Wedi i gontractwyr orffen y gwaith o dorri rhododendron a llawryf oedd wedi tyfu'n wyllt yn y Winllan, ar lethr dwyreiniol mynydd Tir y Cwmwd, yn Llanbedrog, ym mis Chwefror fe aeth gwirfoddolwyr ati i adnabod a chlirio'r llwybrau a sefydlwyd, yn ôl pob tebyg, yn ail hanner y 19eg ganrif. Yn ffodus, mae'r llwybrau yn parhau i fod mewn cyflwr da, er eu bod wedi eu gorchuddio a thrwch o bridd, gwreiddiau a deiliach.
Darganfuwyd bod tri prif lwybr yn mynd i fyny'r llethr ar wahanol lefelau ynghyd a llwybrau yn eu cysylltu.
Y llwybr isaf fydd y prif lwybr a bydd hwn yn cael ei gysylltu gyda'r ddelw ar y pentir ac yn cael ei fabwysiadu yn rhan o Lwybr Arfordir Cymru.
Mae
rhan gyntaf y llwybr yma yn llydan a graddol a bydd rhan ohono yn addas ar gyfer defnyddwyr cadair olwyn.
Mae cyfres o risiau cerrig yn arwain at wal gerrig sydd ar y llethr uwchlaw Foxhole, y tai bach gwynion sydd ar y traeth, a bydd llwybr yr arfordir yn arwain trwy fw1ch yn y wal tuag at y ddelw.
Mae'r gwirfoddolwyr wedi bod yn canolbwyntio ar y llwybr canol, sydd yn arwain yn ôl i'r plas o'r pwynt ble mae'r prif lwybr yn arwain trwy'r bw1ch yn y wal ac mae'r llwybr yma yn gerddadwy erbyn hyn, er, wrth gwrs, fydd y Winllan ddim yn agored i'r cyhoedd hyd nes y bydd y gwaith ar y llwybrau wedi ei gwblhau.
Y dasg nesaf fydd dirio'r llwybr uchaf sydd hefyd yn dechrau o'r pwynt ble bydd llwybr yr arfordir yn mynd trwy'r bw1ch yn y wal, ac yn arwain yn ôl i gyfeiriad Pengamfa, sydd yng nghesail y mynydd uwchlaw'r plas, gan ymuno a llwybr Pengamfa, sef un o brif lwybrau'r mynydd.
Mae llwybr arall sy'n cysylltu'r llwybr canol a'r llwybr uchaf hefyd wrthi yn cael ei glirio ar hyn o bryd.
Bu'r Winllan yn rhan o erddi mawreddog Plas Glyn y Weddw, ond yn anffodus fe werthwyd y Winllan arwahan i'r plas yn ystod y 1940au. Yna yn 2008 daeth y cyfle i'r plas brynu'r Winllan yn ôl.
Yn y cyfnod pan oedd Solomon Andrews a'i deulu yn berchenogion ar y plas roedd y llwybrau yn gyfle gwych i ymwelwyr a'r plas gael cerdded yn hamddenol gan edmygu'r golygfeydd.
Roedd cerfluniau ar y llwybrau bryd hynny, ond yn anffodus does dim un ohonynt wedi goroesi.
Un o brif amcanion Oriel Plas Glyn y Weddw ydi ailsefydlu llwybr cerfluniau, ac mae'r cynllun yma yn rhan o nifer o
gynlluniau uchelgeisiol ar gyfer y safle a fydd yn cael eu datblygu yn y blynyddoedd nesaf.
Gyda help gwirfoddolwyr, ein gobaith yw y bydd adnodd hynod o
gyffrous ar gael i'r gymuned leol ac ymwelwyr ymhen dwy flynedd.
Mae croeso i unrhyw un sydd a diddordeb mewn treulio ychydig o oriau o bryd i'w gilydd yn gwirfoddoli yn y Winllan - a lle'n well i fwynhau awyr iach, heddwch ac ymestyn y cyhyrau nag yn y goedlan yma yng nghysgod y mynydd uwchlaw traeth Llanbedrog?
Gall unrhyw un sydd a diddordeb gysylltu a mi, Iwan Hughes, cydlynydd gwirfoddolwyr y Winllan ar 01758 740763, neu [email protected].
Iwan