BBC HomeExplore the BBC
Mae’r dudalen yma wedi cael ei harchifo ac nid yw’n cael ei diweddaru bellach. Mwy am dudalennau sydd wedi eu harchifo.

LLUN
17eg Tachwedd 2014
Hygyrchedd
Geiriau Yn Unig
Papurau Bro

BBC Homepage
BBC Cymru
BBC Lleol

CymruGoOrGoDdCanolDeOrDeDd
»

De Ddwyrain

Newyddion Lleol

Chwaraeon

Y Tywydd

Teithio

Digwyddiadau

Papurau Bro

Trefi a dinasoedd

Oriel yr Enwogion

Hanes

Lluniau

Gwegamerâu

Eich Llais

BBC Vocab
OFF / I FFWRDD
»Turn ON
Troi YMLAEN
»What is VOCAB? Beth yw GEIRFA?

Ymateb

Cymorth

Wedi mwynhau'r ddalen hon?
Anfonwch hyn at gyfaill!

Clochdar
Crysau Duon 1905
Rhagfyr 2005
Rwy'n siŵr fod nifer fawr, fel minnau, wedi mwynhau'r rhaglen ar S4C am y gêm fawr ddadleuol a chwaraewyd ar Barc-yr-Arfau yn 1905. Jonathan Davies oedd y cyflwynydd.

'Doedd y Crysau Duon heb golli'r un gêm ar eu taith felly mae'n sicr bod y dorf yn edrych ymlaen am gêm galed a chyffrous. Newyddion i mi oedd mai dyn ifanc o Abernant a sgoriodd yr unig gais i selio'r fuddugoliaeth i Gymru. Mae'r gêm yn enwog oherwydd fod Bob Deans yn mynnu ei fod wedi sgorio cais i Seland Newydd ar ddiwedd y gêm - ffaith sy' wedi ei ddiystyru ers hynny.

Edward (Tedi) Morgan oedd y sgoriwr i Gymru ond 'roedd nifer o chwaraewyr disglair yn y tîm e.e. Gwyn Nicholls (capten), Rhys Gabe, Dickie Owen a Percy Bush.

Fe aeth Tedi Morgan i Ysgol Abernant yna i Ysgol Uwchradd y Gadlys. (Doedd dim Ysgol Ramadeg y Bechgyn y pryd hynny.) Yna, trwy haelioni ei ewythr, fe aeth ymlaen i Goleg yr Iesu, Aberhonddu. Yna, fe gafodd lwyddiant mawr fel myfyriwr ac ym myd y campau. Ar ôl gadael Aberhonddu fe aeth i Lundain i astudio yn Ysbyty Guy's i fod yn feddyg. Chwaraeodd Rygbi i dîm yr Ysbyty a dechreuodd ei yrfa rhyngwladol yn 1902 pan enillodd Cymru yn erbyn Lloegr o 9 pwynt i 8. Bu'n gapten ar Gymru yn ei gêm olaf ryngwladol yn 1908.

Gadawodd Llundain ac fe ddaeth yn ôl i Sgeti fel meddyg teulu mawr ei barch. Yna, symudodd i Swydd Norfolk lle talwyd teyrnged iddo fel cymwynaswr i nifer oedd yn methu talu i weld y meddyg - hyn cyn dyddiau'r Wladwriaeth Les. Bu Tedi Morgan farw ym Mis Medi 1949 yn 69 mlwydd oed.

Rhif 15 yn y tîm yn 1905 oedd Dai Jones (Bobi) o Aberaman - colier oedd e cyn iddo ymuno â'r heddlu.

Gŵr ifanc o Aberdâr a ddewiswyd i chwarae rhan Tedi Morgan yn y rhaglen deledu. Yn addas iawn Gwion Jones oedd yr actor - mab Y Parch Eric a Mrs Anne Jones. 'Rwy'n siŵr i Gwion fwynhau'r profiad o bortreadu'r dyn talentog hwn a sgoriodd y cais dyngedfennol i Gymru ac ennill lle yn hanes Rygbi Cymru.

Diolch i Mr David R Owen (Abernant) am anfon yr hanes i mi. Mae David yn dipyn o arbenigwr ar Rygbi. Ym Mis Tachwedd 1985 argraffwyd erthygl gan David (a chymorth y diweddar Rhydwen Williams) yn y cylchgrawn 'Barn'. Teitl yr erthygl ydy `Cofio Tedi Morgan' ond mae hefyd yn rhoi hanes y tîm buddugol ac yn werth ei ddarllen.

Siomedig oedd y canlyniad eleni yn erbyn Seland Newydd ond pob lwc i'r tîm yn y dasg anferth o'u blaenau yn ystod yr wythnosau nesaf.

Ann Jones


Cyfrannwch
Cyfrannwch i'r dudalen hon!

Ychwanegwch eich sylwadau i'r dudalen fan hyn:
Enw a lleoliad (e.e. Angharad Jones o Gasnewydd):

Sylw:




Mae'r BBC yn cadw'r hawl i ddewis a golygu sylwadau. Darllenwch sut i wneud y siwr caiff eich sylwadau eu cyhoeddi. I anfon cyfraniad mwy, cysylltwch â ni.


0
C20
Pobol y Cwm0
Learn Welsh0
BBC - Cymru - Bywyd - Pobl - A-B


About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy