Yr oedd hyn yn amlwg wrth ei dderbyn i'r Orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru yn y Faenol y llynedd. Yr enw a ddewisodd i'w adnabod yn yr Orsedd oedd 'Crwtyn Blaengwawr'. Er ei amlygrwydd yn y byd academaidd a'i ysgolheictod, dyn diymhongar oedd, yn barod i rannu ei wybodaeth ag unrhyw un, ac yn awyddus i helpu'i gyd Gymry mewn unrhyw ffordd y gallai.
Ganed ef yn Henry Street, ger ysgol Ynyslwyd a chafodd ei ad¬dysg leol yn ysgol gynradd Blaengwawr a hen Ysgol Ramadeg y Bechgyn, Trecynon. Aeth i Brifysgol Cymru Aberystwyth, lle yr oedd yn un o sêr ei gyfnod, gan ennill gradd dosbarth cyntaf mewn Daearyddiaeth ac Anthropoleg, cyn mynd i Brifysgol Llundain. Enillodd fri yn ystod gyrfa ddisglair ym Mhrifysgolion Llundain a Belfast. Dychwelodd i Lundain fel Athro Daearyddiaeth yn y London School of Economics am gyfnod maith o 1961 hyd 1884. Am flynyddoedd bellach bu ef a'i wraig Iona (merch o Sir Fôn) yn byw yn Berkhamsted, Swydd Hertford lle yr oedd yn un o hoelion wyth Cymdeithas Gymraeg yr ardal. Rhoddodd flynyddoedd o wasanaeth i Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion. Coron ar y cyfnod hwnnw oedd ei Lywyddiaeth ar y Gymdeithas o 1989 i 2001. Cyflwynwyd Medal y Gymdeithas iddo gan Dywysog Cymru yn y flwyddyn 2001 mewn cydnabyddiaeth o'i gyfraniad i'r Gymdeithas, i ysgolheictod ac i Gymru. Cyhoeddodd nifer o lyfrau ac erthyglau gan gynnwys ei astudiaeth o'r gymuned Gymraeg yn Utica yn Unol Daleithiau America. Yn y flwyddyn 2001, fel rhan o ddathliad 250 mlynedd oddi ar sefydlu Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion yn Llundain yn 1751, cyhoeddwyd ganddi a Gwasg Prifysgol Cymru cyfrol dan y teitl The Welsh in London 1500-2000. Emrys Jones oedd awdur pennaf a golygydd y gyfrol honno. Yn ddiweddar dyfeisiodd daith o gwmpas mannau diddorol yn ninas Llundain ag iddynt gysylltiadau arbennig â Chymru a'r Cymry. Bu'n arwain parti o gymdeithas Sir Drefaldwyn ar daith o'r fath ym mhoethder mis Gorffennaf, ond dyddiau cyn ei waeledd olaf. Fe fydd coffa da amdano, yn enwedig ymhlith y Cymry yn Llundain a'r cyffiniau. John Samuel
 |