| Mae'r aelodau wrthi ar hyn o bryd yn paratoi ar gyfer y Plygain ac yn dewis carolau a darlleniadau addas. Dyma'r Plygain cyntaf i'w chynnal yn yr eglwys hon ers 1812. Diddorol yw nodi'r rheswm dros atal yr oedfa arbennig dros i 200 mlynedd yn ôl, a hynny oherwydd ymddygiad afreolus y gynulleidfa. Mynegwyd ar y pryd y gobaith o adfer y gwasanaeth, ond ni ddigwyddodd hynny tan nawr. Mae Rhys Phillips yn ei gampwaith History of the Vale of Neath yn holi yr un cwestiwn. "Pam na chafodd yr hen wyl ei hadfer?"
Daw'r gair "Plygain" o'r Lladin pulli cantio, a'i ystyr yw "caniad y ceiliog". Defnyddiwyd y gair "Pylgan" yn nhafodiaith Cwm Nedd. Fel adfer cynhelir yr oedfa rhwng tri a chwech o'r gloch ar fore dydd Nadolig. Addurnid yr eglwys â chanhwyllau, a chredid fod arwyddocâd symbolaidd i'w goleuni. Canwyd hen garolau ar yr hen fesurau ynghyd â darlleniadau o'r Beibl. Roedd naws arbennig i'r gwasanaeth ac wedi toriad y wawr a'r gynulleidfa allan i olau dydd bore Nadolig. Y bwriad yn awr yw cadw'r hen draddodiad yn fyw ac am y tro cyntaf ers 1812 fe gynhelir Plygain yn Eglwys Sant Tomos ar Ionawr 4 am 7.15 o'r gloch y bore. Bydd croeso cynnes i unigolion neu bartïon ymuno â ni yno. Anna Phillips
 | 
