ప్రతిభ సేతు: సివిల్ సర్వీసెస్ దక్కలేదనే లోటు తీరుస్తున్న ఈ ప్రోగ్రామ్ ఏమిటి?

"సివిల్స్ లక్ష్యం అందుకోలేదనే లోటు లేదిప్పుడు. ఎందుకంటే నా కల నెరవేరింది" అంటూ ఎస్.హిమబిందు తన సంతోషాన్ని పంచుకున్నారు.

ఆమె ప్రస్తుతం దిల్లీలోని స్పోర్ట్స్ ఆథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (శాయ్) ఆధ్వర్యంలో నడిచే 'ఖేలో ఇండియా' విభాగం డిప్యూటీ డైరెక్టర్‌గా పనిచేస్తున్నారు.

బీటెక్ ఏరోనాటికల్ ఇంజినీరింగ్ చదివిన హిమబిందు సొంతూరు ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని కడప జిల్లా పులివెందుల సమీపంలోని, సింహాద్రిపురం మండలం గురజాల. చిన్నప్పటినుంచి తన పరిస్థితులు సివిల్స్ లక్ష్యం వైపు నడిపించాయని ఆమె చెబుతున్నారు. అయితే, ఆరుసార్లు ప్రయత్నించినా సఫలం కాలేకపోయారు.

"సివిల్స్ రానప్పుడు ప్రతిసారీ జీవితం ఆగిపోయిందనిపించేది. ఉద్యోగం వచ్చినప్పుడు మళ్లీ జీవితం స్టార్ట్ అయినట్లుగా అనిపించింది" అని చెప్పారు హిమబిందు.

మొదటిసారి 2011లో సివిల్ సర్వీసెస్ పరీక్ష రాశారామె.

వరుసగా మూడుసార్లు ప్రయత్నించినా విజయం సాధించలేకపోయారు.

ఏడాది విరామం తర్వాత 2015, 2016, 2017లో మళ్లీ ప్రయత్నించినా సఫలం కాలేదు.

లక్షలాది మంది యువత కల సివిల్స్

భారత్‌లో లక్షలాది మంది యువతకు సివిల్స్ అనేది ఓ కల. దాన్ని సాధించేందుకు రేయింబవళ్లు కష్టపడి చదువుతుంటారు. ఏళ్ల తరబడి ప్రయత్నిస్తుంటారు.

"సివిల్స్‌కు ఆరు ప్రయత్నాలయ్యాక 'అక్షర లైవ్లీహుడ్' సంస్థలో పనిచేయడం ప్రారంభించాను. సివిల్స్ ప్రిపేర్ అయ్యే అభ్యర్థులకు బోధించడం, ట్రాన్స్‌లేషన్స్ చేయడం.. ఇలా నా దారిలో వచ్చిన ప్రతి ఉద్యోగం చేశాను" అని ఆమె అన్నారు.

"మొత్తం 540 దరఖాస్తులు వచ్చాయి. 95 మందిని ఇంటర్వ్యూకు పిలిస్తే, 19 మంది ఎంపికయ్యారు. ఆ మెరిట్ లిస్టులో నాది రెండో స్థానం" అని హిమబిందు చెప్పారు.

2020లో శాయ్‌లో ఉద్యోగానికి ఎంపికయ్యారు. మొదట్లో బెంగళూరులో పనిచేసి, ఇప్పుడు దిల్లీలో పనిచేస్తున్నారు.

ఇలా హిమబిందు ఒక్కరికే కాదు, దేశవ్యాప్తంగా సివిల్స్ పరీక్షల చివరి మెట్టులో ఆగిపోయిన అభ్యర్థులకు యూపీఎస్సీ 'ప్రతిభ సేతు' పథకం ఉద్యోగాలు సాధించేందుకు వారధిగా నిలుస్తోంది.

ఇలా ఇంటర్వ్యూల వరకూ వచ్చి సర్వీస్ దక్కని వారి కోసం తీసుకొచ్చిన ప్రతిభసేతు పథకం ఏమిటి?

అసలేమిటీ 'ప్రతిభ సేతు'?

గతంలోని పబ్లిక్ డిస్‌క్లోజర్ స్కీమ్ (పీడీఎస్)ను ప్రస్తుతం యూపీఎస్సీ 'ప్రతిభ సేతు'గా వ్యవహరిస్తున్నారు.

ప్రతిభ (PRATIBHA) అంటే ప్రొఫెషనల్ రిసోర్స్ అండ్ టాలెంట్ ఇంటిగ్రేషన్- బ్రిడ్జ్ ఫర్ హైరింగ్ ఆస్పిరెంట్స్ .

డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ పర్సనల్ అండ్ ట్రైనింగ్ (డీవోపీటీ), యూపీఎస్సీ ప్రచురించే సివిల్స్‌కు ఎంపిక కాని అభ్యర్థుల జాబితాను అనుసరించి దీనిపై నిర్ణయం తీసుకుంటారు.

ప్రతిభ సేతు కింద ఉద్యోగాలు ఇచ్చేందుకు నేరుగా ప్రభుత్వ సంస్థలు లేదా యూపీఎస్సీ నోటిఫికేషన్లు జారీ చేస్తుంటాయి.

అయితే, ఈ ఉద్యోగాలు పరిమిత సంఖ్యలోనే ఉంటాయి.

యూపీఎస్సీ పరీక్షల్లో విజయం సాధించాలనుకునే అభ్యర్థులకు దీన్ని రెండో అవకాశంగా చెబుతారు.

వారిని వివిధ ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు సంస్థలు తమ సంస్థల్లో ఉద్యోగాలకు నోటిఫికేషన్లు ఇచ్చి ఇంటర్వ్యూల ఆధారంగా ఎంపిక చేసుకుంటున్నాయి.

ఇంటర్వ్యూ వరకు వెళ్లి ఎంపిక కానివారికే 'ప్రతిభ సేతు' పథకం కింద ఉద్యోగాలకు అవకాశం ఉంటుందని సీఎస్‌బీ ఐఏఎస్ అకాడమీ డైరెక్టర్ ఎం.బాలలత బీబీసీతో చెప్పారు.

113 సంస్థల రిజిస్ట్రేషన్

ఇప్పటివరకు 113 సంస్థలు యూపీఎస్సీలో రిజిస్టర్ చేసుకున్నాయని జూలై 22న పీఐబీ ఒక ప్రకటనలో తెలిపింది.

ఏయే పరీక్షలకు అవకాశం ఉంది?

యూపీఎస్సీ నిర్వహించే కొన్ని రకాల పరీక్షల్లో ఇంటర్వ్యూ వరకు వెళ్లి తుది ఎంపిక కాలేకపోయిన అభ్యర్థులు 'ప్రతిభ సేతు' పథకాన్ని వినియోగించుకునే వీలుందని బాలలత చెప్పారు.

ఆ పరీక్షలు ఇవే..

'ప్రతిభ సేతు' పథకం కిందకు రాని పరీక్షలు ఇవే..

2022, 2023లో కంబైన్డ్ మెడికల్ సర్వీసెస్ ఎగ్జామినేషన్‌లో ఎంపిక కాలేకపోయిన 451 మందికి ఇన్సూరెన్స్ మెడికల్ ఆఫీసర్లుగా ఈఎస్ఐ అవకాశం కల్పించిందని 'ఎకనామిక్ టైమ్స్' జూలైలో రాసిన కథనంలో ప్రస్తావించింది.

"అన్ని అటెంప్ట్స్ పూర్తైన వారే కాదు..."

'ప్రతిభ సేతు' పథకంలో సివిల్స్ ఉద్యోగాలకు ప్రయత్నాలు పూర్తైనవారే దరఖాస్తు చేయాలని లేదు. ఇంటర్వ్యూ వరకు వెళ్లిన వారంతా ఈ స్కీమ్ ఎంచుకునే వీలుంది. మెరిట్ ప్రతిపాదికన ఆయా సంస్థలు అభ్యర్థులను ఎంచుకుంటాయి.

"ఉద్యోగంలో చేరిన తర్వాత ఏడు పెద్ద స్పోర్ట్స్ ఈవెంట్లు నిర్వహించడంలో భాగమయ్యాను. మధ్యప్రదేశ్, అసోం, కర్ణాటక, ఉత్తర్ ప్రదేశ్, గుజరాత్, తమిళనాడు, ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణల్లో పర్యటించాను" అని చెప్పారు హిమబిందు.

'ఖేలో ఇండియా'కు ఆంధ్ర, తెలంగాణ, కర్ణాటక నోడల్ ఆఫీసర్‌గా వ్యవహరించిన సమయంలో 55 జిల్లాల్లో తిరిగి క్రీడల అభివృద్ధికి కృషి చేశానని ఆమె చెబుతున్నారు.

"సివిల్స్ పరీక్షకు వచ్చేవారంతా సమాజానికి ఏదో చేయాలనే తపనతో ఉంటారు. అలాంటివారు మిగిలిన రంగాల్లోకి వస్తే.. ఆ రంగాల్లోనూ వారి తపన, పట్టుదల చూపించి పనిచేస్తారు" అని హిమబిందు అభిప్రాయపడ్డారు.

"పరిమితులూ ఉన్నాయి"

'ప్రతిభ సేతు' పథకానికి సానుకూలతలతో పాటు పరిమితులు కూడా ఉన్నాయని చెబుతున్నారు నిపుణులు.

ఈ నియామకాల ప్రక్రియను గమనిస్తే, సివిల్స్ ఇంటర్వ్యూలయ్యాక, 'ప్రతిభ సేతు' కింద ఉద్యోగ నియామకాలకు ఎక్కువ సమయం పడుతోందంటున్నారు బాలలత.

వివిధ శాఖల పరిధిలో పరిమిత సంఖ్యలో ఖాళీలు ఉండటం మరో ఇబ్బందిగా చెప్పవచ్చని ఆమె అంటున్నారు.

"ప్రైవేటు సంస్థల్లో ఉద్యోగాలకు ఎంపికైనప్పుడు మంచి ఉద్యోగమే లభిస్తుంది. కానీ, సహజంగా ప్రైవేటు సంస్థల్లో ఉండే ఉద్యోగ భద్రత భయాలు వెంటాడుతుంటాయి" అని ఆమె వివరించారు.

ఏటా లక్షల మంది దరఖాస్తు

యూపీఎస్సీ వార్షిక రిపోర్టులను పరిశీలిస్తే, ప్రతియేటా సివిల్స్‌ సాధించే వారిలో రిజర్వేషన్లు ఆధారంగా 8సార్లు, అంతకంటే ఎక్కువసార్లు పరీక్ష రాసినవారు కూడా ఉంటారు.

73వ వార్షిక నివేదికను 2022-23లో విడుదల చేసింది యూపీఎస్సీ. దీని ప్రకారం... 2021లో 748 మంది సివిల్స్‌లో విజయం సాధించారు. అందులో తొలి 4 ప్రయత్నాల్లో ఉద్యోగాలు సాధించినవారు 66.5 శాతం కాగా, చివరి 5 ప్రయత్నాల్లో విజయం సాధించినవారు 33.5 శాతం మంది ఉన్నారు.

ప్రతి ఏటా లక్షల మందికి పైగా అభ్యర్థులు సివిల్స్ పరీక్షకు దరఖాస్తు చేస్తున్నారు. కానీ, వీరిలో ప్రిలిమ్స్ దాటి, మెయిన్స్‌కు అర్హత సాధించేవారు 1 శాతం మాత్రమే.

(బీబీసీ కోసం కలెక్టివ్ న్యూస్‌రూమ్ ప్రచురణ)

(బీబీసీ తెలుగును వాట్సాప్‌,ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్‌, ట్విటర్‌లో ఫాలో అవ్వండి. యూట్యూబ్‌లో సబ్‌స్క్రైబ్ చేయండి.)