Uchaguzi wa Kenya 2022: Kukabiliana na wenye taasubi za kiume kugombea

TH

Chanzo cha picha, @WAVINYA_NDETI

    • Author, Evelyne Musambi
    • Nafasi, BBC News, Nairobi

Wavinya Ndeti amekaidi uonevu, majaribio ya kukashifu mafanikio yake ya kielimu na lawama za chuki dhidi ya wageni kuhusu ndoa yake na kuibuka kama mgombeaji wa nafasi kubwa ya ugavana wa kaunti moja muhimu katika uchaguzi mkuu ujao nchini Kenya.

Mwanasiasa huyo mwenye umri wa miaka 54 wa watoto wanne aliiambia BBC kuwa amelazimika "kukaza moyo" kwa sababu washindani wa kiume na baadhi ya wapiga kura "huwaona wanawake kama jinsia dhaifu".

Bi Ndeti anaongeza kuwa jaribio lake la kuwa gavana wa kaunti ya Machakos, karibu na jiji kuu la Nairobi, limekabiliwa na wafuasi wa wapinzani wakimtusi, lakini hajakata tamaa.

"Wanapokuja kwangu mimi hutiwa moyo kwa sababu inaonyesha kuwa ninafanya kitu sawa," anasema.

Mnamo 2007, Bi Ndeti aliwashinda wanaume 17 na kuwa mbunge wa kwanza mwanamke Machakos, akiwakilisha eneo bunge la Kathiani.

th

Sasa anakabiliana na wanaume watatu katika uchaguzi wa ugavana utakaofanyika tarehe 9 Agosti, pamoja na kura za wabunge na urais.

Magavana wanasimamia bajeti kubwa, na wanatarajiwa kuongoza maendeleo katika kaunti zao.

Hili litakuwa jaribio la tatu la Bi Ndeti kuwania kiti cha ugavana. Iwapo atachaguliwa atakuwa gavana wa kwanza wa kike katika kaunti ya Machakos.

Safari yake ya kisiasa haikuwa rahisi kwani amekuwa na sifa za kitaaluma na maisha ya familia kutiliwa shaka na washindani wake wa kiume.

TH

Chanzo cha picha, WAVINYA NDETI

Ana shahada ya sayansi ya kompyuta kutoka Chuo Kikuu cha Benki ya Kusini cha Uingereza na bwana katika uchanganuzi na usanifu wa mifumo ya biashara kutoka Chuo Kikuu cha City, pia nchini Uingereza.

Nani yuko kwenye kinyang'anyiro cha kuiongoza Kenya ?

Fahamu zaidi kuwahusu wagombea urais wa Kenya

Chagua mgombea ili kutazama wasifu wake

Raila Amollo Odinga

Muungano wa Azimio la Umoja

  • Mgombea huyo mwenye umri wa miaka 77 ni mhandisi aliyesomea Chuo Kikuu cha Ufundi cha Magdeburg (sasa kinajulikana kama Chuo Kikuu cha Otto-von-Guericke Magdeburg) nchini Ujerumani.
  • Anawania kiti cha urais kwa tikiti ya Azimio la Umoja One Kenya Coalition Party.
  • Hili litakuwa jaribio lake la tano baada ya kugombea katika: 1997, 2007, 2013 na 2017.
  • Bw Odinga alikuwa mmoja wa wapiganiaji wa demokrasia ya vyama vingi nchini Kenya. Alikamatwa, akafungwa na wakati fulani akaenda uhamishoni kwa sababu ya kupigania haki hiyo
  • Aliwahi kuwa Waziri Mkuu, kuanzia 2008-2013.
  • Odinga alihusika kufanikisha miradi mikubwa iliyotekelezwa na serikali ya Kibaki, kama vile miradi ya umeme vijijini na barabara.
  • Kuafikia ukuaji wa uchumi wa tarakimu mbili kupitia uwekezaji katika biashara ndogo ndogo na sekta ya viwanda.
  • Utoaji wa huduma bora za afya kwa wote.
  • Utoaji wa vifaa vya michezo na burudani kwa ukuaji wa kimwili, kiakili, kijamii, kimaadili na maendeleo ya watu.
  • Kufuatia jaribio la mapinduzi ya Agosti 1, 1982, Raila Odinga alikamatwa na kukabiliwa na mashtaka kadhaa, yakiwemo ya uhaini ambayo alizuiliwa bila kufunguliwa mashtaka. Tume ya Ukweli ya Haki na Maridhiano iliambiwa mwaka 2011 kwamba Odinga alikuwa na mawasiliano na mpangaji mkuu wa mapinduzi hayo. Odinga amekana kuhusika kila mara. - Makavazi ya Kitaifa ya Kenya.

William Samoei Ruto

Muungano wa Kenya Kwanza

  • Mgombea huyu mwenye umri wa miaka 55 ana Shahada ya Uzamifu/PhD katika Ikolojia ya Mimea na BSc katika Botany na Zoology kutoka Chuo Kikuu cha Nairobi.
  • Anawania kiti cha urais kwa tikiti ya chama cha United Democratic Alliance ( chenye mafungamano na Kenya Kwanza).
  • Aliongoza Vuguvugu la vijana la Youth for Kanu '92 (YK'(92).
  • Wizara yake iliorodheshwa kama inayofanya bora zaidi serikalini alipokuwa Waziri wa Kilimo.
  • Alihudumu kama Naibu Rais wa kwanza wa Kenya chini ya katiba mpya ya 2010.
  • Alihudumu kama mbunge wa eneo bunge la Eldoret Kaskazini kuanzia 1997-2007.
  • Kutenga $424 milioni kila mwaka kwa biashara ndogo ndogo za kati.
  • Kuanzisha mfuko wa elimu wa kitaifa ili kukidhi gharama zisizo za masomo.
  • Tekeleza kikamilifu sheria ya usawa wa kijinsia ya thuluthi mbili katika uteuzi wa kisiasa na kutenga nusu ya baraza lake la mawaziri kwa wanawake.
  • Mnamo 2008, Mahakama Kuu ya Kenya iliamuru Naibu Rais William Ruto kusalimisha shamba la ekari 100 na kulipa $ 62,500 kwa Adrian Muteshi, mkulima ambaye alimshtaki kwa kuchukua mali hiyo baada ya uchaguzi wa 2007. - Kenya Law
  • Mnamo 2011, Bw Ruto alikabiliwa na kesi kwa makosa matatu dhidi ya binadamu: Mauaji, uhamisho wa watu kwa lazima na mateso ya watu katika Mahakama ya Kimataifa ya Uhalifu. Miaka mitano baadaye mahakama ilisitisha kesi hiyo kwa msingi kwamba - ushahidi wa upande wa mashtaka ulikuwa dhaifu. -ICC

George Wajackoyah

Chama cha Roots

  • Profesa huyo mwenye umri wa miaka 61 ana shahada ya uzamili katika sheria kuhusu maendeleo kutoka Chuo Kikuu cha Warwick na shahada ya uzamili , sheria (sheria za Marekani kutoka Chuo Kikuu cha Baltimore.
  • Bw Wajackoyah anawania kiti cha urais kwa tiketi ya Chama cha Roots Party.
  • Alihudumu kama Inspekta katika idara ya usalama ya Special branch wakati wa utawala wa marehemu Rais Daniel Moi kabla ya kulazimika kutorokea ng'ambo ili kuepuka kufunguliwa mashtaka na mamlaka.
  • Yeye ni mshirika katika kampuni ya mawakili aliyoianzisha mwaka wa 2018.
  • Alifunnza somo la sheria na uchumi katika vyuo vikuu vya Marekani, Uingereza na Kenya.
  • Kuhalalisha matumizi ya kiviwanda ya bangi
  • Badilisha siku za kazi hadi Jumatatu hadi Alhamisi.
  • Huduma ya afya ya bure na msaada kwa wazee, walio hatarini na wajawazito

David Mwaure Waihiga

Chama cha Agano

  • David Mwaure anawania kiti cha urais kwa tiketi ya Chama cha Agano.
  • Ni kiongozi wa Chama cha Agano.
  • Alihitimu na shahada ya sheria kutoka Chuo Kikuu cha Nairobi na ana Shahada ya Uzamili katika masomo ya uongozi.
  • Yeye ni wakili mkuu na amehudumu kama mwanasheria kwa zaidi ya miongo mitatu.
  • Ana kampuni ya uwakili na amewania viti mbalimbali vya kisiasa.
  • Ilianzishwa chama cha Agano mwaka 2006.
  • Kupambana na ufisadi uliokithiri.
  • kuunda nafasi za ajira.
  • Kurejesha mali ya Kenya iliyofichwa nje ya nchi.

Pata maelezo zaidi kuhusu sera za wagombea urais hapa

Sifa za Bi Ndeti zimetiliwa shaka huku wengine wakiwasilisha malalamishi kwa tume ya uchaguzi, na kumfanya atoe picha zake za kuhitimu.

Aliolewa na raia wa Nigeria-Muingereza - marehemu Dolamu Henry Oduwole, ambaye alikutana naye wakati akisoma London.

Wakosoaji wamemtaja kama mtu wa nje kwa sababu ya ndoa yake na mgeni lakini anasisitiza kuwa yeye ni "binti wa Machakos".

Machakos ni mojawapo ya kaunti 47 za Kenya na ukaribu wake na Nairobi unafanya uongozi wake kuvutia.

"Jambo moja ninaloweza kuhakikisha ni kwamba kutakuwa na usawa wa kijinsia katika kaunti ya Machakos iwapo nitachaguliwa kuwa gavana," Bi Ndeti aliambia BBC.

th

Kaunti hiyo ina eneo lenye vilima ambalo linavutia waendeshaji baiskeli wajasiri.

Ni nyumbani hasa kwa watu kutoka jamii ya Wakamba, huku wengi wa viongozi wao wa kisiasa - akiwemo Bi Ndeti - katika muungano wa kiongozi mkongwe wa upinzani na mgombeaji urais Raila Odinga.

Wanasiasa wengine wa kike ambao wameshambuliwa kwa kuolewa na wanaojiita watu wa nje ni pamoja na Cecily Mbarire, ambaye anawania ugavana katika kaunti ya Embu.

Uchaguzi wa Kenya 2022: Vyama vinakuahidi nini?

Chagua suala ambalo linakuvutia

Sera za kila chama

  • Azimio La Umoja One Kenya Coalition

  • Roots Party of Kenya

  • Chama cha Agano

  • Kenya Kwanza Alliance

Mwongozo huu ni muhtasari wa sera kuu zinazotolewa na kila chama.

Pata maelezo zaidi kuhusu wagombea urais wa Kenya hapa

End of Uchaguzi wa Kenya 2022: Vyama vinakuahidi nini?

Bi Mbarire alizaliwa Embu mashariki na akaolewa na Mkenya kutoka Teso magharibi. Aliwahi kumshtaki mwanamume ambaye alimtumia ujumbe mfupi wa simu akitishia kumuua na kumwita kahaba.

Mbunge wa Suba Kaskazini Millie Odhiambo pia amekosolewa kwa ndoa yake na mwanamume wa Zimbabwe.

Mara nyingi amewaita wanaume wanaowashambulia wanasiasa wa kike akisema ni dhaifu.

Wanasiasa wanaume ambao wameoa wageni hawalengwi kwa sababu ya chaguo lao la wenzi wao.

th

Chanzo cha picha, @WAVINYA_NDETI

Mzee wa jamii ya Wakamba, John Mutua, anasema wanawake wanakosolewa kwa sababu katika tamaduni nyingi za Kenya wanachukuliwa kuwa waliacha nyumba yao ya kuzaliwa baada ya ndoa na wanatarajiwa "kustawi katika nyumba zao mpya za ndoa".

Mashambulizi ya kimwili dhidi ya wanawake yameandikwa, hata bungeni.

Wakati wa mjadala mkali bungeni kuhusu marekebisho ya sheria zinazohusiana na usalama mwaka wa 2014, Bi Odhiambo aliwashutumu wenzake wa kiume kwa kumpiga makofi na kumvua visu.

Alisema mbunge mmoja alivua gauni lake na mwingine akararua na kuvua chupi yake wakati wa mzozo.

Mmoja wa wabunge wanaotuhumiwa amekana. Bi Odhiambo alisema alimwandikia spika wa bunge barua ya malalamiko lakini hakuna hatua iliyochukuliwa.

Katika kisa kingine, mwanasiasa mwanamume Evans Kidero alipokuwa gavana wa Nairobi alishtakiwa kwa kumpiga mwakilishi wa wanawake wa kaunti hiyo wakati huo Racheal Shebesh baada ya makabiliano kuhusu wafanyikazi wa baraza kugoma.

Kesi ilifunguliwa mahakamani. Bw Kidero alikanusha kumpiga mbunge huyo. Kesi hiyo ilifutwa baadaye na Bi Shebesh akasema amemsamehe gavana huyo lakini baadaye akakiri kulipwa mamilioni ya pesa za Kenya kutatua suala hilo.

Licha ya matukio haya mabaya, Kenya imepata mafanikio makubwa katika uongozi wa wanawake.

Kenya ilipata jaji mkuu mwanamke wa kwanza, Martha Koome, Mei 2021.

Wanawake watatu - Anne Waiguru, Charity Ngilu na marehemu Joyce Laboso - walichaguliwa kwa mara ya kwanza kama magavana wa kaunti mnamo 2017.

Zaidi ya wanawake 10 wanawania wadhifa huo katika uchaguzi huu na sita ni wagombeaji wa mbele katika kaunti zao.

Na katika ngazi ya kitaifa, wagombea watatu kati ya wanne wa urais wana wagombea wenza wanawake, katika kile ambacho wachambuzi wanakielezea kama maendeleo ya kihistoria.

Haya yanajumuisha aliyekuwa Waziri wa Sheria, Martha Karua, ambaye angekuwa naibu wa rais wa kwanza wa Kenya ikiwa Bw Odinga atamshinda Naibu Rais William Ruto.

th

Chanzo cha picha, Getty Images

Bi Karua aliambia BBC kwamba ubaguzi wa kijinsia umekuwa changamoto kuu katika maisha yake ya kisiasa ya miongo mitatu, na bado ni tatizo.

"Kashfa zile zile za kijinsia ambazo tulikabiliana nazo miaka 30 iliyopita bado ziko kwetu lakini ni usumbufu tu," anasema.

Bi Karua anaongeza kuwa yeye hukabiliana na kejeli hizo kwa kuzipuuza na "kuweka macho kwenye mpira".

Anasema idadi ya wanawake wanaogombea nyadhifa imeongezeka kwa miaka mingi lakini bado haitoshi ikizingatiwa kuwa wanawake ni asilimia 50.5 ya watu wote, kulingana na sensa ya 2019.

Tume ya uchaguzi imeweka idadi ya wapiga kura wanawake waliojiandikisha kuwa 49%.

Bw Ruto ndiye mgombea pekee wa urais ambaye hajachagua mgombea mwenza wa kike, lakini ametia saini hati ya kuahidi kuhakikisha kuwa wanawake wanateuliwa kwa asilimia 50 ya nyadhifa serikalini.

Mchanganuzi Nerima Wako anasema kumekuwa na mabadiliko makubwa katika siasa za Kenya.

"Wanawake zaidi vijana sasa wanawania nyadhifa za kisiasa na kufikiria kuchukua uongozi wa kisiasa kinyume na siku za nyuma walipoogopa kwa sababu ya dhuluma na unyanyasaji," aliambia BBC.

Uchaguzi
Maelezo ya picha, Uchaguzi Kenya

Uchaguzi Kenya 2022:Unaweza pia kusoma

Uchaguzi