Uchaguzi Kenya 2022: Je Naibu wa rais wa Kenya William Ruto anakabiliwa na changamoto gani katika kumteua naibu wake wa rais?

Utangulizi wa kikao moto cha kisiasa hatimaye umefika!!!! Kenya kwa sasa imesalia na miezi 6 kabla ya uchaguzi Mkuu wa Agosti 9 2022.

Kulingana na Tume Huru ya Uchaguzi na Mipaka (IEBC), vyama vya kisiasa au muungano wa vyama vya kisiasa vinaweza kushiriki uteuzi wa kuwachagua moja kwa moja wa wagombea urais/naibu rais au kushiriki mchujo wa vyama.

Muda wa kuendesha kura za mchujo za vyama au kupitisha uteuzi wa moja kwa moja ni tarehe 22 na 28 Aprili 2022 mtawalia.

Kwa hivyo, hii ina maana kwamba michakato yote ya uteuzi wa wagombea kwa njia yoyote ile inabidi ikamilishwe kwa muda uliowekwa.

Huu ukiwa ni uchaguzi wa kwanza ambapo viongozi waliopo madarakani wa Ofisi ya Utendaji ya Urais (akiwemo Naibu Rais), watakuwa wametumikia vipindi viwili vilivyoainishwa kikatiba.

Kwa hivyo hii inamaanisha kuwa uchaguzi Mkuu wa Agosti 9 utaleta Rais mpya na Naibu Rais mpya wa jamhuri ya Kenya.

Nafasi ya Naibu Rais kuhusu uteuzi, uchaguzi, kazi, majukumu na wajibu, utaratibu wa kuondolewa upo katika katiba ya mwaka 2010 ambayo lengo lake kuu lilikuwa kulinda na kuepusha nafasi hiyo dhidi ya machafuko ya kisiasa yaliyoshuhudiwa wakati wa uchaguzi. Urais wa Mzee Jomo Kenyatta na Mzee Daniel Moi.

Nafasi ya Naibu Rais Kikatiba

Kuegemea kikatiba kwa nafasi ya Naibu Rais kumeleta tofauti kubwa ikilinganishwa na nafasi ya awali ya Makamu wa Rais, ambapo Rais alikuwa akimteua makamu wake na hivyo kuhudumu "kwa radhi ya Mamlaka ya uteuzi" , lakini katika katiba mpya ,Naibu wa rais huchaguliwa pamoja na mgombea urais aliyeshinda na utaratibu wa kuondolewa umetolewa wazi na katiba chini ya Kifungu cha 150; tofauti nyingine kati ya nafasi ya Makamu wa Rais kwa mujibu wa Katiba ya zamani na Naibu Rais kama ilivyoelezwa katika Katiba Mpya ni kuhusu usimamizi wa nafasi iliyo wazi katika nafasi ya Rais; wakati ule wa kwanza ulitoa nafasi ya Makamu wa Rais kufanyiwa uchaguzi mkuu siku 90 baada ya nafasi hiyo kutokea, wa pili chini ya Ibara ya 146 inatoa nafasi kwa Naibu Rais kushika madaraka ya rais kwa ukumbusho wa muda ambao nafasi imetokea (Hakuna uchaguzi unaotarajiwa) Ni masuala haya muhimu miongoni mwa mengine ambayo yameifanya nafasi ya naibu rais kuwa suala muhimu tunapoelekea uchaguzi mkuu wa Agosti 9, 2022.

Siasa za Kenya kwa kiasi kikubwa zimepangwa kwa kuzingatia maslahi ya kikanda/jamii na hivyo wagombea wengi wa Urais hutumia nafasi ya Naibu Rais kama chambo cha mazungumzo ili kuvutia wafuasi/wafuasi zaidi kwa kuzingatia "faida za kikanda/jamii" kwa mtu aliyeahidiwa nafasi hiyo.

Jinsi wadhfa huo ulivyotumika kama chambo kisiasa

Katika uchaguzi Mkuu wa 2002, Nafasi ya Makamu wa rais ilikabidhiwa watu wa mkoa wa Magharibi na Mgombea wa urais wa NARC wa wakati huo, ambaye hatimaye alikuja kuwa Rais wa 3 wa Kenya.

Katika Serikali ya Umoja wa Kitaifa ya 2007, nafasi ya Makamu wa rais ilitolewa kwa mgombeaji wa chama cha Wiper (Mhe. Stephen Kalonzo Musyoka) kama njia ya kuwavutia wafuasi wake wanaotoka katika eneo la mashariki mwa Kenya.

Katika uchaguzi wa 2013 ambao ulifanyika chini ya Katiba mpya ya 2010, nafasi ya mgombea mwenza ilitolewa kwa United Republican Party (URP) ambayo ilikuwa imekusanya wanachama na wafuasi wake wengi kutoka mkoa wa bonde la ufa.

Katika uchaguzi wa 2017, vyama viwili vya kisiasa vya The National Party of Kenya (TNA) na United Republican Party (URP), pamoja na vyama vingi vya kikanda viliunganishwa na kuunda chama tawala cha sasa kinachoitwa Jubilee.

Na kama ilivyokuwa awali , nafasi ya Naibu rais ilitumika kama njia ya kuhamasisha jamii kubwa ya pili kuunga mkono urais wa Rais Uhuru Kenya.

Kwa hivyo hali hii haitarajiwi kubadilika katika Uchaguzi Mkuu ujao wa Agosti 9.

Kama ilivyo katika chaguzi zote, wahusika wakuu wa kisiasa wanakabiliwa na changamoto ya kumchagua mgombea mwenza katika uchaguzi ujao

Muungano wa Azimio ambao unaongozwa na Waziri Mkuu wa zamani Raila Odinga na muungano mpya wa Kenya Kwanza unaoongozwa na Naibu Rais William Ruto wanakabiliwa na changamoto ya kumtafuta mgombea mwenza na athari ya kisiasa ambayo itasababisha uamuzi uliochukuliwa.

Uchaguzi wa 2013 na 2017 ulileta mtindo mpya katika msamiati wa kisiasa wa Kenya , "ubabe wa idadi"; ambao ulitumiwa ipasavyo na muungano wa makabila mawili makubwa ya Mlima Kenya na Wenyeji wa Bonde la Ufa Ambapo kabila moja lingewasilisha Rais (Uhuru Kenyatta) huku kabila lingine likitoa Naibu Rais (William Ruto).

Ingawa mtindo huo ulifanya kazi kwa wakati uliokusudiwa, uwepo wake katika uchaguzi wa 2022 unaweza kuzua mjadala na kupingwa, kwa sababu ya hitaji la kujumuishwa kwa makabila mengine katika usimamizi wa masuala ya nchi.

Tamaa hii ya ushirikishwaji ilitajwa ipasavyo na Rais Uhuru Kenyatta alipokuwa akihudhuria mazishi katika eneo la Magharibi mwa Kenya ambapo alisema kwamba "uongozi hauwezi kuwa hifadhi ya jamii mbili pekee" (akirejelea Watu wa mkoa wa kati na wenzao wa mkoa wa bonde la Ufa walioongoza tangu uhuru).

Utata unaomkabili William Ruto

Huu ndio utata wa kisiasa ambao Naibu Rais Ruto anakumbana nao anapoelekea kwenye uchaguzi wa Agosti 9 2022; hitaji la kusawazisha masilahi ya kikanda/jamii katika maeneo ambayo yamekuwa yakiunga mkono azma yake ya urais, kupitia nafasi ya naibu rais mbali na kujaribu kuwatia moyo washiriki wapya (Mudavadi/Wetangula) ambao wametoa msukumo mpya kupitia muungano wa Kenya Kwanza.

Kwa upande wa muungano mpya wa Kenya Kwanza ambao unawaleta pamoja waliokuwa vinara wakuu wa muungano wa NASA 2017 (Mhe. Mudavadi na Mhe. Wetangula) na Naibu Rais Ruto, swali la nani anapata nini (nafasi ya naibu wa rais linajitokeza mbele.

Ni lazima tukumbuke kwamba, Naibu Rais Ruto ameshikilia daima kwamba wahusika wote wa kisiasa wanaofuata imani yake walihitaji kujiunga na chama chake cha kisiasa, yaani United democratic Alliance Party (UDA) na hivyo kuingia kwa vinara hawa wawili wa zamani wa NASA wakiwa na vyama vyao vya kisiasa kunafufua mjadala tofauti wa kisiasa.

Swali ambalo wengi wanatafakari ni nini kiliahidiwa mabwana hao wawili kutoka eneo la magharibi mwa Kenya?

Je, naibu wa rais William Ruto atashughulikia vipi suala tata la kumchagua mgombea mwenza wa Rais kufikia tarehe 28 Aprili 2022?