Uchaguzi wa Kenya 2022: Kukabiliana na wenye taasubi za kiume kugombea

Wavinya Ndeti amekaidi uonevu, majaribio ya kukashifu mafanikio yake ya kielimu na lawama za chuki dhidi ya wageni kuhusu ndoa yake na kuibuka kama mgombeaji wa nafasi kubwa ya ugavana wa kaunti moja muhimu katika uchaguzi mkuu ujao nchini Kenya.

Mwanasiasa huyo mwenye umri wa miaka 54 wa watoto wanne aliiambia BBC kuwa amelazimika "kukaza moyo" kwa sababu washindani wa kiume na baadhi ya wapiga kura "huwaona wanawake kama jinsia dhaifu".

Bi Ndeti anaongeza kuwa jaribio lake la kuwa gavana wa kaunti ya Machakos, karibu na jiji kuu la Nairobi, limekabiliwa na wafuasi wa wapinzani wakimtusi, lakini hajakata tamaa.

Je ni kipi unachohitaji kujua kuhusu Uchaguzi wa Kenya?

"Wanapokuja kwangu mimi hutiwa moyo kwa sababu inaonyesha kuwa ninafanya kitu sawa," anasema.

Mnamo 2007, Bi Ndeti aliwashinda wanaume 17 na kuwa mbunge wa kwanza mwanamke Machakos, akiwakilisha eneo bunge la Kathiani.

Sasa anakabiliana na wanaume watatu katika uchaguzi wa ugavana utakaofanyika tarehe 9 Agosti, pamoja na kura za wabunge na urais.

Magavana wanasimamia bajeti kubwa, na wanatarajiwa kuongoza maendeleo katika kaunti zao.

Hili litakuwa jaribio la tatu la Bi Ndeti kuwania kiti cha ugavana. Iwapo atachaguliwa atakuwa gavana wa kwanza wa kike katika kaunti ya Machakos.

Safari yake ya kisiasa haikuwa rahisi kwani amekuwa na sifa za kitaaluma na maisha ya familia kutiliwa shaka na washindani wake wa kiume.

Ana shahada ya sayansi ya kompyuta kutoka Chuo Kikuu cha Benki ya Kusini cha Uingereza na bwana katika uchanganuzi na usanifu wa mifumo ya biashara kutoka Chuo Kikuu cha City, pia nchini Uingereza.

Sifa za Bi Ndeti zimetiliwa shaka huku wengine wakiwasilisha malalamishi kwa tume ya uchaguzi, na kumfanya atoe picha zake za kuhitimu.

Aliolewa na raia wa Nigeria-Muingereza - marehemu Dolamu Henry Oduwole, ambaye alikutana naye wakati akisoma London.

Wakosoaji wamemtaja kama mtu wa nje kwa sababu ya ndoa yake na mgeni lakini anasisitiza kuwa yeye ni "binti wa Machakos".

Machakos ni mojawapo ya kaunti 47 za Kenya na ukaribu wake na Nairobi unafanya uongozi wake kuvutia.

"Jambo moja ninaloweza kuhakikisha ni kwamba kutakuwa na usawa wa kijinsia katika kaunti ya Machakos iwapo nitachaguliwa kuwa gavana," Bi Ndeti aliambia BBC.

Kaunti hiyo ina eneo lenye vilima ambalo linavutia waendeshaji baiskeli wajasiri.

Ni nyumbani hasa kwa watu kutoka jamii ya Wakamba, huku wengi wa viongozi wao wa kisiasa - akiwemo Bi Ndeti - katika muungano wa kiongozi mkongwe wa upinzani na mgombeaji urais Raila Odinga.

Wanasiasa wengine wa kike ambao wameshambuliwa kwa kuolewa na wanaojiita watu wa nje ni pamoja na Cecily Mbarire, ambaye anawania ugavana katika kaunti ya Embu.

Bi Mbarire alizaliwa Embu mashariki na akaolewa na Mkenya kutoka Teso magharibi. Aliwahi kumshtaki mwanamume ambaye alimtumia ujumbe mfupi wa simu akitishia kumuua na kumwita kahaba.

Mbunge wa Suba Kaskazini Millie Odhiambo pia amekosolewa kwa ndoa yake na mwanamume wa Zimbabwe.

Mara nyingi amewaita wanaume wanaowashambulia wanasiasa wa kike akisema ni dhaifu.

Wanasiasa wanaume ambao wameoa wageni hawalengwi kwa sababu ya chaguo lao la wenzi wao.

Mzee wa jamii ya Wakamba, John Mutua, anasema wanawake wanakosolewa kwa sababu katika tamaduni nyingi za Kenya wanachukuliwa kuwa waliacha nyumba yao ya kuzaliwa baada ya ndoa na wanatarajiwa "kustawi katika nyumba zao mpya za ndoa".

Mashambulizi ya kimwili dhidi ya wanawake yameandikwa, hata bungeni.

Wakati wa mjadala mkali bungeni kuhusu marekebisho ya sheria zinazohusiana na usalama mwaka wa 2014, Bi Odhiambo aliwashutumu wenzake wa kiume kwa kumpiga makofi na kumvua visu.

Alisema mbunge mmoja alivua gauni lake na mwingine akararua na kuvua chupi yake wakati wa mzozo.

Mmoja wa wabunge wanaotuhumiwa amekana. Bi Odhiambo alisema alimwandikia spika wa bunge barua ya malalamiko lakini hakuna hatua iliyochukuliwa.

Katika kisa kingine, mwanasiasa mwanamume Evans Kidero alipokuwa gavana wa Nairobi alishtakiwa kwa kumpiga mwakilishi wa wanawake wa kaunti hiyo wakati huo Racheal Shebesh baada ya makabiliano kuhusu wafanyikazi wa baraza kugoma.

Kesi ilifunguliwa mahakamani. Bw Kidero alikanusha kumpiga mbunge huyo. Kesi hiyo ilifutwa baadaye na Bi Shebesh akasema amemsamehe gavana huyo lakini baadaye akakiri kulipwa mamilioni ya pesa za Kenya kutatua suala hilo.

Licha ya matukio haya mabaya, Kenya imepata mafanikio makubwa katika uongozi wa wanawake.

Kenya ilipata jaji mkuu mwanamke wa kwanza, Martha Koome, Mei 2021.

Wanawake watatu - Anne Waiguru, Charity Ngilu na marehemu Joyce Laboso - walichaguliwa kwa mara ya kwanza kama magavana wa kaunti mnamo 2017.

Zaidi ya wanawake 10 wanawania wadhifa huo katika uchaguzi huu na sita ni wagombeaji wa mbele katika kaunti zao.

Na katika ngazi ya kitaifa, wagombea watatu kati ya wanne wa urais wana wagombea wenza wanawake, katika kile ambacho wachambuzi wanakielezea kama maendeleo ya kihistoria.

Haya yanajumuisha aliyekuwa Waziri wa Sheria, Martha Karua, ambaye angekuwa naibu wa rais wa kwanza wa Kenya ikiwa Bw Odinga atamshinda Naibu Rais William Ruto.

Bi Karua aliambia BBC kwamba ubaguzi wa kijinsia umekuwa changamoto kuu katika maisha yake ya kisiasa ya miongo mitatu, na bado ni tatizo.

"Kashfa zile zile za kijinsia ambazo tulikabiliana nazo miaka 30 iliyopita bado ziko kwetu lakini ni usumbufu tu," anasema.

Bi Karua anaongeza kuwa yeye hukabiliana na kejeli hizo kwa kuzipuuza na "kuweka macho kwenye mpira".

Anasema idadi ya wanawake wanaogombea nyadhifa imeongezeka kwa miaka mingi lakini bado haitoshi ikizingatiwa kuwa wanawake ni asilimia 50.5 ya watu wote, kulingana na sensa ya 2019.

Tume ya uchaguzi imeweka idadi ya wapiga kura wanawake waliojiandikisha kuwa 49%.

Bw Ruto ndiye mgombea pekee wa urais ambaye hajachagua mgombea mwenza wa kike, lakini ametia saini hati ya kuahidi kuhakikisha kuwa wanawake wanateuliwa kwa asilimia 50 ya nyadhifa serikalini.

Mchanganuzi Nerima Wako anasema kumekuwa na mabadiliko makubwa katika siasa za Kenya.

"Wanawake zaidi vijana sasa wanawania nyadhifa za kisiasa na kufikiria kuchukua uongozi wa kisiasa kinyume na siku za nyuma walipoogopa kwa sababu ya dhuluma na unyanyasaji," aliambia BBC.

Uchaguzi Kenya 2022:Unaweza pia kusoma

MATAYARISHO:Uchaguzi Kenya 2022: Je Kenya iko tayari kwa uchaguzi mkuu?

YA MSINGI:Uchaguzi Kenya 2022: Kwa nini uchaguzi wa Kenya mwaka huu ni muhimu?

MIUNGANO:Uchaguzi Kenya 2022: Musalia Mudavadi kujiunga na naibu rais William Ruto itabadilisha siasa za Kenya?

UNAYOFAA KUJUA:Uchaguzi Kenya 2022: Je Naibu wa rais wa Kenya William Ruto anakabiliwa na changamoto gani katika kumteua naibu wake wa rais?

UCHAMBUZI:Uchaguzi wa Kenya 2022: Je hatua ya Rais Kenyatta kumuunga mkono Raila Odinga itamsaidia au kumharibia?

WASIFU:William Ruto: Muuza kuku aliyepanda ngazi hadi kuwa naibu wa rais wa Kenya

RAILA ODINGA:Uchaguzi Kenya 2022: Siwezi kuwa kibaraka wa mtu yeyote-Raila Odinga

WAGOMBEAJI:Wafahamu wagombea 4 wanaowania urais nchini Kenya