રાજેશ ખન્નાનો 'આશીર્વાદ' બંગલો કે જ્યાં 'ભૂતો રહેતાં' અને ત્યાંથી બે-બે સુપરસ્ટાર નીકળ્યા

ભારતમાં ફિલ્મ સ્ટાર્સના સ્ટારડમની ઓળખ તેમના વૈભવી બંગલાથી થતી હતી તેવો એક આખો યુગ પસાર થઈ ગયો છે.

આસમાનને આંબતી સફળતાથી માંડીને હૃદયદ્રાવક નિષ્ફળતા સુધી, દરેક ઉતારચઢાવના આ બંગલા મૂક સાક્ષી રહ્યા હતા.

તેથી 'બોલિવૂડના વિખ્યાત બંગલા પરની આ વિશેષ શ્રેણી'ની શરૂઆત એ બંગલાથી થાય છે જેનું નામ શાહરૂખ ખાનના 'મન્નત'થી પણ વર્ષો અગાઉ પોતાનામાં એક સંપૂર્ણ સરનામું બની ગયું હતું.

સુપરસ્ટાર રાજેશ ખન્નાનો બંગલો 'આશીર્વાદ'.

જોકે, આ બંગલાની વાર્તા તો રાજેશ ખન્ના સુપરસ્ટાર બન્યા તેનાં વર્ષો પહેલાં શરૂ થઈ હતી.

ભૂત બંગલા તરીકે જાણીતું 'બાનો વિલા'

બાંદ્રા એ પશ્ચિમ મુંબઈનું જાણીતું ઉપનગર છે. આજે અહીંના બાંદ્રા બેન્ડસ્ટેન્ડ અને નજીકના કાર્ટર રોડને એક લેન્ડમાર્ક જગ્યા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

સમુદ્રની સામે વસેલા આ પોશ વિસ્તારમાં આજે પણ ઘણા મોટા ફિલ્મ સ્ટારો અને બિઝનેસમૅન રહે છે.

ઘણી બધી બહુમાળી ઇમારતોને કારણે આજકાલ અહીં ખૂબ ભીડ લાગે છે. પરંતુ તમે નજીકથી જોશો તો આ આલીશાન બિલ્ડિંગો અને ઊંચી ઇમારતોની વચ્ચે આજે પણ તમને કેટલીક જર્જરિત ઇમારતો અને જૂના બંગલા જોવા મળશે જે વર્ષોથી ઊભાં છે.

આ ઇમારતો અને બંગલા પોતાનો એક સંપૂર્ણ ઇતિહાસ ધરાવે છે. કાર્ટર રોડ પર 1950-60ના વર્ષોમાં ઘણા બંગલા હતા. તેમાંથી મોટા ભાગના પૂર્વ ભારતીય અને પારસી સમુદાયના હતા. એ જ કાર્ટર રોડ પર સમુદ્ર તરફનો એક બંગલો 'આશિયાના' હતો જે તે સમયે હિન્દી સિનેમાના શ્રેષ્ઠ સંગીતકાર નૌશાદનો હતો.

‘આશિયાના’ની નજીક જ બીજો બે માળનો બંગલો હતો જે ખૂબ જ જર્જરિત અને ખરાબ હાલતમાં હતો.

ઇન્ટરનેટ પર હાજર ઘણા લેખોમાં એવું લખવામાં આવ્યું છે કે અગાઉ તે બંગલો બંગાળી અભિનેતા ભારત ભૂષણનો હતો, પરંતુ આ દાવો સાચો નથી.

આ બંગલાની બહારની દિવાલ પર અંગ્રેજીમાં ‘બાનો વિલા’ લખેલું હતું. તેની આસપાસના લોકો આ બંગલાને શાપિત બંગલો કે ભૂત બંગલો કહીને બોલાવતા હતા.

તેના કારણે કોઈ તેને ખરીદવા તૈયાર નહોતું.

જ્યારે રાજેન્દ્રકુમારે ખરીદ્યો બંગલો

લગભગ આ જ સમયગાળામાં હિન્દી સિનેમામાં દસ વર્ષથી સંઘર્ષ કરી રહેલા અભિનેતા રાજેન્દ્રકુમારને 'મધર ઇન્ડિયા' (1957)માં પોતાની નાનકડી ભૂમિકાથી અને પછી 'ધૂલ કા ફૂલ' (1959) થી થોડી સફળતા મળી હતી.

તેમના ઘરે એક દીકરીનો જન્મ થયો જેનું નામ રાખ્યું ડિમ્પલ. પરિવાર વધતો જતો હતો તેથી રાજેન્દ્રકુમાર સાંતા ક્રુઝમાં નાનકડા ભાડાના ફ્લેટમાંથી મોટા મકાનમાં શિફ્ટ થવા માગતા હતા.

3 ફેબ્રુઆરી, 1959ની સવારે તેમને એક પ્રોપર્ટી બ્રૉકરનો ફોન આવ્યો. બ્રોકરે કહ્યું, “કાર્ટર રોડ પર બે માળનું મકાન છે. તમે જેવું મકાન શોધો છો એવું જ છે. શું તમે અત્યારે આવી શકો છો?"

આ માહિતી રાજેન્દ્રકુમારની સત્તાવાર બાયોગ્રાફી 'જુબિલી કુમારઃ ધ લાઇફ ઍન્ડ ટાઇમ્સ ઑફ અ સુપરસ્ટાર' લખનાર લેખિકા સીમા સોની અલીમચંદ પાસેથી મળી હતી.

તેણે મને કહ્યું, “રાજેન્દ્રકુમાર તે જ સમયે ત્યાં પહોંચી ગયા. તેણે જોયું કે આ જૂનું સુંદર ઘર સમુદ્રની બરાબર સામે હતું જ્યાંથી ઠંડી હવા આવી રહી હતી. તેમને તરત જ પોતાના પરિવારના જ્યોતિષીના શબ્દો યાદ આવ્યા જેમણે કહ્યું હતું કે રાજેન્દ્રનું નવું ઘર દરિયાની નજીક હશે. રાજેન્દ્રકુમારને પહેલી જ નજરમાં બાનો વિલા પસંદ પડી ગયું."

તેમણે પ્રોપર્ટી બ્રૉકરને ભાડા વિશે પૂછ્યું તો તેણે કહ્યું કે મકાનમાલિક આ ઘર ભાડે આપવા નથી માંગતા પણ વેચવા માંગે છે, “અહીં એક ફિલ્મ રાઇટર રહે છે જે લોકોને કહેતા રહે છે કે આ મકાનમાં ભૂતોનો વસવાટ છે જેથી આ મકાન વેચી શકાય નહીં. તે પોતે અહીં રહે છે. મકાનમાલિક ગમે તેમ કરીને તેને વેચશે અને હું તમને સારી ડીલ કરાવી દઇશ.”

ત્યાર પછી 65,000 રૂપિયામાં સોદો નક્કી થયો. ભૂતિયા ઘર વિશે સાંભળીને રાજેન્દ્રકુમારનાં પત્ની ગભરાઈ ગયાં. પરંતુ રાજેન્દ્રકુમારનાં સાસુએ કહ્યું, "બૉમ્બે જેવા શહેરમાં માણસોને રહેવાની જગ્યા નથી, ત્યાં ભૂત ક્યાંથી રહેવાનાં."

રાજેન્દ્રકુમાર પાસે પૈસા ન હતા

મકાન ખરીદવા નિર્ણય લેવાઈ ગયો પરંતુ રાજેન્દ્રકુમાર પાસે પૂરતા પૈસા નહોતા. તેથી તેમણે વિખ્યાત ફિલ્મનિર્માતા બી. આર. ચોપરાને વિનંતી કરી કે તેઓ તેમને ઍડવાન્સમાં ફી ચૂકવે તો તેઓ તેમની 'ફિલ્મ કાનૂન' (જેમાં કોઈ ગીત ન હતાં) તથા બીજી બે ફિલ્મોમાં પણ કામ કરવા તૈયાર છે.

બી. આર. ચોપરા સહમત થયા અને રાજેન્દ્રકુમારે ભૂત બંગલા તરીકે જાણીતો 'બાનો વિલા' ખરીદી લીધો. તેમણે દીકરીના નામ પરથી તેનું નવું નામ 'ડિમ્પલ' રાખ્યું. નજીકના મિત્ર અભિનેતા મનોજકુમારની સલાહને માનીને રાજેન્દ્રકુમારે ઘરમાં પ્રવેશતા પહેલાં ભૂતોને ભગાડવા માટે ખાસ હવન પણ કર્યો.

ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રીના જૂના લોકોને યાદ છે કે આ ઘરે રાજેન્દ્રકુમારનું ભાગ્ય બદલી નાખ્યું હતું. છેલ્લાં દસ વર્ષથી તેઓ જે મોટી સફળતા શોધી રહ્યા હતા તે તેમને અચાનક મળી ગઈ.

રાજેન્દ્રકુમાર જે સમયગાળા દરમિયાન આ બંગલામાં રહ્યા તે તેમનો સુવર્ણકાળ બની ગયો. તેમની ફિલ્મો 'મેરે મહેબૂબ', 'ઘરાના', 'સંગમ', 'આરઝૂ', 'સૂરજ' હિટ ગઈ અને તેમની મોટા ભાગની ફિલ્મોએ જ્યુબિલીની ઉજવણી કરી. તેના કારણે તેઓ હિન્દી સિનેમાના 'જ્યુબિલી કુમાર' તરીકે ઓળખાયા.

લેખિકા સીમા સોની અલીમચંદ દ્વારા લખાયેલ જીવનચરિત્ર 'જ્યુબિલી કુમારઃ ધ લાઇફ ઍન્ડ ટાઇમ્સ ઑફ અ સુપરસ્ટાર'માં રાજેન્દ્રકુમાર કહે છે. "મેં મારા જીવનનાં સૌથી સફળ અને શ્રેષ્ઠ વર્ષો આ ઘરમાં વીતાવ્યાં." અઢળક સંપત્તિ અને પ્રતિષ્ઠા હાંસલ કર્યાં પછી રાજેન્દ્રકુમાર થોડા વર્ષો રહીને આ બંગલો છોડીને પાલી હિલ વિસ્તારમાં આવેલા પોતાના નવા બંગલામાં શિફ્ટ થઈ ગયા. કાર્ટર રોડ પરનો આ બંગલો, જે રાજેન્દ્રકુમારના શ્રેષ્ઠ સમયનો સાક્ષી હતો, તે હવે નવા માલિકની રાહ જોઈ રહ્યો હતો."

ઇતિહાસનું વધુ એક વખત પુનરાવર્તન થવાનું હતું

1969માં રાજેશ ખન્નાની સફળતાએ દેશમાં એક તોફાન મચાવી દીધું હતું. તેઓ એવા પહેલા ફિલ્મ સ્ટાર હતા જેમને 'ફિનોમિના' કહેવામાં આવ્યા, જેમના માટે 'સુપરસ્ટાર' શબ્દ પ્રચલિત થયો હતો.

બૉમ્બેમાં જ ઊછરેલા રાજેશ ખન્ના સમુદ્રને પ્રેમ કરતા હતા અને સમુદ્ર નજીક ઘર ખરીદવાનું તેમનું જૂનું સપનું હતું. તેને આ બંગલો તેના સપના જેવો લાગ્યો.

1969નું વર્ષ અડધાથી વધુ વીતી ગયું હતું જ્યારે એક સાંજે ફિલ્મ દિગ્દર્શક રમેશ બહલ અને રાજેશ ખન્ના, રાજેન્દ્રકુમારના ઘરે બેઠા હતા. રાજેશ ખન્નાએ રાજેન્દ્રકુમારને કહ્યું, "પાપાજી, કાર્ટર રોડ પરનો તમારો બંગલો ખાલી છે અને મારે એક ઘર ખરીદવું છે..." રાજેન્દ્રકુમારે જવાબ આપ્યો, "મારે એ ઘર વેચવાની જરૂર નથી."

“પાપાજી, પ્લીઝ આ વિશે વિચારજો. મેં મારી કારકિર્દી શરૂ કરી છે અને તમે દેશના સૌથી મોટા સ્ટાર છો. જો હું તમારું ઘર ખરીદીશ તો મારું જીવન બદલાઈ જશે. કદાચ મને પણ તમારી જેમ થોડી સફળતા મળી શકે.”

રાજેશ ખન્નાએ ઘણા સમય સુધી આજીજી કરી. છેવટે રાજેન્દ્રકુમાર હસ્યા અને કહ્યું, “બરખુરદાર, જો એવું હોય તો ડિમ્પલ (બંગલો) તમારું થયું. હું આશા રાખું છું કે આ ઘરથી તમારા નસીબ ઊઘડી જશે." રાજેશ ખન્નાએ રાજેન્દ્રકુમારના ચરણ સ્પર્શ કરી આશીર્વાદ લીધાં.

બંગલાની સાથે નસીબની પણ અદલાબદલી?

સીમા સોની અલીમચંદે લખ્યું છે કે રાજેન્દ્રકુમારનાં પત્ની શુક્લા આનાથી ખૂબ ગુસ્સે થયાં, તેમણે રાજેન્દ્રકુમારને કહી દીધું કે, “આપણને પૈસાની જરૂર નહોતી, છતાં તમે માત્ર સાડા ત્રણ લાખમાં તે ઘર વેચી દીધું.”

પણ રાજેન્દ્રકુમાર પહેલેથી જ વચન આપી ચૂક્યા હતા. બંગલાના વેચાણ પછી રાજેન્દ્રકુમારની ફિલ્મો આશ્ચર્યજનક રીતે ફ્લોપ થવા લાગી. હીરો તરીકેની તેમની કારકિર્દીની પડતી શરૂ થઈ.

મીડિયાએ કહ્યું કે તેમણે પોતાના માટે નસીબદાર બંગલો 'ડિમ્પલ' વેચી નાખ્યો તેથી આવું થયું હતું. પરંતુ રાજેન્દ્રકુમાર પોતે તેમાં માનતા ન હતા.

સુપરસ્ટાર રાજેશ ખન્ના ખૂબ જ ધામધૂમથી બંગલામાં શિફ્ટ થયા. પિતા ચુન્નીલાલ ખન્નાને બંગલાનું નામ રાખવા કહ્યું.

રાજેશ ખન્નાનાં માતાપિતાને આ અચાનક મળેલી સફળતા પછી બીક લાગતી હતી કે તેમના પુત્રને ક્યાંક નજર ન લાગી જાય.

અભિનેતા સચીન પિલગાંવકરે મને આ બંગલાના નામકરણ સાથે જોડાયેલી એક રસપ્રદ વાત કહી હતી, "કાકાજી (રાજેશ ખન્ના)ના પિતાએ કહ્યું હતું કે આ બંગલાનું નામ 'આશીર્વાદ' રાખવામાં આવશે."

"આની પાછળનો વિચાર એ હતો કે તેમનો પુત્ર હંમેશાં 'આશીર્વાદ'ની છાયામાં રહેશે. તેમણે કહ્યું કે જો જતીન (રાજેશ)થી ઇર્ષ્યા કરનાર કોઈ વ્યક્તિ તેને પત્રમાં અપશબ્દો અથવા કંઇક ખરાબ લખીને મોકલશે તો પણ તેણે સરનામામાં રાજેશ ખન્ના, આશીર્વાદ લખવું જ પડશે. એટલે કે રાજેશ ખન્ના તેમના ઘરે આવતા દરેક પત્ર અને સંદેશ મારફત આશીર્વાદ મેળવતા રહેશે.”

આ બંગલામાં શિફ્ટ થતાંની સાથે જ રાજેન્દ્રકુમાર કરતાં પણ વધુ પ્રચંડ સફળતા રાજેશ ખન્નાના જીવનમાં આવી.

તેમણે ઉપરાછાપરી 15 સુપરહિટ ફિલ્મો આપી. ફિલ્મ મૅગેઝીન અને અખબારોમાં સુપરસ્ટારના નવા બંગલાની તસવીરો છપાઈ હતી.

'ખન્ના દરબાર' તરીકેની ઓળખ

'આશીર્વાદ' બંગલો પણ રાજેશ ખન્નાની જેમ પ્રખ્યાત થઈ ગયો અને બૉમ્બે ટૂરિસ્ટ ડિપાર્ટમેન્ટનું ખાસ પર્યટન સ્થળ બની ગયો.

દેશભરમાંથી બૉમ્બે આવતા લોકોની ખાસ માંગ રહેતી કે તેમને સુપરસ્ટારનો બંગલો બતાવવામાં આવે.

તેમને દરરોજ ચાહકો તરફથી આવા હજારો પત્રો મળતા હતા, જેમાં સરનામા તરીકે માત્ર લખેલું હતું – રાજેશ ખન્ના, આશીર્વાદ, બૉમ્બે.

તેમાં રાજેશ ખન્નાની પાછળ પાગલ થયેલી છોકરીઓના સુગંધી પત્રો, લગ્નના પ્રસ્તાવો અને લોહીથી લખાયેલા પત્રોનો પણ સમાવેશ થાય છે, જેના વિશે અગાઉ પણ ઘણું કહેવામાં અને લખવામાં આવ્યું છે.

'આશીર્વાદ' પર આવતા પત્રોની સંખ્યા એટલી વધારે હતી કે રાજેશ ખન્નાએ તેમને વ્યવસ્થિત ગોઠવવા અને જવાબ આપવા માટે ખાસ એક માણસને રાખ્યો. આ વ્યક્તિ પ્રશાંત રોય હતા. પ્રશાંત લગભગ 20 વર્ષ સુધી 'આશીર્વાદ'માં કામ કરતા રહ્યા.

પ્રશાંતે મને કહ્યું, “'આશીર્વાદ' પર દરરોજ ચાહકોની ઢગલાબંધ ટપાલો આવતી હતી. કાકાજી અવારનવાર આવીને પૂછતા કે પ્રશાંત, આજે કયા શ્રેષ્ઠ અક્ષરો પસંદ કર્યા છે? તેઓ મોટેથી પત્રો વાંચતા અને અમારી તરફ સ્મિત કરતા હતા.”

"તેઓ ચાહકોની લાગણીઓ જોઈને આશ્ચર્યચકિત થઈ જતા અને પંજાબીમાં હસીને કહેતા 'મારે શું કરવું? અહીંના લોકો... ત્યાંના લોકો, લોહીના પત્રો,... મારે શું કરવું? આ શું થયું?'' ત્યાર પછી તો ઇન્ડસ્ટ્રીમાં એક નવી કહેવત સર્જાઈ ગઈ - ઉપર આકા, નીચ કાકા."

આ બંગલામાં રાજેશ ખન્નાનાં ફોટોગ્રાફ્સ અને ટ્રૉફીથી સુશોભિત એ વિખ્યાત રૂમ પણ હતો જેમાં બેસીને તેઓ ઇન્ટરવ્યુ આપતા હતા.

લેખક સલીમ ખાને મને કહ્યું, "આજે મારો દીકરો સલમાન એક મોટો સ્ટાર છે. તેને જોવા માટે દરરોજ અમારા ઘરની બહાર ભીડ જામે છે. લોકો મને કહે છે કે તેમણે પહેલાં ક્યારેય કોઈ સ્ટાર માટે આટલો ક્રેઝ જોયો નથી. હું તેમને કહું છું કે આ રોડથી થોડે દૂર કાર્ટર રોડ પર 'આશીર્વાદ'ની સામે મેં આવાં ઘણાં દૃશ્યો જોયાં છે. રાજેશ ખન્ના પછી મેં કોઈ પણ બીજા સ્ટાર માટે આવું પાગલપન નથી જોયું.”

ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રીમાં 'ખન્ના દરબાર' તરીકે ઓળખાતા 'આશીર્વાદ'માં હવે દરરોજ સાંજે મેળાવડો થતો હતો.

'આશીર્વાદ' અને 'ડિમ્પલ'નો વણતૂટ્યો સંબંધ

એક વિચિત્ર સંયોગ જ કહેવાય કે જે બંગલાનું નામ અગાઉ 'ડિમ્પલ' હતું, તેની માલિક બીજી એક ડિમ્પલ બની ગઈ.

રાજેશની ગેરહાજરીમાં પ્રશાંત રોયને ઘરના ફોન કૉલ રિસીવ કરવાનું અને તેને એક નોટબુકમાં લખી નાખવાનું કામ કરવાનું રહેતું. તેમણે મને કહ્યું, "કાકાજીનો ફોન નંબર 53117 હતો અને તેઓ લગભગ દર મિનિટે કૉલ રિસીવ કરતા હતા."

"એક સવારે એક છોકરીનો ફોન આવ્યો કે તે કાકાજી સાથે વાત કરવા માગે છે. તેણે તેનું નામ ડિમ્પલ જણાવ્યું. મેં તેને કહ્યું કે કાકાજી શૂટિંગ માટે ગયા છે."

"ત્યાર પછી 3-4 દિવસ સુધી સતત ફોન આવતા રહ્યા. તે મારી સાથે ખૂબ જ સન્માનપૂર્વક વાત કરતી, મને પ્રશાંતસાહેબ કહેતી. એક સાંજે મેં કાકાજીને કહ્યું કે ડિમ્પલ નામની છોકરી રોજ ફોન કરીને તમારા વિશે પૂછે છે. કાકાજી હસ્યા. તેમણે કહ્યું, હા હા...તે 'બૉબી'ની હીરોઇન છે, તેના કૉલને યોગ્ય રીતે અટેન્ડ કરજો."

થોડા દિવસો પછી ચુનીભાઈ કાપડિયા 'આશીર્વાદ' આવ્યા. તેમની સાથે એક છોકરી પણ હતી. પ્રશાંતને જોઇને તેમણે કહ્યું, "પ્રશાંત, આ મારી દીકરી ડિમ્પલ છે." આ સાંભળીને ડિમ્પલ હસી પડ્યા અને કહ્યું, "પ્રશાંતસાહેબ, તમે મને ઓળખો છો? "આપણે ઘણી વખત વાત કરી છે."

પ્રશાંત હસ્યા અને મહેમાનોને ઘરની અંદર લઈ આવ્યા. 'આશીર્વાદ'માં ડિમ્પલનું આ પ્રથમ પગલું હતું.

માર્ચ 1973માં તેમની પ્રથમ ફિલ્મ 'બૉબી'ની રિલીઝ પહેલાં જ ડિમ્પલે રાજેશ ખન્નાના જીવનસાથી તરીકે આશીર્વાદમાં પ્રવેશ કર્યો.

તે સમયે માત્ર બૉમ્બે જ નહીં, પરંતુ દેશના સૌથી મોટા લગ્ન તરીકે તેની ચર્ચા થઈ. શરૂઆતનાં વર્ષો સફળતા અને ખુશીનાં વર્ષો હતાં.

ડિમ્પલે ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રીને અલવિદા કહી દીધું હતું. બંનેને બે દીકરીઓ હતી. પરંતુ પછી અમિતાભ બચ્ચનની એન્ટ્રી અને ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રીમાં રૉમેન્ટિક ફિલ્મોની સામે ઍક્શન ફિલ્મોના નવા યુગે આખો સમય બદલી નાખ્યો.

થોડાં જ વર્ષોમાં અમિતાભ એક નવા સુપરસ્ટાર તરીકે ઊભરી આવ્યા. રાજેશ ખન્ના કારકિર્દીની ટોચ પર પહોંચ્યા પછી હવે તેમની પડતી શરૂ થઈ હતી જેણે તેમને હચમચાવી દીધા હતા.

'મહાચોર', 'મહેબૂબા', 'અજનબી', 'આશિક હું બહારોં કા' જેવી મોટી ફિલ્મોની નિષ્ફળતાથી રાજેશ ખન્નાનો આત્મવિશ્વાસ હચમચી ગયો. દરરોજ સાંજે તેઓ શરાબ પીતા ત્યારે નિષ્ફળતાની અંદરો અંદર બળતી આગ વધારે ભડકતી હતી.

અને પછી એક રાત્રે 'આશીર્વાદ'ની છત પર એ ઘટના બની જેને રાજેશ ખન્નાએ વર્ષો પછી મૂવી મૅગેઝિનને આપેલા એક ઇન્ટરવ્યુમાં વર્ણવી હતી. તેમણે કહ્યું, “મને યાદ છે એકવાર સવારના ત્રણ વાગ્યા હતા. મેં ખૂબ શરાબ પીધો હતો. અચાનક મારા માટે બધું સહન કરવું ખૂબ મુશ્કેલ બની ગયું કારણ કે હું પહેલીવાર આવી નિષ્ફળતાનો સામનો કરી રહ્યો હતો. એક પછી એક મારી સાત ફિલ્મો ફ્લોપ ગઈ હતી. તે રાત્રે વરસાદ પડી રહ્યો હતો, ઘનઘોર અંધારું હતું અને હું મારી અગાસી પર એકલો હતો. હું એકાએક ભાન ગુમાવી બેઠો અને બૂમ પાડી - 'ભગવાન! "અમારી ગરીબ લોકોની એટલી કઠોર પરીક્ષા ન કર કે અમે તારા અસ્તિત્વને નકારી કાઢીએ."

રાજેશ ખન્નાના સુવર્ણયુગની વાતો

પત્ની ડિમ્પલ સાથેના તેમના સંબંધોમાં પણ તણાવ વધી રહ્યો હતો. રાજેશ ખન્ના અને ડિમ્પલ લગભગ નવ વર્ષ સાથે રહ્યાં પછી અલગ થઈ ગયાં.

ડિમ્પલ 'આશીર્વાદ' છોડીને જતાં રહ્યાં. 1992માં રાજેશ ખન્નાએ ફિલ્મોમાંથી બ્રેક લીધો અને રાજકારણમાં પોતાનું નસીબ અજમાવ્યું અને કૉંગ્રેસની ટિકિટ પર દિલ્હીથી ચૂંટણી જીતી. વીસ વર્ષ 'આશીર્વાદ'માં રહ્યા પછી હવે તેઓ પણ બંગલો છોડીને દિલ્હી શિફ્ટ થઈ ગયા.

'આશીર્વાદ'ના સ્ટાફમાં કામ કરતા ઘણા લોકો પણ ધીમે-ધીમે અન્ય જગ્યાએ કામ કરવા માટે જતા રહ્યા.

રાજેશ ખન્નાના જીવનમાં ઘણા ઉતારચઢાવ આવ્યા. દરેક તબક્કામાં તેઓ નજીકના લોકોનો ટેકો ગુમાવતા રહ્યા. એક જ ચીજ એવી હતી જેણે તેમનો સાથ ક્યારેય ન છોડ્યો, અને તે ચીજ હતી તેમની એકલતા. દરેક વીતતા દિવસની સાથે તેઓ વધુ ને વધુ એકલા થતા ગયા.

વર્ષો પછી રાજકારણથી પણ તેમનો મોહભંગ થઈ ગયો. તેઓ તેમના શહેરમાં પાછા ફર્યા જે હવે બૉમ્બેમાંથી મુંબઈ બની ગયું હતું.

આવકવેરાને લગતો એક વિવાદ વધ્યો અને થોડા સમય પછી ટૅક્સ ઑથોરિટીએ તેમનો બંગલો 'આશીર્વાદ' સીલ કરી દીધો. એક સમય એવો આવ્યો કે જ્યારે રાજેશ ખન્નાએ 'આશીર્વાદ' છોડી દીધો અને બાંદ્રા લિંકિંગ રોડ પર ટાઇટનના શોરૂમની ઉપરના ફ્લોર પર સ્થિત તેમની ઓફિસમાં શિફ્ટ થઈ ગયા. એ ઑફિસ બહુ મોટી હતી, પણ બંગલો છોડતાં એમને બહુ દુઃખ થયું.

તેમની છેલ્લી ફિલ્મ 'રિયાસત'ના દિગ્દર્શક અશોક ત્યાગીએ મને કહ્યું, “આ એ દિવસોની વાત છે જ્યારે તેઓ લિંકિંગ રોડ પરની ઓફિસમાં રહેતા હતા. આવકવેરા વિભાગે તેમનો બંગલો સીલ કર્યો હતો. એક દિવસ તેઓ મને ડ્રાઇવ કરવા લઈ ગયા અને 'આશીર્વાદ' બંગલા સામે કાર રોકી. અમે એકબીજાની સામે બેંચ પર બેસી ગયા."

તે રાત્રે હળવા વરસાદ વચ્ચે રાજેશ ખન્નાએ અશોક ત્યાગીને તેમના સુવર્ણયુગની ઘણી વાતો કહી. તેમણે અશોકને કહ્યું, "આજે આપણે જે બેન્ચ પર બેઠા છીએ તે બેન્ચની પાસે એક સમયે સેંકડો લોકો દરરોજ કલાકો સુધી મને જોવા માટે રાહ જોતા હતા."

વીતેલા જમાનાના સુપરસ્ટાર્સની પીડાને અશોક સમજતા હતા. તેમણે કહ્યું, "કાકાજી, ચિંતા ન કરો. તમે જોશો કે તે તમારા ચાહકો ચોક્કસ ફરીથી આવશે."

જીવનનાં અંતિમ વર્ષોમાં

આ વાત પર રાજેશ ખન્નાએ ફિક્કું સ્મિત કર્યું

અને પછી...તેમના ચાહકો 'આશીર્વાદ' બંગલો પર પાછા ફર્યા.

જો કે, તેમનો બંગલો આર્થિક મુશ્કેલીમાંથી બહાર આવ્યો અને જીવનનાં છેલ્લા વર્ષોમાં રાજેશ ખન્ના આશીર્વાદમાં એકલા રહેતા હતા.

ફિલ્મોમાં તેઓ ક્યારેય જોરદાર કમબેક ન કરી શક્યા. વર્ષો પછી અચાનક જ્યારે તેમની ગંભીર બીમારીના સમાચાર આવ્યા ત્યારે રાજેશ ખન્ના એટલા કમજોર થઈ ગયા હતા કે તેઓ વારંવાર બેહોશ પણ થઈ જતા હતા. તેમને મુંબઈની લીલાવતી હૉસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા.

20મી જૂને જ્યારે તેઓ હૉસ્પિટલમાં ભાનમાં આવ્યા, ત્યારે તેમણે પરિવારને કહ્યું કે 'મારે હૉસ્પિટલમાં નથી રહેવું. મારા ઘરે જવું છે.'

તે દિવસે તેઓ જ્યારે કાર્ટર રોડ પર આવેલા તેમના બંગલા 'આશીર્વાદ' પર પહોંચ્યા ત્યારે ત્યાંનું દૃશ્ય અલગ જ હતું. ઇતિહાસનું જાણે પુનરાવર્તન થઈ રહ્યું હતું.

આજે ફરી એક વખત આશીર્વાદ બંગલા સામે દેશભરમાંથી આવેલા સેંકડો ચાહકો અને મીડિયાકર્મીઓ એકઠા થયા હતા. બધાને જાણવું હતું કે દેશના પહેલા સુપરસ્ટારની તબિયત હવે કેવી હતી?

21 જૂન, 2012ની બપોરે રાજેશ ખન્ના કાળા ચશ્મા પહેરીને, ગળામાં શાલ નાખીને તેમની લાક્ષણિક શૈલીમાં સ્મિત રેલાવતા કાર્ટર રોડ પરના તેમના બંગલા 'આશીર્વાદ'ની એ જ પ્રખ્યાત બાલ્કનીમાં બહાર આવ્યા.

સામે ઊભેલા તેમના ચાહકો તેમને જોઇને ખુશીથી ચીસો પાડવા લાગ્યા. તે સમયે દેશની લગભગ દરેક ન્યૂઝ ચેનલ બીજા તમામ સમાચાર ભૂલીને રાજેશ ખન્નાની આ તસવીરો લાઇવ બતાવી રહી હતી.

રાજેશ ખન્નાએ તેમના જાણીતા અંદાજમાં પોતાનો હાથ ઊંચો કર્યો અને સ્ટાઇલથી લોકો તરફ લહેરાવ્યો...તેમના હોઠ પર સ્મિત રેલાઈ ગયું....હા...તેમના ચાહકો પાછા ફર્યા હતા. આખો માહોલ તેમના સુપરસ્ટારડમના દિવસોની યાદ અપાવતો હતો.

બીજા જ દિવસે એટલે કે 23મી જૂને તેમને ફરીથી લીલાવતી હૉસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા.

દરેક દિવસ વિતવાની સાથે તેમની હાલત કથળતી જતી હતી. તેમનો પરિવાર ઇચ્છતો હતો કે તેઓ હૉસ્પિટલમાં જ રહે, પરંતુ તેમણે હઠ પકડી કે અંતિમ શ્વાસ માત્ર 'આશીર્વાદ'માં જ લેવા છે.

તેમની ઇચ્છા મુજબ 17 જુલાઈના રોજ તેમને મુંબઇની લીલાવતી હૉસ્પિટલમાંથી છેલ્લી વખત રજા આપવામાં આવી અને તેમના 'આશીર્વાદ' બંગલા ખાતે લઈ જવામાં આવ્યા.

રાજેશ ખન્નાના જીવન અને તેમની ફિલ્મ કારકિર્દી પર મેં એક પુસ્તક લખ્યું છે, અને તે પુસ્તક લખતી વખતે મને તેમના નજીકના લોકોએ કહ્યું હતું કે 18 જુલાઈના રોજ જ્યારે તેમણે 'આશીર્વાદ'માં તેમના બેડરૂમમાં અંતિમ શ્વાસ લીધા ત્યારે તેમણે કહ્યું, “ટાઇમ અપ થઈ ગયું …પેકઅપ!”

2014માં રાજેશ ખન્નાના પરિવારે આશીર્વાદ બંગલો એક ઉદ્યોગપતિને વેચી દીધો. થોડાં વર્ષો પછી નવી ઇમારત ઊભી કરવા માટે 'આશીર્વાદ' બંગલો તોડી પાડવામાં આવ્યો.

રાજેશ ખન્નાની સાથે સાથે કદાચ 'આશીર્વાદ'નો સમય પણ પૂરો થયો હતો. ફિલ્મ ઇતિહાસનાં પાનાંમાં જ્યારે પણ રાજેશ ખન્નાનો ઉલ્લેખ થશે ત્યારે 'આશીર્વાદ'નો પણ સિનેમાના મહત્ત્વના યુગના સાક્ષી તરીકે સમાવેશ કરવામાં આવશે.

(લેખકે ગુરુ દત્ત, રાજેશ ખન્ના, સંજય દત્ત અને રેખાના જીવન પર પુસ્તકો લખ્યા છે.)

બીબીસી માટે કલેક્ટિવ ન્યૂઝરૂમનું પ્રકાશન

તમે બીબીસી ગુજરાતીને સોશિયલ મીડિયામાં Facebook પર , Instagram પર, YouTube પર, Twitter પર અને WhatsApp પર ફૉલો કરી શકો છો.