Агар бугунги Ўзбекистон мавжудлигида яшаб турган бўлсангиз эртакдагидек пул дарахти ундиришни бугун ҳақиқатга қиёслаб гапириш у қадар муболаға эмасдек туюлади.
Эмишки Чорсу бозорига тушган Ғафур Ғулом шу атрофдаги энг тили заҳар лўли билан айтишиб қолиб, ярим соат сўкишиб, бир ишлатган “иборасини” иккинчи марта такрорламай лўлини қойил қолдирган экан. “Яна қачон сўкишамиз,”
деган экан лўли ҳузур билан.
Ҳар замоннинг ўз кун тартибидаги ибораси бор. Ўзбекистонда эски танишлар учрашганда биринчи савол маош ҳақида бўлиши одат тусига айланганига кўп бўлганди. Энди эса “ризқимиз шу ерга тўкилган экан, териб юрибмизда” деган гап энг кўп
ишлатилади.
Одамларнинг бугун ҳаётдан нолишлари камбағалликданми ёки кейинги беш-олти йил ичида кишиларнинг фаровон ҳаёт тарзига ташналиги кучайганиданми?
“Ёпиғлик қозонни ёпиқ қолдириш” ёки “уйдаги гапни кўчага чиқармаслик” ўзбек жамиятидаги муҳим ақидалардан бўлиб келган ва кейинги пайтда бу нафақат ўзбек оиласи ва маҳалласи, балки кенг жамият миқёсида
амал қилиш даражасига етиб
бораётгандек.
Афанди ўғлини илк марта шаҳарга обкелибди. Одамнинг гавжумлигини кўрган ўғил Афандидан “шаҳарда одам шунча кўп бўлса, уларнинг тирикчилиги қандай ўтади”, дея сўрабди. “Улар тушгача сен билан менга ўхшаган
қишлоқликларни алдаб, тушдан
кейин бир-бирларини алдаб кун
кўради,” дебди Афанди.
Тошкентда данғиллама хусусий уйлар эндигина қурила бошлаган пайт ҳукумат нашрида катта бир лавозимда ишлайдиган ҳамкасбимиз машина ойнасидан шундай иморатлардан бирини кузатар
экан “ҳа, майли, қуришаверсин,
бир кун келиб болалар боғчаси
бўлади-да” дегани ёдимда.
“Эшитдингми, кеча интернетда ... ҳақида ёзишибди” деган ўзаро сирлашувларга тез-тез гувоҳ бўлиш мумкин. Кимдир очиқ гапириш мумкин бўлмаган бу хабарни бошқа бировга етказганидан лаззат олса, бошқаси шундай хабарни
эшитганидан мамнун ва айни
пайтда бироз хавотирда.
Дейлик, 4-синфга ўтган ўғлингиз учун математика китоби олиб бердингиз, бироқ мактабнинг биринчи куниёқ ўғлингиз китобни қайтариб келади. “Бу китоб 2001 йили чиққан экан, бизга эса 2002 йили чиққан китобдан дарс
ўтилар экан.” Ҳайрон бўласиз,
бир йилда қайтадан янги
дарслик яратишибди-да!
“Ўғлимни синфдошларидан бири чақириб кетувди. Мактабга борса муаллимаси синфхонасида йиғлаб ўтирган экан. Ҳашарга етарли ўқувчи йиға олмагани учун директори сўкибди”
Cобиқ шўро давридан қолган, ўқувчиларни ёппасига пахтага сафарбар қилиш анъанасининг фақат энг ёмон кўринишларини сақлаб қолган одатга биноан, коллеж ва мактаб ўқувчилари яна ҳокимият ва фермерлар
ўртасидаги пахта можароси ёғида
қовуриладиган кўринади.
Бугун Ўзбекистондан ташқарига иш қидириб кетганлар сони расман маълум эмас, баъзи кузатувчилар бу рақамни 3 миллиондан зиёд дейди. Таълим дарсликларида мамлакат
бойликлари саналар экан,
эндиликда Ўзбекистоннинг
ишчи кучи ҳам экспорт қилиши
фахр билан тилга олинади.
Бир корхона раҳбари 90 кишидан иборат отряд тўплаши ҳақида буйруқ олганидан кейин “кечирасиз, бизда бунча одам йўқ, қандай тўплайман” дея норозилик билдирди. Ҳоким прокурорга қаради. Прокурор буйруқ берди:
“Олиб боринглар, қамоққа тиқинглар!”
Ўзбеклар дуогўй, сертилак ва серҳиммат халқ. Лекин турмуш машаққатлари ва бозор иқтисоди муносабатлари аллақачон бу одатларни тарозига солиб, сарагини саракка, пучагини пучакка ажратиб қўймоқда-ки, ҳатто
айрим одатлар баъзан аччиқ
истеҳзогада сабаб бўлаётгандек.
Иккинчи ўзбек зиёлиси янада кескинроқ фикр билдиради. “Бу худди олисдаги олов тафтидан исинишга уриниш каби эмасми? Олов бир неча асрлар аввал сўниб бўлган ва бизнинг бугунги ишимиз кўпроқ сўнган олов ўрнидаги
кул ичидан тафт қидиришга
кўпроқ ўхшаб кетади,” дейди у.
Шу йилнинг биринчи январидан бошлаб Ўзбекистонда автомобил бошқариш пайти уяли ва радио телефонлардан фойдаланиш тақиқланди.
Сухандон бу йўлдаги ҳаракатлар бошланганини айтиб, бир рўзнома яқинда Абдулла Қаҳҳорнинг “Анор” ҳикоясини чоп этганини мисол қилиб келтирди. Шунда кўрсатувнинг асосий
иштирокчиларидан бири бўлган
таниқли ўзбек адабиётшуноси
бунга кескин норозилик билдирди.
Кейинги бир неча йил ичида Ўзбекистоннинг Ғарбдан юз ўгириб, Россияга юзланиши нафақат аввалдан Россия сиёсатини кузатиб келадиган айрим зиёли ўзбеклар, балки кенг омма орасида ҳам Президент Владимир Путиннинг
обрўсини ошириб юборди.
Ўзбекистонга баҳор кириб келганидан буён тинмаган тозалаш ва ободонлаштириш ишлари Наврўз байрами арафасида авжига чиқар экан, кишиларнинг байрамолди қувончлари ва ташвишлари ҳам авжида.
Халқимизда “туяни шамол учирса, эчкини осмонда кўр”, деган мақол бор. Бу ажойиб мақол Ўзбекистоннинг Америка Қўшма Штатлари билан алоқалари совуқлашганидан сўнг юқори минбарлардан янграган
аксилғарб шиорлар оддий халқ
орасида қандай акс-садо
бераётганини халқона бир
тарзда ифодалаши мумкин. | 
Ўзимизнинг афсоналар: динозавр тухумидан Америка қадар
