Chingiz Boy

	"Ота ўғил..."

Эрталаб нонушта пайти ўн икки ярим яшар қизим бир нуқтага тикилиб қоладиган одати бор, нималарнидир ўйлаймиди ёки уйқусидан тўла уйғонмаганми... Онаси унинг атрофида айланиб ўргилиб "бу нозикой тушгача йиқилиб қолади”, деган баҳона билан ҳали уни егин дейди, ҳали буни. Қизим бўлса деразага термулганича, кўзларини
катта-катта очиб ўтираверади.
Бу одат менда ҳам бор…

Ана шундай кунлардан бирида турмуш ўртоғим, “Қаранг, шу қизингиз Сизнинг изингизга из, тизингизга тиз уради”, деб қолди. Кейин табиийки, рафиқаи муҳтарамам мени табиатимда ёқтирмаган томонлардан бир-иккиси айтилди, наилож, дастурхондаги атайдан қотирилган нон билан қўшиб уларни ютдим…

Президентнинг фарзанди ҳам “папамни жойига ўтираман”, деб орзу қилса-чи?

Ишга отландим. Кўчага чиқдим. Шаҳар саҳардан гавжум ва бекатда автобус кутар эканман, одатдагидай машиналарни кузата бошладим. Бошқа қиладиган иш ҳам йўқ. Катта юк машиналари ва ё кичикроқларининг бутун “танаси бўйлаб” турфа ширкатларнинг номини ёзиб олиш бу ерларда кенг тарқалган. Ана шунақаларини ҳар кун кўраман, аммо бугун уларга эътибор бердим. “Vans for rent - James&Sons”, "Superwindows - Peter&Sons”, уларни ўзбекчалаштирсак, демак, «Юк машиналарини ижарага берамиз - Жеймс ва ўғиллари” ва ё “Деразалар ўрнатамиз - Питер ва ўғиллари”... Бу Жеймс ва Питер аталмиш одамлар ўз ширкатларига ўғилларини ҳам қўшиб олишган. Демак, ойнасоз Питернинг ўғли ҳам ойнасозлик қилмоқда. Рафиқам айтганидай, “изига из, тизига тиз”...

Шундай қилиб, агар қизим менга ўхшаса ва менинг касбимга ҳавас қилиб, шу йўлни тутса, унда бу деярли табиий ҳол... Ана ҳофиз Шерали Жўраевнинг ўғли Шоҳжаҳон ҳам қўлига рубоб олиб қўшиқ куйламоқда. Бинойидай! Ота касби дейсизми, ҳунарими... нима бўлганда ҳам отаси қилган ишни қилади, болалигидан пишган, ҳа, нима ёмонми?

Деҳқоннинг боласи деҳқон, ёзувчиники ёзувчи, шифокорники ақалли ҳамшира бўлмаса, бу ёғи ўхшамай қоладигандай... Президентнинг фарзанди ҳам “папамни жойига ўтираман”, деб орзу қилса-чи? У ҳам отасининг “изига из, тизига тиз” уришни кўнглига туккан бўлса-чи? Унда нима бўлади?

Ҳар қалай осмон узилиб ерга тушмаслиги тайин.

	" Ким бўлсам экан...пахтакорми ё мардикорми?..

Зотан, кичкина Бушни катта Буш президентлик курсисига ўтирғизиб қўйишни истаганида ҳам америкаликларнинг овозларисиз ҳеч нарса қилолмасди. Ҳатто Жорж кичкина Бушнинг бир ойлигидан тили чиқиб, “ман пошшоман, биш билан эмашмишиш, бишга қайшишиш", деб осма арғимчоғидан ўзини ташлаб юборганида ҳам барибир... орадан қанча сувлар оқиб ўтиши, аввал унинг отаси сайловда ғалаба қилиб президент бўлиши, ана ундан кейин у ҳаммани доғда қолдириб, яна сайловда кўпчилик овозни олиши шарт эди.

Аммо “изга из, тизга тиз” уриш ҳам танлов билан боғлиқдай... Яъни, деҳқоннинг фарзанди аксарият ҳолларда ўша танлов имкониятига эга эмас. Деҳқоннинг топгани дастурхонда, ортгани тўю-маъракада... Айниқса, бугунги кунда унинг фарзанди йил ўн икки ой пахта далаларидан бўш вақтидагина мактабга қатнаса ва ё дейлик Россияга мардикорликка 16 ёшга тўлиб-тўлмай жўнаб турса нима ҳам бўларди? Зотан, бу савол ҳам ноўрин, чунки нима бўлишини остонадан бир ҳатлаб кўравериш мумкин.

Лекин Президенту, Бош ва бош бўлмаган вазирларнинг фарзанди отасининг “изига из, тизига тиз” урмоқчи бўлса-чи? Ғарбда, хусусан Америкада сайлов жараёни қизигандан қизиши тайин... Пахтакор ва ғаллакор мамлакатларда-чи?...

Улуғбек Назаров, Буюк Британия:

Paxtakoru-q’allakor, jannatmakon, xalqi mehmondo’st va mehnatsevar, tabiiy boyliklarga boy, shu bilan birga eski Sovet davridan qolgan shiorbozlig, korruptsiya va diktatorlik hukmronlik qilgan kelajagi kuyik mamlakatda ( mamlakatlarda ) esa, aksar holatlarda dehqonning bolasi dehqon, prokurorniki prokuror, prezidentniki esa….. buni endi ko’ramiz. “ Saqov bo’lsayam boyning bolasi gapirsin”. Bunday mamlakatda informatsiya olishning o’zi juda qiyin ish, faqat xalqning mish-mishi, chunki Ommabop Axborot Vositalari maktab o’quvchilariga o’xshashadi, yuqoridagilar nimani aytib tursa o’shani diktant sifatida yozishadi, xalqning og’zida esa har qanday informatsiya A punktdan B punktga etib borguncha anchagina o’zgarib ketadi. Men nima uchun buni gapirayapman, xalqqa informatsiya kerak, albatta bu xalq biron nimani hal qila olganda. Lekin paxtakoru-g’allakorlar mamlakatida esa ahvol ancha boshqacha. Oxirgi marta Samarqandda bo’lganimda ichki ! ishlar vazirligiga ishga o’tganiga ko’p vaqt bo’lmagan bir tanishimni uchratib qoldim, hangoma ustida u “ E uka, eski boylarga baribir hech kim teng kela olmas ekan” degandi, o’zi oddiy ishchi oilasidan bo’lgan bu aka ichki ishlarning o’zidagi raqobatga dosh bera olmagan edi. Balkim dehqonning bolasi dehqon bo’lishiga sabab boshqadir, mening otam oliy ma’lumotli bo’lishiga qaramasdan o’zi haydovchi, bobom ham haydovchi bo’lganlar. Otam aytgan edilar “ O’g’lim, nimaga erishgan bo’lsam hammasi shopirlikning orqasidan, injenerlik, keyin esa bosh injenerlik qilganimdagidan kura shopirlikdan orttirganim menga barakaliroq, eng asosiysi esa halol bo’ldi”. To’g’risi men ham ma’lumotim qanday bo’lishidan qat’iy nazar ota kasbni davom ettirishni ko’p o’ylayman, balkim bu mening genlarimdadir. Balkim inson tsivilizatsiyasi kulminatsion nuqtasiga etgandir, va endi orqaga qaytayotgandir, buni aniq bilmaymanku, lekin bizning yurtdan feodalizmning hidi kelayotgani haqiqatga yaqinroq degan bo’lar edim.

Chingiz Boy Улуғбек Назаровга:

Азиз Улуғбек, фикрларингизда жон бор. Номангиз жуда тушкун бир кайфиятда битилгандай туюлди менга. Назаримда, оз бўлсада бор танловнинг барча имкониятидан фойдаланган маъқулроқ. Табиийки, ғаллакору пахтакор касбининг шарафи шифокору, миршаб, ҳатто турфа вазирларникидан кам эмас. Мардикорлар ҳам меҳнатининг роҳатини кўрса, қандини урсин! Ҳамма гап танлов имкониятининг тенг бўлишида, пахтакорнинг ҳам, президентнинг ҳам фарзанди бир кун бошини ушлаб – “пешонам шу экан, отамнинг изидан бориб ғаллакор/президент бўламан“ деб ўтирмаса бўлди... айтмоқчи бўлганим, эҳтимол, президентнинг фарзанди ҳам чўлу-биёбонларни обод қилгиси келар? Россияда ишлаётган мардикорнинг фарзанди эса пахтанинг ўрнига ўз даласида пўртаҳол(апельсин) эккиси келар?

Аброр:

Qush uyasida korganini qiladi deganga ham yozing!

Chingiz Boy Аброрга :

Азиз Аброр, келинг шу мақолга Сиз ва ё дўстларингиз ёзишсин?

Улуғбек Назаров, Буюк Британия :

Hurmatli Chingiz Boy, Nomamga qimmatli vaqtingizni ayamasdan e’tibor qilganingiz uchun rahmat. Sizning sharhingizga keladingan bo’lsak albatta sizning-da fikrlaringizda jon bor. Men aniq bilmayman siz qanchalik darajada inson ruhiyatini yaxshi tushunasiz, lekin o’z nomam bilan sizni “тушкун бир кайфиятда битилган” degan noto’g’ri bir fikrga borishingizga sababchi bo’lganim uchun uzr so’rayman. Yana bir narsa, bildirgan fikringiz faqatgina mening nomamga javobmi yoki sizning paxtakoru g’allakorlar mamlakatida uzoq va mashaqqatli mahnatingiz, xalq bilan bo’lgan intervyular va so’rovlar mahsulimi? Sharhingizning qolgan qismini “оз бўлсада бор танловнинг барча имкониятидан фойдаланган маъқулроқ” so’zlari bilan davom ettiribsiz, va albatta bu borada siz haqsiz. Lekin iltimos aytingchi, qani o’sha tanlov? Tanlov bu men biron bir joyga pora berib ishga o’tishimmi? O’sha joyda ishlay turib, qachon bu erdan uchib ketishimni kutib yashashmi, yoki o’sha mexanizm ichida kerakli uskuna bo’lib qolish uchun “ pastdan olib yuqoriga uzatib turish “ kerakligini tan olishimmi? “Menga tayanch nuqtasini bersangiz erni o’z o’rnidan qo’zg’ataman” degan so’zlar kimga tegishli ekanligini yaxshi bilsangiz kerak. Ha, agar imkoniyat va tayanch nuqtasi bo’lganida edi, paxtakoru g’allakorlar mamlakatida ahvol birmuncha o’zgacha bo’lgan bo’lar edi, shunday emasmi? Yoki, oddiy dehqon va ishchi oilasidan chiqqan hamma talantli va bilimli yoshlar o’zlariga kerakli joyda faoliyat olib bor! ishayaptimi? “Ҳамма гап танлов имкониятининг тенг бўлишида”, oltinga teng so’zlar, umid qilamanki bu sizning o’zingizning so’zlaringiz! Lekin qani o’sha tenglik, tanlov, imkoniyat? “ғаллакору пахтакор касбининг шарафи шифокору, миршаб, ҳатто турфа вазирларникидан кам эмас. Мардикорлар ҳам меҳнатининг роҳатини кўрса, қандини урсин!” gulduros qarsaqlar! Bu sobiq Sovet tusumi davridagi shiorbozlikka o’hshab qolmayaptimi? Mushtum oynomasida bir vaqtlar bir karikaturaga ko’zim tushgan edi, janda chopon va yaktakdagi paxtakorning ko’kragiga “ Mehnat qahramoni” medali taqib qo’yishgan, ana sharafu mana sharaf. Dehqon mehnatining sharafini o’zidan boshqa hech kim his qila olmasa kerak, chunki mehnat a’zobini faqatgina u biladi. Sherali Jo’raevning “ Chorvador cho’ponim, bobo dehqonim” qo’shig’i ham sizga tanish bo’lsa kerak. Bilasizmi, men optimistman, “пешонам шу экан, отамнинг изидан бориб шопир бўламан“ degani tushkunlikka tushish emas, aksincha agar shunday bo’lgan taqdirda ham bu mening tanlovim bo’ladi, nima uchun ota kasbni tanlashning sababi esa halol pul topishga harakatdan boshqa hech narsa emas, albatta, “ nima uchun boshqa kasb emas, boshqa kasb orqali halol pul topib bo’lmaydimi?” deb ham so’rashingiz mumkin, nima uchun bo’lmasin, albatta bo’ladi, faqat mening tanlaganim mening qonimda bor, lekin eng avvalosi TAQDIR. “эҳтимол, президентнинг фарзанди ҳам чўлу-биёбонларни обод қилгиси келар? Россияда ишлаётган мардикорнинг фарзанди эса пахтанинг ўрнига ўз даласида пўртаҳол(апельсин) эккиси келар?”. Ehtimol presidentning farzandi dehqonchilik qilgisi kelib qolar, ehtimol paxtakoru g’allakorlar mamlakatida korruptsiya, mahalliy-urug’chilik, ta’magirlik, diktatura kabi illatlar butunlay yo’q bo’lib ketar, ehtimol dehqonlar va ishchilarning farzandlari ham kelajakka ishonch bilan qarar. Ehtimol paxtakoru g’allkorlar mamlakati dunyoning eng namunali davlatiga aylanib qolar. Lekin yana bir ehtimol- ehtimol, yuqorida yozilganlarning hammasi utopiyadir. Ehtimol, siz hurmatli Chingiz Boy, Aflotunu Farobiydan tortib Tomas Morgacha o’qishlarni ozroq qisqartirib, ko’proq paxtakoru g’allakorlar mamlakatidagi oddiy xalq bil! an qiziqib ko’rsangiz maqsadga muvofiq bo’lar? Ehtimol utopiyaga berilmasdan hayotga sal teranroq qarashga to’g’ri kelar? Ehtimol sizning aqlingiz etgan narsalarga mening aqlim kaltalik qilar va agar shunday bo’lsa, ehtimol siz “Kелинг шу мақолга Сиз ва ё дўстларингиз ёзишсин?” degan jumlangizga izoh berib otarsiz, chunki to’g’risi men undan biron bir ma’no topmadim. Ehtimol ehtimollarning keti umuman tugamas. Ijodingizda muvaffaqiyatlar tilayman!

Chingiz Boy Улуғбек Назаровга:

Азиз Улуғбек, фикрларингиз учун раҳмат. Имкон қадар саволларингизга жавоб беришга ҳаракат қиламан.
Пахтакору, ғаллакорлар билан охирги марта юзма юз суҳбат қурганимга кўп бўлгани йўқ, ўтган йил кузида хизмат сафари билан бир неча деҳқонлар билан учрашгандим. Мардикорлар билан эса деярли ҳар ҳафта гаплашаман, узоқ – яқин қариндошларимнинг деярли тенг ярми Россияда мардикорчилик қилишади... Танловнинг оз эканини тан оламан ва албатта, ҳар бир инсон учун бу турлича бўлиши мумкин, мен эса узоққа бормай ўз қариндошим ҳолидан қисқа ҳикоя қилай... Бу қариндошимнинг уч фарзанди ҳам Россияда мардикорчилик қилишади. Ҳатто бундан беш – олти йил аввал ҳам у савдода ишлар ва мўмайгина даромади бор эди. Аммо болаларнинг қизиқишлари ва мактабдаги ўқишларидан кўра ҳам эр-хотин данғиллама уй, чиройли машина ва дабдабали тўйларга қизиқишди. Болалар вояга етди ва улардан энг кичиги ўта иқтидорли ва ақлли эди. Аммо ота – она унинг иқтисодий билимларга қизиқишини эътиборга олишмади, “ ота касби”ни ўрган, бозорга чиқ, қабилида муносабат бўлди. Савдони эса биласиз, ҳали униси билан ҳали буниси билан “ олди – бердиси” бор, бу ҳам етмагандай чегаралар ёпилди ва “ ота касб” инқирозга юз тутди.Қарз – ҳавола қилинди, ҳовли жойлар сотилди... Ниҳоят, уч фарзанд мардикорликка кетишди. Қариндошим олдида аниқ – таниқ танлов бор эди, кенжа фарзанд бу йил эҳтимол ( яна эҳтимол!) ўқишини тугатган ва яна олдинга кетаётган бўлармиди? Хуллас, куни кеча ўша жияним сим қоқди Масков томонлардан, “ Ака, ўқишга ҳам кирволдим, иқтисодга, ҳам ишлаяпман, ҳам ўқияпман” дея ...Назаримда, жияним бор танлов имкониятидан фойдаланди! Улуғбек, бу биргина мисол холос ва албатта, бу мисолни бутун бир мамлакатга татбиқ этиб бўлмайди, аммо келинг барча сиёсату фалсафалардан холи бир шаклда, менинг қариндошимга ўхшаган миллионлаб инсонлардан ақалли беш фоизида шундай танлов имконияти бор деб тасаввур қилайлик... Эҳ –ҳе, менинг эҳтимоллариму утопияларимнинг адоғи кўринмай қолади.

Собиқ Шўролар тузумидаги шиорларни эслатибсиз, биласизми, Шўро даврида мен ақлимни энди-энди таниб келаётгандим, назаримда бугунгидан фарқли ўлароқ у даврлар танлов имконияти ва тенглиги кўпроқ таъминлангандай эди...

Студент, Олмония:
Dehkonning bolasi dehkon yoki ogrining bolasi ogri boladigan dovlatlar bu kelajagi kuyk dovlat demakdir Germanuyaning sobik kantcleri Shroederning otasi kim bolganligini sal surishtirib koringlar.... shuning uchun ham Germaniya buyuk dovlat