BBCUzbek.com

Ўзбеклар назарида Путин сўзи ва иши бир раҳбарга айланган
Кейинги бир неча йил ичида Ўзбекистоннинг Ғарбдан юз ўгириб, Россияга юзланиши нафақат аввалдан Россия сиёсатини кузатиб келадиган айрим зиёли ўзбеклар, балки кенг омма орасида ҳам Президент Владимир Путиннинг обрўсини ошириб юборди.

Таъбир жоиз бўлса, нафақат обрўсини ошириб юборди, балки одамлар Путиннинг турли катта-кичик йиғинларда айтган гапларини фахр билан тилга оладиган бўлишмоқда.

2006 йили Санкт-Петербургда ўтган кучли саккизлик йиғини пайти Путиннинг америкача демократия ҳақидаги кинояси ва, умуман, бу олиймақом учрашувни юқори мавқеда ўтказа олгани учун Путин ўзбек шарҳловчиларининг мақтовига кўмилиб кетганди. Унинг Олмонияда Оврўпо раҳбарлари билан учрашуви пайти билдирган аксиламерика изоҳи ўзбеклар наздида Путинни янада кучли сиёсатчига айлантирди.

Шундан сўнг сиёсий шарҳловчилар Путиннинг ҳар бир аксилғарб изоҳини фахр билан тилга ола бошладилар ва ташқи сиёсат бобидаги мақолаларида энди аввалгидек президент Ислом Каримовдан эмас, балки кўпроқ Путиндан иқтибос келтира бошладилар.

Халқ орасида Путин ўзбек мева-сабзавотларига кенг йўл очиб берамиз дея ваъда бергани ҳақида гап чиққанди. Шундан сўнг халқнинг унга меҳри янада ошиб кетди

Ўзбекистонлик журналист

Яқинда ёшларнинг “Туркистон” рўзномасида республика "Маънавият ва маърифат" тарғибот маркази етакчи мутахассисининг Ўзбекистонга “қарши ахборот хуружи” ва дунёнинг бир қутбли бўлиб бораётганидан огоҳлантирувчи мақоласи чоп этилди. Муаллиф Президент Каримовни фақат бир
марта эслаб, сўнг бошдан оёқ
Путинга ўрин беради.

Қайсидир мавзуда сўз кетганда таниқли бир дунё сиёсатчисидан кетма-кет иқтибослар келтиришнинг ҳеч бир ажабланарли жойи йўқ. Бироқ гап ташқи сиёсатми ёки қишлоқ хўжалиги, қурилишми ёки санъат борасида бўлмасин, фақат “президентимизнинг” дея бошланувчи мақолалар силсиласида бу янги кўриниш яққол кўзга ташланади.

Маҳаллий журналистлардан бирининг айтишича, катта сиёсатдан холи ўзбек қишлоқларида, айниқса, кўпни кўрган кексалар орасида ҳам Путин оммавийлашиб қолган. “Президент Путиннинг гапларини эшитган одамлар “Эй, отангга балли!” дейишдан ўзларини тийолмайди”, дейди бу журналист.

Бунга яна бир сабаб кейинги пайтда аксар оилалар ўзбек телевизон каналларидан кўра кўпроқ Россия каналларини кўриши ҳамдир.
Бугун қайсидир яқин кишиси Россияда ишламаётган ўзбек оиласини топиш қийин, бундан ташқари ўзбек деҳқонларининг аксар маҳсулоти Россияга кетади, шу боис деҳқонлар аввал баҳорданоқ Россия бозорлари ҳақида ўйлай бошлашади.

Путин бугун ўша Шўро қудратини билакдаги кучдек намоён этмоқда ва Россия билан яқинлик орқали ўзбеклар ҳам бу кучга ўзларини ошно сезаётгандек

“Эсингизда бўлса ўтган йили баҳор олдидан халқ орасида Путин ўзбек мева-сабзавотларига кенг йўл очиб берамиз, дея ваъда бергани ҳақида гап чиққанди. Шундан сўнг халқнинг унга меҳри янада ошиб кетди”, дейди маҳаллий журналист.

Бошқа бир кузатувчининг фикрича, Россиянинг иқтисодий жиҳатдан жадал ривожланиб кетишини кўпчилик Путин шахси билан боғлайди.
“Россия аввалги президент Борис Елцин пайти қандоқ эди-ю, ҳозир қандай? Ниманики ваъда берса, ҳаммасининг устидан чиқяпти. Бизда-чи, улкан ютуқларимизни дунё тан олаётгани ҳақида эшитамиз-у, лекин кундалик ҳаётимизда бу ўзгаришларни тўла ҳис қила олмаймиз. Ҳар куни телевизионда янграйдиган турли баландпарвоз гаплардан чарчаган одамлар Путиннинг сўзи ва иши бирлигини кўриб ҳаваси кетган”, дейди у.

Путиннинг халқчил бўлиб кетишини уни бошқа президентлар фонида ҳам кўриш мумкин экан. Бу кузатувчининг фикрича, Путинни ҳали “дзю-до”чилар орасида, ҳали тоғда чанғи учаётган ҳолда кўриш мумкин, бошқа президентларни эса расмий йиғилишлардан ташқарида учратиб бўлмайди.

“Биз янги йил, халқаро Хотин-қизлар ва бошқа кичикроқ байрамларда президент табригини сухандондан эшитамиз. Путинни эса ҳатто мактаб битирувчилари учун берилган концертда ҳам кўриш мумкин”, дейди у.

Айрим тоифа одамлар, яъни собиқ Шўронинг дориломон кунларида беташвиш яшаб ишлаган, бугунги қийинчиликлар ва ўзгаришларга сира кўника олмаётганлар Путин тимсолида бошқа бир нарсани кўрадилар. “Уларнинг кўнглида Путин шу кетишида собиқ Шўро республикаларини ўз атрофида янада маҳкам жипслаб, ўша кунларни яна қайтарса эди, деган яширин умид ҳам йўқ эмас”, дея хулоса қилади кузатувчи.

Россиянинг бепоён ва буюклиги ўзбекларга собиқ Шўро давридан сингдирилган. Путин бугун ўша қудратни билакдаги кучдек намоён этмоқда ва Россия билан яқинлик орқали ўзбеклар ҳам бу кучга ўзларини ошно сезаётгандек.

Бугун Ўзбекистонга жадал кириб келаётган Россия бизнеси, энг чекка қишлоқларгача етиб борган "Билайн" ва МТС каби брэндлари бу ошнолик сўзда эмаслигини кўрсатадигандек гўё.

Камран, кечирасизу, сиз айтган "transition" даврига 16 йил бўлди ва бу муддат жуда яхши натижаларга эришиш учун етарли эди. "Гап президентнинг ўзида эмас, унинг сиёсатида" - нима деганингиз бу? Ўша сиёсат кимдан чиқаяпти, ўша президенттанми? Демак, гап президентта, қолаверса Ўзбекистонни ташқи ва ички сиёсати, кўприк қуришдан, дарахт экишгача фақат бир инсонни хоҳиши билан амалга ошириладику.

Тушунаман Японияга ўқишга кетгансиз, давлат ишида ишлагансиз олдин, келиб ҳам ишлайсиз. Шунга эҳтиёт чорасини кўраяпсиз. Лекин ҳақиқатга тик қараганингиз яхши. Шу пайтгача фақат ўзимизни алдаб келаяпмиз, ҳаммаёқ яхши деб.

Бугун президентимиз Россия томонга қарагани учун, ҳамма журналисту газеталар Путинни мақтаб, Россиядан яхшироқ ҳамкор йўқлиги ҳақида ҳаммани қулоғини ишириб юборишди. Аниқ биламан агар эртага президентимиз Путин билан бирор масалада келишмай ундан юз ўгирса ва яна АҚШ билан ҳамкорликка ўтса ҳамма Россия ва Путинни мақтаганлар (оддий халқдан ташқари) уни ёмонлашга ўтади.

Яна халқимиз СССРни қўмсаяпти, чунки Қозоғистон буни истамаса керак деган фикрингиз мани ҳайрон қолдирди. Қозоғистон билан Ўзбекистон алоҳида давлатлигини яхши биласиз. Уларни ҳозирда эгаллаган ўрни ва шароити умуман фарқли.

Ишонинг, бунақа чиройли ва ақлли гапларингиз мустақиллигимизнинг 4-5 йиллигида ярашар эди, ҳозир эса фақатгина одамларни асабини бузади. Ўша Путин агар ҳақиқатан Ўзбекистонни ҳамкор деб билса, кунора скинхедлар томонидан ўлдирилаётган ўзбеклар ҳақида қайғурган бўлар эди. У фақатгина бизни бошимизга тушган қийинчиликдан фойдаланиб қолаяпти холос!!!

Тўғри давлатлараро ҳамкорлик бир томонни чўнтагига бўлиши нотўғри. Лекин бизни шароитда мана шундай носоғлом интеграция, сиёсий ўйин бўлаяпти. Европа Иттифоқи ёки АСЕАНни Россия ва Ўзбекистонга таққослаш жуда нотўғри.

Maqoladagi fikrlar asosli deb hisoblayman, har bir inson uz vatanini gullab yashnashini istaydi hur bulishini, insonlar erkin bulishini istaydi, hozirgi Rosiya presidenti Putin bu borada bazi yahshi ishlar qilmoqda, masalan Rosiyada iqtisodiy usish juda tez kutarilayabdi, lekin bazi tusiqlar ham yuq emas. Misol uchun erkinlik yoki diniy kamsitish degandek, urta osiyodan borgan muhojirlar juda qiyin ahvolda, Putin buni parda ostidan kuradi, Lekin bugungi kundagi davlat boshliqlari orasida reytingi eng balandi bu Putin. Bushga aytgan fikrlarini butun dunyo eshitti va hali Rosiya uzini kursatishiga odamlar ishonishadi. Oldinga Rossiya. Uzbekiston urnak olsa bular edi ulardan.

Nima ham deyish mumkin halkimiz fakatgina rus tilidagi kanallarni korib albatta Putinni maktashadi. Agarda boshka chet tillarni organib masalan ingliz tili yoki frantsuz tillarida bemalol gaplasha olganida va boshka horijiy rivojlangan demokratik davlatlar kanallarini tomosha kilishganida menimcha yashavor Blair yoki Shirak deyishgan bolisharmidi....

Putinga keladigan bolsak u avvalam bor rus shovinizmiga tayanib ish kormokda. Masalan hozir Rossiyada avj olgan ksenofobiya yoki agressiv millatchilikka ohshash salbiy illatlar bunga misol. Kanchadan kancha Markaziy osiyo yoki Kavkazdan kelgan ishchilar osha skinheadlar tomonidan oldirilmokda....

Osha borgan ishchilar ahir oilamni bokaman deb borgan insonlar ku ahir... Undan kolsa biz Rossiyani arzon sifatli kishlok hojalik mahsulotlari bilan taminlayapmiz ular esa bizga rahmat aytishning orniga biz uchun yangi lakabni oylab topishgan, yani CHYORNO...

Kiskasi Putinning aklliligidan bizga Ozbek halkiga hech kanday foyda yok. Kolaversa Putinning obroyi Evropada yok desa ham boladi sababi Putin tolik demokratik reformalardan voz kechib bolgan ...

Hozir shu ketishda bolsa Ozbekiston Rossyaning arzon hom ashyo bazasiga aylanib koladi. Biz rivojlanishimiz uchun dunyoning rivojlangan davlatlari bilan ham aloka kilishimiz kerak. Yukorida keltirilgan fikrlarning birortasiga ham koshilmayman.

Bu maqolani o'qib kishi Putinning naqadar kuchli siyosatchi va davlat arbobi ekaniga yana bir karra tan beradi. O'zbekiston fuqarolari orasida ham bunaqa qobiliyat va bilimga ega kishilar ko'p, ayniqsa yetishib kelayotgan yoshlar orasida.

Putinning Markaziy Osiyodagi davlat rahbarlaridan ustunlik jihatini men quyidagi sabab deb o'ylayman: Putinda "ikkinchi oshqozon"ning yo'qligi. Ya'ni u tilidan ham, dilidan ham haqiqiy xalqparvar inson. O'zbeklar: "Bu vatanimiz taxtida o'tirganga nima yetishmaydi. Uni ishdan olib tashlaydigan, unga buyruq beradigan odam bo'lma-sa, yurakdan vatan va xalq uchun mehnat qilmaydimi?" - deya o'zlariga takror va takror savol berishadi.

Haqiqatanam ham, Karimov shuncha o'tgan 15 yillik ichida kim va qanday maqsad uchun ishladi? U xalq uchun mehnat qilganda edi, hozir aholimiz yaxshi hayot kechirayotgan bo'lar edi. Rus xalqi mentalitetining biznikidan farq qilishi ham Putinni buyuk davlat arbobi qilib tarbiyaladi...

Gapiradigan bo'lsam gap ko'p, lekin gapirganimdan naf bo'lsa ekan... Hozirda yurakdan his qilib turibman, bu hol o'zimda bo'lgani uchun gapiryapman, chetga chiqqan har bir aqlini tanigan o'zbek chetda bir umr qolishni istamaydi. U tez kunlarda vataniga qaytishni va hech bo'lmasa bir chimdim xalqiga naf keltirishini istaydi. Bu yo'lda azizlar barchangizga sabr-bardosh tilayman.

Hamma fikrlarni mazza qilib o'qidim. Hammani fikri menga yoqdi. Juda hursandman fikrlaringizdan, rahmat!

Salom, to'grisini ayganda sovet davriga yetadigani yo'q. Bilmadim sizlar nima fikrdasizlar.

Bu erda kotarilgan mavzu, jurnalistning shahsiy yondashuviga subyektiv boglanib ketgan.. yani kim nimani korishni istasa shuni koradi.. Ozbekiston haqidagi fikrim quyidagicha: Togri Rossia tarihiy rivojlanish bibliografiyasidan malum juda katta hududga yoyilib ketgan, va juda kop mintaqalarga asrlab hukrmron bolib kelgan (boshqa rivojlangan davlarlar bundan kam emas) Juda katta resurslar qol ostida bolgan davlat imperia darajasigacha borgan...

Albatta 75 yillik rejali boshqaruv ostidagi hukmronlikdan bugun chiqib mustaqil bolib ertagayoq jahon bozoriga chiqish utopia sanaladi. Sekinlik bilan bolsa ham qadam qoyilgan yol yani "transition" o'tish davri osonlik bilan bolmaydi. Hozirgacha bolgan ozgarish bizga yaqqol sezilmasada, oliy malumotli insonlar tan oladilar ijobiy tomonlarni. Kamchiliklar kop, uni sanab otish bilan foyda yoq. Davlat boshqaruvini reforma qilish (davlat tontaruvini emas, gap prezidentning ozida emas uning siyosatida), qonun ustuvorligini yolga qoyish, davlat boshqaruvi va siyosatida tadbirkorlar va halq (istemolchilar = siyosat qaratilgan subyekt)ning ishtirokini taminlash kabilar orqada qolmoqda.

Byurokratiya yani kuchli davlat apparatidan voz kechib halq boshqaruvini yolga qoyishni I.A Karimov tilga olib otgan lekin amalda juda sekin bolyapti. Putinning Uzbekistondagi "obro'si" ga kelsak, halqimiz nima deyayotganini yahshi tushunadi, chunki qo'shning omon bolsa sen tinchsan. Bir misol, Yaponia, Sharqiy Osiyodagi 10 dan ortiq davlatga iqtisodiy imtiyozlar, protsentsiz mablaglar ajratadi, ularni iqtisodini tiklashga harakat qiladi, Evropa davlatlari ham shu asnoda birlashganlar (bu erda masalani ikkinchi tomoni ham bor lekin bu safar emas)

Bu faqat ozlarini manfaati uchungina emas, balki dunyo boyicha resurslarning teng taqsimotini taminlash (kimdadir kop neft, kop oltin..kimdadir yoq), valyutaning dunyo miqyosidagi inqirozini oldini olish (1980, 1997 va yaqindagi Hitoy birja fondi), dunyodagi ish kuchini togri taqsimlash, hullas davlatlaro aro munosabat faqat har davlatning chontagi uchun degan firkga qarshiman.

Hullas Putining togri siyosatini halqimiz togri baholay olgan. Eng katta va yaqin iqtisodiy hamkor bu Rossia, bundan qochib bolmaydi mumkin emas. Lekin, bu degani halqimiz sobiq ittifoqni qomsayapti degani emas, chunki, allaqachon jahon bozoriga chiqib ulgurgan Qozog'iston yana ikkinchi SSSRni qurishni hohlaydi deb oylamayman.

Halqimizni, Putinni maqqulashi, O'zbekiston ham tabiiy unga ergashadi degan umidda (siyosatiga, iqtisodiy ozishiga). Lekin, Putinning vakolati nihoyalab qolgan, va o'zi kandidatni ham tayyorlagan. Demak shu yonalish uzoq davom etadi. Bizdachi, kim?

Путин нихоятда талантли сиёсатчи. Каримов Путиндай булиши учун хали 50 йил керак

Maqolada yozilgan fikrlarga qoshilaman, haqiqatan Putin bizda mashhur. Menimcha bunga sabab avvalo halqimizda siyosiy bilim va analiz qilishning pastligi, qolaversa ozimizni hukumatimizdan umidlari qolmaganligidandir.

Putin agar yahshilik qilayotgan bolsa faqat ozini Rossiyasiga yahshilik qilyapdi va bu normal holat, a Ozbekiston bilan aloqalaridan maqsad yana osha kolonial davrga qaytish, bizni oziga qaram qilib olishdan boshqa harakatlar emas. Ayniqsa Andijon fojiasidan keyin hech narsani bilmagandek, rasmiy hukumatimiz tomonida turgani juda alamli.

Putin albatta bilgan (nima bolsayam sobiq KGB hodimi), Andijon voqealariga AQSH va EU qarshi chiqishadi(hech bolmasa ozlarini shunga ohshab tutishadi), a I.Karimov ularga rad javob beradi va vaziyat yomonlashganda Rossiya Karimovni oz himoyasiga oladi, qarabsizki tabiiy gaz, oltin, pahta, yangi istemolchilar bozori, asosiysi ozining raqiblari AQSH va EUni bu hududdan chiqib ketishi ayni muddao...

Tabiiy boyliklarimizni kimga sotishimizniku oddiy halqqa farqi qolmadi, chunki baribir undan halqqa foyda yoq. Bu mavzuda kitoblar yozish mumkin, lekin bir narsa aniq, ozbek halqi va hukumati qachon ozi harakat qilmas ekan hech qachon yahshi tomonga siljish bolmaydi. Rossiya ham AQSH ham ozini foydasiga ish qilishadi. Ular ham ozlarini kop millionlik aholilarini boqishlari kerak...