BBCUzbek.com | Bosh Sahifa | Хотира ва ё бахтиёр тушлар ҳақида(3-қисм)

Коммунистлар ёшларнинг ўз мафкураларидан четда қолишларига йўл қўймаганлар
3-қисм

...ҳар қалай ажиб замонлар эди. Бугун худди қўл узатсангиз етадигандай... Ҳозирги замонамизга ҳам яхшигина кўзгу. Зотан, бу воқеалар саксонинчи йилларнинг бошларида рўй бермоқда эди.

Хуллас, Дадамдан чўчиб Ленин бобонинг расмини йиртиб ташлаганим мени анчагача
“тинч“ қўймади. Саволлар эса
кўпаяверди...

Бу орада пионерликдан ҳам “қариб“ бораётгандим. Саккизинчи синфга ҳам қадам қўйдик. Навбат яна бир коммунистча босқичга келди. Комсомоллик. Мактабда бу шарафли кунга обдон тайёрлана бошладик. Мен танаффус пайтларида мактаб радиосида қайси синф темир-терсак йиғишда илғору, қайси бири қолоқ экани ҳақида хабарлар билан бир қаторда марказий газеталардаги “ура - ура”чиликка асосланган мақолаларни ҳам ўқиб турар эдим.

Бир куни ана шу мақолалардан навбатдагисини ўқиб бўлишим билан ҳарбий таълимдан ўқитувчимиз, сочларига оқ оралаган ва худди уруш киноларидан чиқиб келган зобитдай салобатли Николай Ильич Рибалко ҳузурига чорлаб қолди. (Шу ўринда бир қизиқ илова - Рибалко домламизнинг эски “Запорожец“ русумидаги машинаси бор эди ва бу машинанинг орқа деразасига Сталиннинг расми ёпиштирилган эди.) Борганим заҳотиёқ, у мендан рус тилида “Хрушчев ҳақида нима дединг?”, деб сўраб қолди дабдурустдан... келинг, ёдда қолганича эслай шу суҳбатни:

Хушмуомала аёл чиқиб, бизни ичкарига таклиф қилди. Нималарнидир суҳбатлашиб ўтирдик, ёдимда қолгани ўша ердаги ходимлардан бири биздан “Худога ишонасизларми?” деб сўраб қолди

Мен нима бўлганига тушунолмас эдим. Директорнинг ҳузурига келдик. Директоримиз Рўзиев муаллим бизга тарихдан ҳам сабоқ берарди. У мендан мактаб радиосида нималарни ўқиганимни қайтадан ўқиб беришимни сўради. Мен бу икки домланинг важоҳатидан қўрқа-писа ўқишга тушдим.

“8-А синфнинг ўқувчилари бир ҳафтада бир ярим тоннадан ортиқ металлолом йиғишди... Б синф ўқувчилари эса бир тонналик маррага етишолмади. Синфком Рустам Баротов бу янгиликдан ҳушёр тортди ва келгуси сафар икки тонна металлолом йиғишга ваъда берди...” қабилида жумлалар ёдимда...

Шунда директоримиз, “Аҳа, вот, я же тебя сказал Ильич, он говорил ХУШЁР, а не Хрушев, ты опять выпил!?" деди-ю, менга қараб, сен боравер, дегандай ишора қилди. Очиғи, мен Хрушчёв ҳақида деярли ҳеч нарса билмасдим.

Хуллас, икки қаватли туман комсомол қўмитаси идорасига етиб келдик. Қатор эшиклардан бирининг қаршисида кута бошладик ва мен ҳазиллашиб, қўлларимни орқамга қовуштириб олиб, коридорнинг у бошидан бу бошига Ленинча юриш қила бошладим. Бир маҳал эшиклардан бири зарб билан очилди ва у ердан ёши ўттизлар атрофида бир йигит биз томонга ўқрайиб, бор овозида “Ўў, колхозчилар, санлани комсомолга қабул қилишади, армияга эмас!” деб ўшқириб берди. Синф бошлиғимиз мени “тартибга чақирди”. “Манга қайа, ...... қисиб туймайсанми, пазой қиласан мани!“

Ким билсин, бугун ҳам эҳтимол минглаб ўқувчилар менинг Ленин бобо расмини йиртганим ҳақидаги воқеага ўхшаган ўз саргузаштларини сир сақлаб юргандир?..Ўз саволларини улғайтираётгандир?..

Ниҳоят, бизнинг қаршимиздаги эшик очилди ва хушмуомала аёл чиқиб, бизни ичкарига таклиф қилди. Нималарнидир суҳбатлашиб ўтирдик, ёдимда қолгани ўша ердаги ходимлардан бири биздан “Худога ишонасизларми?” деб сўраб қолди. “Беълочи“ синфдошимиз беозор Абдужалил ва мен бу саволга “йўқ” деб жавоб бермадик. Кейин ана шу савол яна бир бор, бу гал икковимиздан сўралди. Мен очиғи нима деб жавоб беришимни билмас эдим. Абдужалилнинг бобоси ҳам табиблик ва ҳам муллалик қилар, раҳматлик болажон бир инсон эди. Абдужалил яна “ҳа” деб жавоб берди, мен ҳам худди шу жавобни қайтардим. Расман динсиз бир мамлакатда вояга етаётган бўлсак ҳам , менинг бола дунёмда инсондан ҳам кучлироқ қандайдир куч бор, деган фикр қаттиқ ўрнашиб олганди. Бунга ҳам бир-икки сабаблар бор, аммо бу ҳақда кейинроқ... Алал оқибат, менинг мактаб жамоат ишларида фаоллигим сабаб бўлдими ва ё “беълочи” эмаслигимми, мени - даҳрийлик идеалларига мос бўлмаган ўқувчини комсомолга қабул қилишадиган бўлишди, Абдужалилни эса “тарбиялаб, кейинги қабулга” қолдиришди...

Йўл бўйи синф бошлиғимиз билан айтишиб келдик. “Манам Худодан қўйқаман, дадам ҳам яшийиб намоз ўқийдила, лекин “Б”лардан ойқада қоламизми, планни бажайиш кейай...”йўқ” деб айтгин эди, кейин “Ўзинг кечий Худойим” деб уч майта айтсанг бўлайди!”

Насим насиҳатлардан чарчамас, мен эса бирор жўяли гап айтишга қийналар эдим ва ниҳоят “Комсомол ёлғон гапирмайди!” деб юбордим. Суҳбатимиз шу ерда тугади, уйга етиб келганимиз учунми ва ё бу каби “баёнотнинг” кучими, Насим ҳеч нарса демади...

Ўшанба биз орадан бир йил ўтиб-ўтмай, Горбачёвнинг “қайта қуриши” бошланиб кетиши ва аксариятимизнинг ёш “коммунистик эътиқодларимиз” бутунлай барбод бўлишини билмас эдик. Озодлик ва ё ўзгариш шабадалари кўксимизга тегиб-тегмай яна тарихнинг, назаримда, анчайин шафқатсизроқ ва бошқа рангларда, аммо моҳиятан ўзгармай айланиб келишидан ҳам хабарсиз эдик... Аммо аниғи шуки, ҳар ёшу-қари авлодда ёлғонни ростдан афзал билмайдиганлари, кўр-кўрона турфа доҳийларнинг ҳайкалларию расмларига сиғинмайдиганлари бўлар экан. Ким билсин, бугун ҳам эҳтимол минглаб ўқувчилар менинг Ленин бобо расмини йиртганим ҳақидаги воқеага ўхшаган ўз саргузаштларини сир сақлаб юргандир?..Ўз саволларини улғайтираётгандир?..

Oybek Mirzo, AQSh : Bilmadim nega biz bunchalar nimadir-kimnidir yomonlab yozishni hush kuramiz? Men umrimda na komsomol na kommunist bula olganman. Lekin hozirgi turmush tarzidan kura CCCP davro yaxshiroq edi. Odamlar begamu be xovotir edi. Chingiz Boy. Bir dunyo tarixiga nazar tashlang. Masalan Amerika presidenti Andrew Jackson nomi bilan atalgan "Trail of Tears" qonuni bilan 200-300 mingga yagin mahalliy hindlar dashty sahrolarga kuchirilayotganda qirilib ketishgan. Bu haqda ancha filmlar qilingan. Lekin hech kim hozirgacha presidentni yoki siyosatni orqasidan tosh otmagan. CCCP siyosatiga kelsak har bir davlatning ham uziga yarasha yaxshi va yomi bor. Siz uylayiz boshqa rivojlangan davlatlarda yuqmi?! Oshib toshib yotibdi. Uzbekistonni orqada qolishiga kupjihatdan uzimiz aybdor. Kup ishlarni laganbardorlik, qushib yozib, boshqa qilib qul qovushtirb uttirdik. Bunga men juda kup misollar keltirishim mumkin. Esimda bor maktabning 7-8 sinfida edim. har yilgi uyga keltiriladigan kumir tashishdan bezor edim. Yangilik tarqaldiki, bizga ham gaz berisharkan. Men juda xursand edim. Oradan 1-2 oy utib dadam Uzbekiston san'ati va adabiyoti gazetasini olib keldilar. Sahifalarning birida "Gaz yoqsak g'uzapoyani buladi" qabilidagi katta bir maqola chop etilgandi. Ha-ha usha uzimizni uzbek gazlashtirishdan bosh tortib maqola yozibdi. Uning aytishicha agar biz gaz yoqsak hamma joyni g'uzapoyalar bosib ketarmish. Va hokozolar. Boshqa bir misolda Bizni Universitetlarsa poraxurlik rivojlangan paytda Rossiyada bu narsa umuman yuq edi. Balkim usha Sizning lenin bobongiz bulmaganda siz hozirgacha eski maktabda yoki qalam urniga kimningdir ketmonini kutarib yurarmidingiz? Xudo biladi?
Ha, Chingiz Boy, Sizning hikoyalaringiz men juda qiziqish bilan o'qiyman. O'qiymanu miyamga bir fikr keladi. Ertaga Karimov hokimiyati qulasa oradan 5-10 yil ishonaman-ki Siz uni ham yomonlab usha ichingizda qolgan sirlaringizni yozasiz. Har qalay egan dasturxonaga tupurmang va Kommunizm quramiz deb kommunizmda yashaganimizni ham unutmaylik. Men boshqa bir hikoya: Taqdir taqazosi bilan mana Dunyoningeng rivojlangan USA sida yuribmiz Xudoga shukur, Lekin buni men "Modern Slavery" yani Zamonaviy Qullik deb atayman. O'qimishli bulib har doim ishxonada ta'lim-tarbiya kurmaganlar bilan yuzma-yuz bulsam usha Sovet gimini kuylayman. Ular menda bu nimaligini va nimaga Sovet gimni deb surashadi. Men uz navbatida usha Sovet Ittifoqi qulamaganida biz kabi oliy ma'lumotlilar kelib sanlar bilan adi-badi aytishib uttirmasdik deb quyaman. Ha, qanchalar yomon bulmasin u Biz uchun yagona Ona yurt edi. Millatlar oga-ini va dust edi. bugunga kelib Mustaqil Dushmanlar Mamlakatlari.