 | | | | | | | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Хотира ва ё бахтиёр тушлар ҳақида(2-қисм) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Чиройли муаллимамиз Малоҳат опа кейинроқ бизнинг коммунизм ҳақидаги саволимизга жавоб қидириб кўрдими ёки "нима бўлса ҳам яхши-да шу коммунизм” деган жавобини бугун орадан йиллар ўтиб, “ўша пайтлар коммунизмда яшаган эканмиз”, дея бошқа минглаб ватандошларимиз каби ислоҳ қилдими - бу менга қоронғу... Ҳар қалай “озодлик”, “тенглик” деган сўзлар бизнинг болалигимиз ва турғунлик йилларининг ажиб бир рамзига айланганди. Биз, ўсиб бораётган авлод унга бир маъно юкласак, компартиядаги жиддий амакилар учун бутунлай бошқа маънони англатгани табиий... Бугун ҳам мен улғайган томонларда бу каби жоду сўзлар ҳар кун жаранглайди. Ўн ёшдан ўтиб-ўтмай, биз бувижонимникидан янги ҳовлига кўчадиган бўлдик. Ота-онам йиғиб-териб, раҳматли бобомнинг ёрдами билан туман марказига яқин бир маҳалладан ер олиб, ҳовли солишганди. Янги уйимиздан мен ва укам учун бир кичик дарсхона ажратилди. Дадам жуда камгап ва худди компартия раҳбарлари каби жиддий, қаттиққўл ва ниҳоятда талабчан бўлганлари учунми ёш бўлишимизга қарамай, бизга ҳам катталардай муносабат қилардилар. Бизга ўзлари стол-стул ясаб бердилар, "бешга ўқимасангиз, оғилда ётасизлар!” дедилар жиддий... Аммо ҳали ҳовлимизга оғил солинмаганди. Қўлдан келганча "бешга” ўқий бошладик. Айрим кунлари дарслардан халос бўлиб, айримларида эса охирги дарсдан “қуён” бўлиб, мактабдан бир-икки чақирим узоқроқдаги шаҳар марказига тушардик. Кимдир музқаймоқ пайида, яна кимдир темир йўл бекати ёнида янги очилган ўйингоҳга ўзини урган, мен эса бу эрмаклардан бўшаган пайтим китоб дўконига кирардим. Бир кун бу дўконга устма-уст қилиб тахлаб қўйилган, каттагина ялтироқ қоғозда Ленин бобонинг расмини кўриб қолдим. Мийиғида кулиб турган бу такасоқол бобони мен ҳам миллионлаб Шўро болалари каби чин дилдан яхши кўрардим. Ана ўша расмни ўн тийинга сотиб олдим ва ҳали уйга етмасимдан, бу кейинроқ менинг бола дунёмни ағдар-тўнтар этадиган суратни қаерга осишим ҳақида ўйлай бошладим. Дарсхонамизга кираверишда, эшикнинг қаршисига бир амаллаб Лениннинг суратини ёпиштирдим. Ишонсангиз, бу суратдан уй ёришиб кетгандай бўлди. Мен дарсхонада энди фақат коммунистча хаёл суришим, хаёлларимда албатта Африкадаги шўрлик тенгдошларим бўлишлари ва Америкадаги ўзим тасаввур қилишга қийналадиган, “Муштум“ деган журналда карикатураси босилиб турадиган, бошига катта шляпа кийган шайтонсурат капиталистни қоралашим керак, дея ишонар эдим. Дарсхонада ҳатто кийим алмаштиришга журъат қилолмас эдим, Ленин бободан уялардим... Дадам темир йўлларда “проводник” ва ё ҳамроҳ бўлиб ишлар эдилар ўша кунлар... Россия томонларга яна бир ҳафталик сафарга кетган эдилар. Ниҳоят, ҳафта ўтди ва дадам кечга томон уйга қайтдилар. Ҳаммамиз ҳовлига чиқдик. Укамга янги камзул, синглимга кўк кўзли қўғирчоқ, ойижонимга ялтироқ қоғозга ўралган нимадир, менга эса қизил муқовали чиройли китоб тегди... Бу рус тилидаги эртаклар тўплами эди. Боя айтганимдай, менинг бола дунёмни ағдар-тўнтар қилган воқеа содир бўлишига яна бир неча дақиқача вақт борлигини билмас эдим. Менинг дарсхонам эшиги очиқ қолган эди ва унинг олдидан ўтаётиб, дадам тўхтаб қолдилар. Дарсхонамнинг тўрида Ленин бобом мийиғида кулиб турарди ва мен орқароқда ўз қилган ишимдан мамнун, катталардай салобат билан қадам ташлаб дадамга яқинлашиб келардим. Дадам менга ўгирилиб, "олдимга кел", дегандай имладилар. Бирга дарсхонага кирдик. Ундан кейинги суҳбат: - Бу сани бобонгми? - Йўқ... (Дадам ҳазиллашаяптилар деб ўйлардим...) - Дадангми? (Ҳазилга ўхшамаяпти...) - Йўқ... - Ким? - Ленин бобо! - Эй ўша Ленин бобонгни... Қани кўзимдан йўқот! Мен бу ўшқиришдан бир чўчиб тушдим, аммо ҳеч нарсани тушунмасдим ва ўпкам тўлиб-тўлиб йиғлар, Ленин бобомнинг расмини йиртар эдим... Бир зумда дарсхонам кўнглим каби қоп-қоронғу бўлди...Ўша кеча тушимга ҳаётимда биринчи ва сўнгги бор Ленин бобо кирди. Ленин бобо барча синфдош дўстларим билан гаплашар, уларга турли ширинликлар улашар, мен томонга эса қиё ҳам боқмас эди. Қизиғи шуки, мен бу воқеани энг яқин дўстим билан ҳам бўлишолмасдим. Бу бир неча йил менинг энг улкан сиримга айланиб қолди, аммо бу сир билан бирга кўнглимда бошқа саволлар ҳам улғая бошлади... Нима учун дадам бундай қилдилар? Нима учун телевизиондан Ленин ҳақидаги кинолар қўйилса, ўша заҳотиёқ дадам ўчириб қўядилар? Дадам нимага Ленин бобони... ёмон кўрадилар? Бу саволларга мен анчагача жавоб тополмай юрдим. Аввал айтганимдай, жоду шу қадар кучли эдики, мен, қизил галстукли пионер салкам танлов ўртасида қолгандим.Танловки, ё Дадам ва ё Ленин бобо... Шўролар даврининг бир неча авлод “бахтиёр” болалари Ленин боболарини қанчалар самимий яхши кўришган бўлишса, табиийки нацистлар Олмониясида Гитлерни ҳам олмон болалари шунча севишгандир, бу ёғи Саддам Ҳусайн давридаги Ироқ, Шимолий Кореядаги ота-бола даҳолар ва яна узоқ-яқиндаги “миллатнинг оталари”... бармоқларимиз етишмай қолса керак санайверсак... (давоми бор) Turon, Ovrupo: Bazibir insonlarning kommentariylarini okib mustakillikdan keyin ham mankurtligicha kolganiga hayron kolasan Kommunist ideologiyasining kaysi tomoni yahshi ahir bu osha chor Rossiyasining imperyalistak siyosatining davomi ediku ahir?!!! Kommunistik tuzumdni nimasi yahshi bolgan albatta aytishlaring mumkin lekin osha kommunistlar tomonidan yaratilgan infrastruktura kim uchun yaratildi va nima uchun deb bir savol bergansizlarmi? Yoki oddiy misol Orol dengizining kurishi da kim aybdor dengiz butunlay kurub bitsa yana 20 yildan keyin Markaziy Osiyo Turkistanda kanday iklim ozgarishlari bolib ketishi yoki osha Borsa Kelmas Orolida kommunistlar tomonidan har hil biologik kurollar sinovdan otkazilganiligi hakida biror narsa bilasizmi? bunig asoratlari kanday bolishini bilasizmi? sovetlar davrida hattoki oz tarihimizni bilmas edik!!! oz ona tilimiz bolmish ozbek tilidan jirkanishni boshladik hosh buninh nimasi yahshi? duniyodan tolik izolyatsya ostida yashadik mankurtga aylandik hop buning nimasi yahshi? aytishlaring mumkin mustakillikdan song hokimiyat ozbeklarning koliga tegdi deb lekin osha hokimiyatta otirgan odamlar kaysi davrda talim olib kaysi ideologiyaning mahsuli ekanligini bilasizmi? ularning hammasi osha siz sogingan ideologiyaning mahsulidir !!hullas ozbekiston mustakil boldi degan insonlar adashishadi biz hali mustakil bolganimiz yok!! Chingiz boy siz esa Kuba da yashashingiz kerak! Ulug'bek Nazarov, Buyuk Britaniya : Men ko’p narsani yaxshi tushunmagan bo’lsamda sotsializm davrini yaxshi eslayman, albatta u vaqtlari yosh bola edim, balki tushunishga harakat ham qilmagandirman, chunki tushunishga hojat ham yoq edi shekilli, odamlar haqiqatdan ham bahtiyor edilar. Bayramlarni yuraklar o’rtanib kutar edik, 1chi May, 7chi Oktyabr, G’alaba kuni. Esimda, odamlar yangi kiyimlarda, hammaning yuzida kulgu-tabassum, hamma yoqda bayram kayfiyati. Hozirgi vaqtdachi? Menimcha oilalarda faqatgina Yangi yil uchun tayyorgarlik ko’rishadi, va bu hamma joyda ham emas. U vaqtlari odamlar “ O’tgan yilimiz yaxshi o’tdi, bu yilimiz ham yaxshi kelsin” deb qadah ko’tarishar edi. Hozirchi? Odamlar bir kunining o’tganiga hursand. Har qanday jamiyatda, hoh u kommunistik bo’lsin, hoh kapitalistik, hoh Islomiy jamiyat bo’lsin, ommaga, oddiy odamlarga nima kerak?... Ta’lim olish, oilasini boqa oladigan darajada daromad, kelajakka ishonch va hokazolar. Sotsialism mana shularni xalqqa bergandek edi nazarimda. Bu har qanday oddiy inson uchun kerakli bo’lgan oddiy narsalar. A millatning mustaqilligini o’ylaydigan, tuzumning haqiqiy kamchiliklarini tushunadigan, xalqning ma’lum bir ma’noda qul bo’lib yashayotganligini ko’rib bilgan insonlar bu ziyolilar, tarixni, millatning kim ekanligini yaxshi bilgan, tushunib etgan insonlardir. Hozirgi vaqtda O’zbekistondagi ahvolni tushunib etish uchun albatta professor bo’lish shart emas. Shundaysiga ham xalq tushunadigan darajada qilib hukumatning o’zi ko’rsatib o’tiribdi. Birgina odamning kashfiyoti va uning orqasidan kelib chiqadigan ideologiya butun dunyoni o’zgartirib yuborishga qodir. Buni tarix ko’rsatib turibdi. Maktabda o’qib yurgan vaqtlarim, 8chi sinfmikan 9chimi aniq esimda yoq, tarix darsida muallimimiz savol tashladi: “ Maymunlar bir odamdan juda ham minnatdor, kim u?”. Nimagadir hayolimga Darvin keldi va bu to’g’ri edi. Darvinning evolutsiya nazariyasi insoniyat tarixini shunchalik o’zgartirib yuborganki, bu 20chi asrda bo’lib o’tgan revolyutsiyalaru jahon urushlarining sababchisi desa mubolag’a bo’lmas. Otto fon Bismark shunday degan “ Revolyutsiyani daholar o’ylaydi, uni fidoyilar amalga oshirishadi, lekin davlat tepasiga lo’ttibozlar kelishadi”. Marks va Engels haqiqatdan ham daholardir, Lenin esa “fidoyi”, undan keyin esa navbatma navbat lo’ttibozlar paradi. O’zbekiston hukumatining aksariyat vakillari esa o’sha kommunistik ruhda tarbiya topgan rahbarlardir. Kommunizm Darvinning evol! yutsiya nazariyasiga tayangan holda HUDO yoq deb targ’ibot qilib kelgan, insonlarning ongiga singdirgan. Demak shunday ekan, HUDOning borligiga ishonmagan har qanday hukumat ertangi kunni o’ylamasdan hohlagan ishini qilishi, butun boshli bir davlat bir guruh odamlarning tomorqasiga aylanib qolishi mumkin. Shuning uchun ham oddiy xalqqa har qanday tuzumda yashamasin, inson yashab o’tishi uchun kerak bo’lgan sharoitlarning mavjudligi birinchi o’ringa ko’tariladi. AQSHdan Alisher yoki Farruh ozgina hissiyotlarga berilgan bo’lsada ta’lim haqida juda to’g’ri yozipti, yoshlar shu darajada bilimsizki, buni ko’rgan odamni “O’zbekistonning Buyuk Kelajagi” hatto qo’rqitadi ham. Sovet davrida esa tan olish kerak, ta’lim tizimi haqiqatdan ham kuchli bo’lgan, buni ayniqsa chetga chiqqanimdan keyin bildim. Akmal Mahmudov, Andijon viloyati: Tugrisi sovet davridagi tuzum manga yoqmedi sovetla bizani qul qilib oynashgan lenin manga hech kimmas… Liya, London : Nima uchun fikrlarni "kesib" yozasila, axir demokratiya emasmi bu yerda, har kim uz istagan suzini aytishga qodir emasmi haliyam, garchi chetda bulsa ham?!Axir Karimov, yana bir kimnidir yomonlash jinoyat emas-ku?!Agar uning shaxsiyatiga tegishli bulsa bu boshqa gap, lekin shunda ham oddiy fuqaroni haqqi bor gapirishga, chunki u oddiy fuqarolar hisobiga tirik! Man siyosatga anchayin qiziqib, kim yaxshi, qay biri yomon, kim xalq uchun qayg'urarkin deb ancha yillar uzimni aldab keldim shu qiziqishim tufayli, lekin kech bulmasdan angladimki, har qanday lider uz manfaatinigina uylab ish tutadi, uz manfaatini chetga surib quyib, xalqni uylaydigan "geroy"lar qolmagan bu dunyoda manimcha, bu mani shaxsiy fikrim albatta! Tarixga nazar tashlasak, uzbe xalqi(garchi azaldan uzbek deb atalmagan bulsa ham, men turonliklarni nazarga olayapman)erkinlikka intilib keladi, lekin hech erisholmagan, endi erishdim deganda yana bir boshqa g'anim yulib ketgan, yoki ichidan chiqqan "quzg'un" barbod qilgan!Hayron qolasan kishi, uzi shu xalqning hurligi, erkinligi haqida uylashdan na'f bormi, deb!Axir qachon uzbekning "bir" bulganini kurgansiz, hech qachon!Uzbek uzi yaxlit, yakdil millat bula olmagan, va mani qiynaydigan tomon ham ushanda, bundan keyin ham yakdil bulolmasa kerak deb qurqaman, aslida masalalarning yechimi, tub mohiyati juda oddiy sabablarga borib taqaladi, lekin shu oddiy narsalar bizning qulimizdan kelmaydi, biz hammani uylashdan kura, faqat uzimizni, uz tinchimizni, uz kunimizni, uz tinchligimizni afzal bilamiz, hatto yuragida uti borlar ham, eng oxirgi bosqichlarga borgan-da, oilasini, tinchligini uylab, hammasidan yuz ugiradi.... Qisqasi, oxiri kurinmas manzillar...bu yog'i Ollohdan, lekin qanday yashishingni-da, kim uchun jon kuydirishni-da bilmaysan, shunchaki nasl qoldirib, qorin tuyg'izib utib ketishdan uzga chora qolmadi hisob, albatta Tangriga ibodat! Sobir, O’zbekiston Meni otam kommunist bulganlar. Oqkungil va hech qachon pora olmagan. Boladay Leninga ishongan. Bu ham bir qullik bolsa kerak, ammo yakhsi goyaga qullik, Chingiz boy. Millionlab odamlar kommunizm orqasidagi zulmni kormagan… Chingiz Boy, Sobirga Азиз Собир, коммунизм ғоясига чин дилдан эътиқод қўйган ҳалол инсонлар бўлгани ва ҳамон борлигига ҳам шубҳа қилмайман. Мен яқин ўтмиш ва бугунги куннинг ўхшаш томонлари ҳамда бизнинг зеҳниятимизда рўй бераётган ўзгаришлар ҳақида ёзишга ҳаракат қилмоқдаман, холос. Alisher Avlonov, AQSh … siz ozizcha nimala deb aljirayapsiz? bbc sizga oylik to'layaptimi? yoki tuzini yeb tuzlug'iga tupiradiganlardanmisiz? qani manga bir ayting-chi, qaysi bir osiyo mamlakatlarida dala-qishloqlarda yashaydigan odamlarning 98% savodli? qaysi bir mamlakatda medetsina, jiddiy ilm olish tekin?? o'zizcha yevropali bo'pqoldizmi? sal pastroq tushing. orqezga qaren hozirgi yoshlarning yarmidan ko'pi kitob o'qishni bilmaydi. Yozishni-ku gapirmayman. O'zining otini yozolmaydiganlar bor. mana sizga kapetalistlar... mana sizga bozor iqtisodiyot... *yana bir savol nega bizning yozganlarimizni ochiqchasiga efirda ko'rsatmisila? ...balli demakratla! bu yog'i erkin fikr. ukangiz FARRUH Chingiz Boy: … Liya, London Hich ham farqi yuq, usha sovet bilan hozirgi siyosatning, aksincha sovet davrida "qul" bulganmiz deyishadi, unda uz yurtimizda "qul" bulishgan bulsa, hozir chet elda qul bulib ishliysiz, ham ota-ona, jigarlariyzni sog'inasiz, ham 'qul' bulishga majbursiz! Xosh, qay biri yaxshi, uz yurtingda ishlashmi, yo chetda? Manimcha uz yurting ma'qul, chunki sog'inch sani qiynamaydi, bir bora kurish uchun zor bulib yurmaysan! |
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Хотира ва ё бахтиёр тушлар ҳақида(1-қисм)
