BBCUzbek.com

Энди нима қиламиз? Сўкиш эшитамиз
Халқ орасида атоқли адиб Ғафур Ғулом ҳақида ажойиб ҳикоялар юради. Эмишки Чорсу бозорига тушган адиб шу атрофдаги энг тили заҳар лўли билан айтишиб қолиб, ярим соат сўкишиб, бир ишлатган “иборасини” иккинчи марта такрорламай лўлини қойил қолдирган экан. “Яна қачон сўкишамиз,”
деган экан лўли ҳузур билан.

“Бизнинг туман фаоллар йиғилишига марҳум адиб роса ҳавас қилган бўларди", дейди туман миқёсидаги ўртамиёна бир амалдор киноя билан. Унинг айтишича, бундай йиғилишлар баҳорда чигит экиш, ёзда буғдой ўрими, кузда пахта терими каби мавсумлар даврида кун ора бўлади.

Йиғилишда, борингки у буғдой масаласидами ёки пахта, тумандаги борки давлат идораси раҳбарлари, мактаб директоридан тортиб маҳаллақўмгача қатнашади.

“Аввалги ҳоким ёмон болохонадор қилиб сўкарди. Тунги соат 11 ёки 12 гача давом этадиган бундай “пўстак қоқди”дан кейин кўпчиликнинг қон босими кўтарилиб кетган пайтлари ҳам кўп бўлган. Бир оғиз гап қайтариб кўрингчи, эртасига милиция билан прокурор эшикдан мўралаб кириб келади”, дейди у.

Бу дунёда чорасиз нарса йўқ, дейди одамлар. Улар туман йиғилиши бўладиган куни чойхонага бир ош билан тўрт шиша ароқ буюриб қўйишади. Йиғилишдан чиқиб, аламни ароқдан олиб, эртасига ҳамма нарсани унутиб ишга чиқиб кетаверади. Асосийси, раҳбарнинг таъна дашномию уятли сўкишларига бошни хам қилиб чидаб берсанг бўлди, дейди улар.

Лекин баъзида бу ҳам иш бермай қолар экан. Унинг айтишича, яқинда Тошкентдан бир ёш текширувчи келиб отаси тенги бир маҳаллий раҳбарни турғазиб олиб роса сўккан.

“Ўша раҳбар, ўзи ўнта ходимли кичик бир идора бошлиғи эди, эски усулни қўллаб бошини хам қилиб тураверди. Шунда тошкентлик текширувчи мен гапираётганда бошингни кўтариб кўзимга қараб тур деди. У бошини кўтарганда қон босими кўтарилганидан кўзлари бўртиб қолган экан. Текширувчининг эса баттар жиғибийрони чиқиб, нега бузоққа ўхшаб менга кўзингни ўқрайтирасан, дея баттар изза қила бошлади”, дейди у.

Унинг айтишича, ўша одам эртасигаёқ ариза ёзиб ишдан кетган. Ҳозир икки фарзандини ёнига олиб Россияда ишлаётган экан.

“Бизда эса ҳамон ўша-ўша, лекин янги ҳоким кексароқ киши экан, узоқ сўкинишга тоби ҳам, хоҳиши ҳам йўқ шекилли, яна қачон текширувчи келади, қачон сўкишамиз дея бир биримизга зимдан ҳазил қилиб қўямиз”, дейди бу кўпни кўрган ўртамиёна раҳбар.

Тошкент вилоятидаги бир фермер эса туман ҳокими унинг далада ишлаб турган фарзандлари ёнида аёвсиз сўкиб, бошига муштлаганини айтади. “Фермерларнинг бошида ҳали кўп ёнғоқ чақилади, буни биламиз, лекин иззат-нафсимиз қачонгача ҳақоратларга бардош берар экан,” дейди у.

Кўпчилик биз оғиздан қўймайдиган шарқона анъаналару, одоб ахлоқимиз қаерда қоляпти дея ажабланади. Айниқса, уятли сўкиш кўча-кўйдан ишхоналарга кириб борган бўлса. Баъзилар эса Ўзбекистонда болохонадор қилиб сўкмайдиган раҳбарнинг ўзи йўқ, бу қон-қонимизга сингиб кетган дея гаров ўйнашга ҳам тайёр.

Фикру мулоҳазаларингизни bbcuzbek.com га йўлланг.

Бизнинг электрон манзилимиз: [email protected] га мактуб жўнатишингиз ёда саҳифанинг ўнг томонидаги махсус форма орқали фикрларингизни билдиришингиз мумкин.

Nimaga? Maqola aynan dolzarb muammoni ko'targan. Axir raxbar odamlarga ommaviy yigilishda so'kish yarashadimi? yoki usha narsani qabul qilib buladimi? Nima uchun haddidan oshadi? U ham odam uning qo'l ostidagi odam ham. Shunday ekan shaxsiyatga tegmaydigan qilib tushuntursin. O'zi zo'rga ogir mehnatdan charchab kelgan odamga yana asabbuzarlik hech keragi yuq. Oldingi fikr bildiruvchilar hamma so'kadi degan. Lekin unaqa darajada ya'ni ofitsalniy yigilish darajasida emas. Lekin bir tomondan odamlarga ham hayronsan. Shuncha so'kishni indamay boshini ham qilib turib eshitadi. Gurur digan narsa bor. Shartta bir musht quymidimi yoki qaytarib so'ksin...prokuror keladimi, militsiyami. Lekin u ham oilasini, hech narsaga erisha olmasligini uyladida yana jim....bu maqola ostida faqatgina raxbarlarning so'kishi emas boshqa kattaroq muammo kotarilgan........

Salamon! Suzlaringdan oldingi KGB isi keladiya? Miyangda yana chukurrok uilab kurchi, balki Ougust Roden ham sukinganmi yukmi tagiga etarsan....

Singlim Shahnozahon, albatta siz kutargan mavzular uta dolzarb mavzular. Hozirda halkimiz ichidan ma'nan buzilyapti va buning asosiy sababi halkimizni moddiy kashshoklikka tushib kolishidir. Bizdagi kursatilaoytgan usha boylar kimlardan tashkil topgan? E'tibor bering, yana usha amaldorlar yana deng yukori lavozimdagi amaldorlar. Shularniyam hammasi emas. Yurtimizni boyliklari chetga ug'irlab olib chikib ketilayotgani kam shekilli yana chetdan mablag' olib uni ham ug'irlab ketilyapti. Kandai deysizmi? Oddi yul bilan. KURILAYOTGAN usha kolleg, maktab, metro, yul va boshka inshootlar hisobiga. Lekin foydalanishga topshirilgan obektlarni sifati bilan kim kizikadi?

Ana shu maktab, kolleglarda farzandlarimiz ukishadi, metro yullardan uzimiz foidalanamiz. Shularni tamirlashga yana kancha mablag ketadi? Men albatta bulayotgan kurilishlarga tarafdorman, ammo oradan 10 yil utmasdan foydalanishga yaroksiz holga tushib, kaytadan kurishni aiting. Ahir chetdan olingan mablaglarni kaitarish kerak kachondir. Hullas arik boshdan loikalanadi. Makola ham shunga ishoradir.

Hozir bizda mafiya ham, reket ham milisiya prokuror va soliq hodimlari. Ishonmasangiz chorsu gosht bozoriga boring. Tartib qilaman deb bozorcom militsiya va procuror hodimi bechora sotuvchini snunaqangi so`kishadiki. Yana unisi etmagande bechorani go`shtini davlat foydasiga musodara ham qivorishadi

Balki bu maqola mavzusi bazi o'quvchilarga jiddiy ko'rinmagan va so'kinish har qanday davlatda ham bo'ladi, nima uchun aynan O'zbekistonda sokinish muammosini yozish kerak degan fikrlar bo'lsa ham, O'zbekistondagi so'kinish bilan boshqa yerlardagi so'kinishlar o'rtasida farq bo'lsa kerak. So'kinishni odobdan uzoq har qanday inson, hatto odobli bo'lsa ham e'tiborsizlik bilan biror bema'ni so'z aytip qo'yishi mumkin. Bu narsa har yerda bor. Lekin, ushbu maqolada yozilgan so'kinish insonni qadrini yo'q qilip tashlaydigan sokinish bo'lip ketgan. Va agar boshqa yerlarda so'kinishga duch kelgan inson shunga, so'kuvchi kim bo'lishidan qat'iy nazar, qandaydir tarzda norozilik yoki javob ko'rsatishi umumiy holat bo'lsa, bizda so'kinishga norozilik yoki javob qaytaraolishlik bu favqulodda holat bo'lip qolgan. Turli davlatlardagi so'kinish o'rtasidagi kichkinagina farq mana shunda bo'lishi mumkin...

Менимча энг тугри фикрни Собир Ахмад никидаги одам берганлар. Сукиниш замирида бошка нарса бор тугрими? Айникса орган ходимларини муомаласини 1 кунгина ИИБ да узларида синаб куришганда эди ...

Ha bobo dehqonni boshida kaltak sinib kelgan bizda. Bu achinarli. Uzbekga amal tegmasinda - amal tegsa tuqqanini ham tanimay qoladi. Agar biz bu yomon odatlarimizni bartaraf qilmasek Ozbekiston 100 yilda ham yahshi bulib ketmaydi.

Sahnozahon singlim, tugrisni aytsam mana shu aytgaan gaplarizga qarab sizga uylangim kelib keeetdi. Lekin bu zamon. Chunki biz tomonimizdan yaaaaaani halqni irodasini ifodalovchi davlatimiz yoki hukumatimiz tomonidan qabul qilingan yul. Zamonaviy davlat. Bu davatda siz ta'kidlagan narsalarga chek quyilmaydi. Sizning fiklaringizdan kelib chiqib aytamanki, bu muammolarsiz faqatgina O'zzzzzzbekiston Islom Respublikasida yashash mumkin.

Men ekstreemistt emasman. Men zamonaviy shahhhsman, lekin hozirda UZBEKITONNI UZ QADRIYATLARI BILAN BIRGA rivojlanishi va o'zbek halqini yagona umumiy maqsad yulida birlashtirib rivojlangan adolatli jamiyatga yetkazishning yulini faqatgina O'zbekiton Islom Respublikasida kuraman. Bu mening fikrim. Fikrimni isbotlab berishishga uzimga yaaaaaarasha isbotlarim bor. Lekin bu davlatni tuzzish biroz mushkul bulib, tugri islomni tanlay biladigan guruhga ehtiyoooooojimiz bor. Rahmat, ma'naviy guzal qiz ekansiz. Bu esa asosiysi.

Hurmatli BBC jurnalistlari! So'kinish mavzusini muhokama qilish hozir shart deb oylaysizmi? Ahir undan ham muhim, dolzarb mavzular bor-ku, nega ularni ko'pchilik bo'lib muhokama qilmaymiz? Masalan: Nega yigitlarning ko'pchiligi kun sayin lavzsiz, yolgonchi, mas'uliyatsiz bolib ketayapti, nega o'zbek qizlarida sharm hayo-ibo, iffat qolmayapti? Nega mamlakatimizda tanish-bilishchilik, urug-aymoqchilik va porahorlik avj olmoqda. Nega Sud, prokuratura organlari, milisiya hodimlari o'z mansabini suiste'mol qilmoqda? Nega Gippokrat qasamini ichgan vrachlar - shifokorlar bu darajada poraho'r, qo'pol, serzarda bolib ketayapti, ozining sharafli kasbini yer bilan bitta qilib bulg'amoqda? Nega O'zbekistonda firibgarlar kopayib ketmoqda? Nega o'g'rilik avj olayapti? Fohishabozlik-chi? Bularni bartaraf etish uchun biz yoshlar nima qilishimiz kerak? Mana bular muhokama qilishga arziydigan mavzular deb hisoblayman. So'kinishga kelasak, rahbar gapiga kirmagan, o'z vazifasini tola ado eta olmagan hodimini koyishi, undan achichiqlanishi tabiiy, Sokish esa borib turgan beodoblik. Bu betarbiyalik alomatidir.

Тўғри, Фараон, авваламбор, бир фикрни билдиришдан олдин мақоланинг мағзини чақиш керак. Мақола ҳозирги кунда рўй бераётган воқеаларни "коса тагида нимкоса" қабилида ифодалаяпти. Ҳа,албатта, бизда раҳбарлик маданияти, қўли остидагиларга муносабат тушунчалари аста-секин йўқолиб бораяпти.

Шу кунларда Лондонда юриб ўйлаётган фикрларимнинг бир бўлаги ҳақидаги мавзуга дуч келиб қолдим. Лондонга келиб лол бўлиб қолдим. Ўзбекистондаги хаёлан таассуротларимнинг 10 фоизи тўғрилигига ҳозир шубҳадаман. Бу таассуротлар тилни яхши билмай назар солинганида, тилни билган сари яна ҳам ортиб бораяпти. Мен китобларда ўқиган, киноларда кўрган англичанларни жуда кам кўраяпман. Бу фикрларим маданият, жумладан сўкиш мавзусига ҳам тегишли. Рус ва ўзбек тилида 9 ой давомида Лондонда бўлиб олган таассуротларим билан қизиқувчи журналист, шифокор ёки бошқа соҳа вакиллари бўлса хизматларига тайёрман. Лондонда мен олган яхши таассуротлар ҳам бор, албатта.

Maqolani tagida inson huquqlari turgani tayin. Bu so'kinishlar, "katta"ga quluq qilish hali ko'p davom etadi. So'kinish hamma joyda bor albatta! Lekin, bizadigisi boshqacha! Rahbarni kattarog'i kichikrogini ana shunaqa "elayveradi". Yoqimsiz bo'b qolgan rahbar qamalib ketmayotganiga shukr qilib, bahuzur so'kish eshitib qo'yuvradi-de! Mani BBCga maslahatim jiddiyroq mavzularni tanlash. Yoki so'rang mandan "qanaqa mavzuda hasratlashamiz?" deb. Aytaman, juda zo'r fikrlarim bo'r. MIllatga ancha foyda bo'ladi.

Биласизми нимага Ўзбекистонда раҳбарлар сўкинадилар? Нима учун бу мамлакатда милиция ўз халқини қийноққа тутади? Бунинг асосий сабаби бугунги ҳукумат шусиз барбод бўлади. У бир кун сўкинмай қўйса ва бир кун одамларни қийнамаса – одамлар кўчага чиқади ва ҳаққини талаб қила бошлайди. Аммо миллионлаб доллар қилаётганлар осонликча халқнинг ҳақини берадими? Энг ёмони шуки, бу ҳукумат порох бочкасининг устида ўтирганини тан олгиси келмаяпти. Ҳожибой Тожибоевнинг бир латифаси бор – бизда одам қанақа касал бўлмасин қўй ёғи суриб қўйинг тузалиб кетади дейдилар. Булар ана шу қўй ёғини телевизордан кўнгилни айнитадиган ёлғонлар билан халқнинг “касалига” суриб тузалиб кетади деб ўйлашмоқда. Афсуски билмайдилар ва кўзларини очмайдиларки, бу халқнинг иситмаси тобора кўтарилиб бормоқда. Иситмада ётган одам нималар қилмайди ва нималарни гапирмайди дейсиз! Андижон ҳолва бўлиб қолар ҳали. Аммо яна афсус – кўзларини очмайдилар! Сўкиш ҳам, ёлғондан ўз-ўзига тасаннолар ўқишнинг ҳам вақти ўтди. Ўзбек халқи ҳеч кимга қарам бўлмаган, бўлмайди ҳам эмиш. Ие, биродар Президент, ким ўзбек халқини қарам қиламан деб ўтирибди сиздан бошқа? Бу халқни қул қилган ким?

Hurmatli, Salamon Tery siz notugri fikrlayapsiz fikr bildirishdan oldin temani matnini magzini yashilab chaking, shoshma shosharlik yahshi emas. Ўзбек халқи ҳеч қачон ҳеч кимга қарам бўлмайди ва қарам бўлмаган. deb yozibsiz lekin bizning birodarlarimiz chet ellarda borib oilasini bokaman deb karam bulib kolgan emasmi chettan erdamga muhtoj emasmi??? Uzbek bechora birovga karam bulmasa chet ellarga borib soglikini yokotib pul topishi shartmikan??? Inim siz kattik adashasiz men sizni fikrizga endoshmayman. Adolatli buling birodar adolatli

Шу ҳам мақолами, ҳурматли ББС таҳририяти? Сўкиш қайси давлатда йўқ менга кўрсатинглар?! АҚШда турли хил сўкишларни эшитамиз, Британиядачи...? Хуллас, ёзиш керак деб бало баттарни ҳам ёзиш ноўрин. Ундан ташқари, сўкишни сиз ҳеч ишлатмаганмисиз? Бу ерда Лўли билан, ўтиб кетган адиб Ғафур Ғулом ҳақида гап боряпти, бунга ҳеч қандай далил борми? Нима Хемингуэй ҳеч сўкмаганми? Маданиятли, урф-одат ва санъатнинг энг олий ўчоқларини қаердан ибрат олиш лозим? Мен бунга дарров Осиё давлатларидан деб айтардим. Жумладан Ўзбекистонни. Чунки, кийинишга эътибор қилинг, муомала ва одоб-ахлоққа. АҚШ, Европа мамлакатлари айни пайтда фалокат ўчоғида юришибди. Бу масалани кўтарсалар бўлмайдими жаноб журналистлар. Кўзинглар кўрми? Хуллас, Ўзбек халқи ҳеч қачон ҳеч кимга қарам бўлмайди ва қарам бўлмаган.