Янгиликлар: Тошкентда Россия қаттиқ қораланди, Хитой режаси, Зеленский жавоби, Киев кутган узоқ янгилик ва ‘Россия Украинадан чиқсин’ - Афғонистон ёқлайди, Ўзбекистон бетараф, Россия қарши Ukraina

Украина ишғолининг бир йиллиги санасида Ўзбекистон, Россия, Украина ва дунёда нима гап?

Тошкентда урушнинг бир йиллиги кутиб олинди.

24 февраль куни Ўзбекистонда фаолият юритаётган дипломатлар, халқаро ташкилотлар вакиллари, жамоатчилик фаоллари, таниқли шахслар Украина урушининг бир йиллиги муносабати билан Украинанинг Тошкентдаги элчихонасида йиғилди.

Тадбирда сўзга чиққан Америка, Британия, Польша, Франция каби мамлакатлар элчилари ўз давлатлари Украинани қўллаб-қувватлашда давом этишини билдирди, Россиянинг ҳаракатларини қаттиқ қоралади:

Мезбон давлат вакиллари сўз олмаган бўлса-да, пойтахт Тошкентда Украина қўллови учун бундай кенг кўламли тадбирнинг бўлиб ўтиши ва, айниқса, унда урушга қарши кескин қарашлар билдирилиши ҳозиргача можарода бетараф бўлиб келаётган Ўзбекистон учун катта воқелик бўлди.

Россиянинг ўзида эса, Украина урушига қарши норозилик акциялари бўлиб ўтаётир, ҳибсга олинганларга оид хабарлар бор.

Польша эса, Киевга Украина кутаётган илк Leopard русумидаги танкларни етказган.

АҚШ эса, Россияга қарши санкциялари доирасида Хитойни ҳам нишонга олган.

80 дан ортиқ юридик шахсларни ўзининг санкциялар рўйхатига киритган.

Уларнинг орасида Хитойнинг "Россия Мудофаа секторини билвосита қўллаб-қувватлаш"да гумон қилинаётган ширкатлар ҳам борлиги айтилаётир.

Пекин ўзининг "тинчлик" режасини очиқлаши арафасида гапирган Володимир Зеленский эса, Украина ва Хитой вакиллари учрашишса, мақсадга мувофиқ бўлишини айтган.

"Хитой билан учрашишни исташлари"ни баён қилган.

Президент Зеленскийга кўра, "бу бугунги Украина манфаатларига мос келади".

Украина президентининг бу сўзларидан иқтибосни "Рейтер" ахборот агентлиги келтирган.

Хитой Ташқи ишлар вазирлиги орадан кун ўтиб, Украина ишғолининг бир йиллиги санасида эълон қилган нарса эса, амалда тинчлик режаси бўлмай, расмий Пекин позициясини очиқловчи умумий сўз, мурожаат ва истаклари бўлиб чиққан.

Пекин нима билан чиқди?

Босқиннинг бир йиллиги санасида Хитой Ташқи ишлар вазирлиги "Украина инқирозини ҳал қилиш бўйича ўзининг мавқеи"ни эълон қилди.

Аммо бу вакилинининг Мюньхен хавфсизлик анжуманида қилган чиқишидан сўнг Хитойдан кутилган аниқ таклифлар режаси эмас.

Билъакс, Расмий Пекиннинг умумий сўзлар, мурожаатлар ва истаклар шаклида ифодаланган ҳамда 12 банддан иборат позициясидир.

Алоқадор мавзулар:

Хитой бандларнинг биринчисида халқаро ҳуқуқ ва давлатларнинг суверенитети, мустақиллиги ҳамда ҳудудий яхлитлиги тамойилига риоя қилиш кераклигини таъкидлайди.

Бу банд Украинага дастак сифатида ҳам талқин этилиши мумкин. Чунки, халқаро ҳуқуқ нуқтаи назаридан, унинг ҳудудий яхлитлиги Россия томонидан бузилган.

Расмий позициясининг иккинчи бандида эса, Хитой "Совуқ Уруш даври менталитетидан воз кечиш"га чақиради ва Ғарб ва НАТО Украина орқали таҳдид солаётганига оид Россиянинг оҳангига ён босади.

"Давлат хавфсизлигини бошқаларнинг хавфсизлиги ҳисобига таъминлаб бўлмайди. Минтақа хавфсизлигига ҳарбий блокларни кучайтириш ёки кенгайтириш орқали эришиб бўлмайди", - дейилади мазкур бандда.

Учинчи бандда эса, Хитой барча томонларни оғир-босиқлик, вазиятни "оловлантирмаслик", имкон қадар тезроқ қайта мулоқотга киришишлари учун Украина ва Россияга кўмак беришга чақиради.

Бундан кейинги бандда Пекин халқаро ҳамжамият тинчлик музокаралари учун шарт-шароит ва платформалар яратиши кераклигини таъкидлайди.

Сўнгги бандлардан бирида Хитой яна Украинанинг иттифоқчиларини ҳужумга тутади. Пекиннинг баён қилишича, санкциялар бир томонлама, яъни БМТ Хавфсизлик Кенгашининг маъқулловисиз қабул қилинмаслиги керак.

Қолган бандларда эса, гуманитар инқирозга ечим топиш, тинч аҳоли ва уруш асирлари ҳуқуқларини ҳимоя қилиш, атом электр станцияларини ўққа тутмаслик, "ғалла битими"да келишилган экспорт йўлларини сақлаб қолиш ва урушдан вайрон бўлган ҳудудларни қайта тиклаш ҳақида сўз юритади.

Хитойнинг бу режа-позициясига ҳозирча анъанавий иттифоқчиси бўлган Россия ва Украинанинг расмий муносабати маълум эмас.

Кечаётган ҳафта, яъни Украина ишғоли арафасида Хитой Бош дипломати Москвага сафар қилган, Путин билан шахсан кўришган.

Ташриф Ғарб Россияга қурол беради, деган хавотирда бўлган бир пайтда амалга ошган, аммо Пекин ўзининг бундай ниятда эмаслигини айтади.

Хитой дунёнинг яна бир глобал ядровий, ҳарбий ва иқтисодий қудратларидан бири, Россиянинг анъанавий иттифоқчиси бўлади.

Украина ишғолига бир йил тўлди. Овозлар бериб бўлинди. Энди уруш дарҳол тўхтайдими?

БМТ Бош Ассамблеяси Россияни Украинадан чиқиб кетишга чақирди.

Ассамблея кўпчилик овоз билан Украинада кенг қамровли, адолатли ва мустаҳкам тинчлик ўрнатиш бўйича резолюцияни қабул қилди.

Алоқадор мавзулар:

Украина ишғоли арафасида, кеча, пайшанба куни ўзининг махсус йиғинини ўтказди.

Резолюцияни дунёнинг БМТга аъзо 141 та давлати ёқлади.

Бу дунёдаги энг йирик халқаро ташкилотга аъзо давлатларнинг тўртдан уч қисми, деганидир.

Улардан 7 нафари резолюциянинг қабул қилинишига қарши чиқди, 32 таси бетараф қолди. 13 давлат шунчаки овоз бермади.

Ўзбекистон, Қозоғистон, Қирғизистон ва Тожикистон бетараф мавқеъни танлади, Туркманистон овоз бермади.

Хитой, Ҳиндистон ва Эрон ҳам бетарафлар сафидан жой олишди.

Арманистон ҳам бетараф бўлди, Озарбайжон овоз бермасликни маъқул, деб топди.

Россиядан ташқари яна Беларусь, Сурия, Шимолий Корея, Эритрея, Никарагуа ва Мали эса, янги резолюцияга қарши чиқишди.

Бу сўнгги икки резолюцияга қарши овоз берганлар сонидан иккитага кўп.

Яъни, анъанавий қаршилар - Беларусь, Шимолий Корея ва Сурия сафига энди Никарагуа, Эритрея ва Мали ҳам қўшилган.

Бош Ассамблеянинг Украинадаги вазият бўйича ўтган йил 2 март куни ўтказилган биринчи фавқулодда йиғинида ҳам худди шунга ўхшаш натижа қайд этилган.

Ўшанда ҳам Россияни қўшинларининг Украинадан чиқишини БМТга аъзо 141 давлат маъқуллаганди.

Янги резолюцияда Бирлашган Миллатлар Ташкилоти:

23 февраль

Украина ишғолининг бир йиллиги арафасида арафасида нималар бўлмоқда?

Россия ортга қайтмаслиги, ядровий қуролни қўллашга ҳақли эканини айтиб, ҳеч қачон енгилмаслигига ишора қилди.

Расмий Москванинг баён қилишича, "Ғарб Россияни қандай қилиб бўлмасин, мағлуб этишни мақсад қилган".

АҚШ президенти эса, Россия Украинада ҳеч қачон ғалаба қозона олмаслигини айтди.

"Украина ҳеч қачон Путиннинг ғалабаси бўлмаслиги"ни таъкидлади.

Ғарб Россияга қурол беради, деган хавотирда бўлган бир пайтда Хитой Бош дипломати Москвага сафар қилди, Путин билан шахсан кўришди.

Хитой дунёнинг яна бир глобал ядровий, ҳарбий ва иқтисодий қудратларидан бири, Россиянинг анъанавий иттифоқчиси бўлади.

Бугун кечга яқин эса, БМТ Бош ассамблеясида Россиянинг Украинадан зудлик билан ва шартсиз чиқиб кетиши масаласи кўрилади.

Таклиф кўринишидаги талаб Украина ва иттифоқчилари томонидан илгари сурилган.

Жами 60 давлат бу янги резолюцияга муаллифлик қилишган.

Расмий Киев мазкур таклифни қўллаб-қувватлаб, давлатларнинг бирдамлик кўрсатишига умид қилаётир.

Худди шу манзарада БМТ Бош котиби Украина урушини қоралаган.

Антониу Гутерриш ҳозир "жар ёқасидан қайтишнинг айни палласи" экани билан огоҳлантирган.

Буёғи нима бўлади?

Антониу Гутерриш БМТ Бош Ассамблеясида нутқ сўзлаган.

БМТ Бош котиби ҳам ўз чиқишида ядровий қурол қўлланишининг таҳдидига ҳам тўхталган.

"Уруш глобал кескинлик ва бўлинишларни кучайтираётганлиги"ни таъкидлаган.

Унинг огоҳлантиришича, ҳозир "жар ёқасидан қайтишнинг айни вақти".

"Хотиржамлик мавжуд инқирозни янада чуқурлаштиради. Уруш - ечим эмас. Уруш - муаммо".

Россия президенти эса, Федерал йиғинга куни-кеча қилган мурожаатида Украина урушида Ғарбни айблаган.

Ўзларини "ҳимояланаётган"лар мавқеида кўрсатиб, "ҳақиқат Россия томонида" эканини таъкидлаганди.

Урушнинг бир йиллиги

Россия Украина урушининг бир йиллигини кеча пойтахт Москвада катта концерт билан ҳам нишонлаган.

Путин концерт учун "Лужники" стадионига йиғилган ўн минглаб одам қаршисида ҳам чиқиш қилган.

Россия президенти худди шу чиқиши чоғида Хитой билан ҳамкорликларининг муҳимлигини хосан таъкидлаган.

Путин "халқаро саҳнада Россия ва Хитой ўртасидаги ҳамкорлик халқаро вазиятни барқарорлаштириш учун жуда муҳим" эканини баён қилган.

Пекин Украина можаросига амалий ечим топишни ваъда қилаётир, тинчлик режаси билан ҳам чиқишини айтган. Аммо ҳозирча уруш давом этмоқда.

Россия президенти бу ерга йиғилганлар кўз ўнгида Украинада урушиб қайтган ҳарбийлари билан намойишкарона кўришган.

Кремль эса, буларнинг барчаси билан ташқи дунёга Россиянинг қанчалик бирдам эканини намойиш этмоқчи бўлган.

Қўллов?...

Ҳозир Москвада бўлган Би-би-си муҳаррири Стив Розенбергнинг хабар беришича, ўн минглаб одамнинг барчаси ҳам стадионга Путинни қўллаш учун келишмаган.

Йиғилганлар орасида россияликларнинг Путин ва унинг Украинадаги урушига дастагини кўрсатиш мақсадида бу ерга махсус автобусларда коллеж, корхона ва давлат ташкилотларидан келтирилганлар ҳам бор, дейди у.

Стив Розенбергнинг айтишича, "бу Кремлнинг ўта саҳналаштирилган, уюштирилган концерти. Шу боис ҳам, стадиондаги ўн минглаб одам улар барчасининг Путинни улуғлаши, уни мутлақ қўллаши"ни англатмайди.

Етакчилари россияликларга бунинг адолатли уруш эканини айтади. Аммо Кремль бунга яна қанча ишонтира олади?

Би-би-си муҳаррири Стив Розенберг худди шундай савол билан "Новая школа"дан халқаро алоқалар бўйича профессор Нина Хрушевага мурожаат қилган.

"Тарих бунга салбий баҳо беради ва биз ёмон кўринамиз. Руслар бу каби даҳшатли айбни қабул қила олишадими ёки йўқ? Билмайман. Қабул қила олишар, деган умиддаман. Чунки бу ўзларининг фойдасига бўлади", - деб айтган у.

Ўзи ҳам концерт жараёнида ҳозир бўлган Би-би-си муҳаррирининг айтишича, Путиннинг нутқини кутмай, унинг келгунига қадар стадионни тарк этган одам ҳам оз бўлмаган.

Бу эса, Россия бораётган йўл, тутаётган сиёсатдан барча ҳам бирдек мамнун эмаслигининг бир ифодаси, дейди у.

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek

BBC.COM/UZBEK билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.