Jinsi msikiti wa Al-Aqsa ulivyokuwa kitovu cha mzozo wa Israel na Palestina

Kundi la wapiganaji wa Palestina 'Hamas' liliita shambulio lao la kushtukiza dhidi ya Israeli kama operesheni "Dhoruba ya Al Aqsa". Msikiti wa Al Aqsa huko Jerusalem kihistoria umekuwa kitovu cha mvutano kati ya Wayahudi na Waislamu.

Msikiti huo kwa sasa uko chini ya udhibiti wa Jordan chini ya mkataba wa amani na unasimamiwa na Wakfu wa Trust nchini humo.

Rais wa Mamlaka ya Ndani ya Palestina Mahmoud Abbas anahusisha uchokozi wa Israel na maeneo muhimu ya Uislamu, kama vile Al Aqsa, kuwa sababu kuu ya hali ya sasa.

Hata hivyo, serikali ya Israel imekuwa ikikanusha madai hayo.

Rais Mahmoud Abbas kimsingi anatawala Ukingo wa Magharibi na hana mamlaka juu ya Gaza.

Mvutano unaoendelea kati ya Waarabu na Waisraeli ulifikia kilele mwaka huu wakati polisi wa Israel walipoingia kwa nguvu katika eneo la msikiti huo na kujaribu kuwafurusha waumini.

Israel inadai polisi waliingia katika eneo la msikiti huo kuwakamata Waislamu waliotambuliwa kama "wakatili".

Picha nyingi za mapigano hayo ziliposambaa, kulizuka hisia kali katika ardhi za Palestina na ulimwengu mzima wa Kiislamu.

Tukio hilo lilitokea wakati wa mwezi mtukufu wa Waislamu wa Ramadhani na usiku wa kuamkia sikukuu ya kidini ya Kiyahudi 'Pasaka ya Kiyahudi'.

Hapa historia ya Msikiti wa Al Aqsa inahitaji kuelezwa.

Suala hili limekuwa muhimu sana tangu shambulio la Hamas dhidi ya Israel na Israel kukabiliana na mashambulizi katika Ukanda wa Gaza.

Kitovu cha dini ya Mungu mmoja

Kwa mujibu wa Uislamu, usiku uleule mwaka 620 AD, Mtume alichukuliwa kutoka Makka hadi Al Aqsa na kutoka huko hadi Mbinguni.

Kwa kuongezea, inajulikana kutoka kwa kitabu kitakatifu cha Uislamu, Waislamu, ambao walizingatiwa kuwa manabii, pia walikwenda huko kwa maombi. Miongoni mwao ni Ibrahim (Ibrahim), Daud (Daudi), Sulaiman (Sulaiman), Ilyas (Hiliahu) na Isa (a.s.) (Yesu au Isa).

Msikiti wa Al Aqsa umesimama juu ya kilima katikati ya Mji Mkongwe wa Jerusalem Mashariki, unaojulikana kwa Waislamu kama Al Haram Al Sharif, au Hekalu Tukufu.

Kuna sehemu mbili takatifu kwa Waislamu katika eneo zima. Nazo ni: Jumba la Dhahabu la Mwamba na Msikiti wa Al Aqsa, unaojulikana pia kama Msikiti wa Qibla. ambayo ilijengwa katika karne ya 8.

Imeenea katika eneo la takribani ekari 14, eneo hili linajulikana kwa Wayahudi kama Har Ha Bayit au Hekalu la Mount.

Sehemu hii hii au Mlima wa Hekalu pia ni mahali patakatifu zaidi kwa Wayahudi.

Wanaamini kwamba Mfalme Sulemani alijenga hekalu la kwanza hapa miaka elfu tatu iliyopita. ambayo iliharibiwa na Wababeli.

Hekalu la pili lililojengwa mahali hapo liliharibiwa pia na Warumi mwaka 70 BK. Kulikuwa pia na basilica ya Kikristo hapa ambayo iliharibiwa wakati huo huo.

Ni ukuta wa magharibi tu wa sinagogi ambao bado umesalia na ndio mahali pa sala ya Kiyahudi.

Nani anasimamia Aksa kwa sasa?

Vita vya majirani zao wa Kiarabu na Israel mwaka 1967. Israel iliteka maeneo ya msikiti kupitia vita hivyo.

Pia ilichukua udhibiti wa maeneo mengine ya Jerusalem Mashariki na maeneo ya karibu ya Ukingo wa Magharibi.

Maeneo haya wakati huo yalikuwa chini ya udhibiti wa Misri na Yordani, na hatua ya Israel haikupata kutambuliwa kimataifa.

Ingawa Jerusalem Mashariki kwa sasa inakaliwa na Israel, eneo la Al-Aqsa au Temple Mount linadhibitiwa na Jordan.

Mfalme wa Jordan ndiye mlinzi rasmi wa makaburi mawili ya Waislamu huko Al Aqsa. Tovuti hiyo inasimamiwa na taasisi ya waqf ya Jordan.

Shirika hilo linaundwa na wanachama huru, na hakuna kutoka kwa serikali ya Israeli.

Wasio Waislamu wanaweza pia kutembelea Al Aqsa, lakini Waislamu pekee ndio wanaoruhusiwa kuswali ndani ya eneo la msikiti.

Rabi mkuu wa Israeli, au rabi mkuu wa Kiyahudi, amepiga marufuku Wayahudi kuingia kwenye boma la Mlima wa Hekalu. Kwa sababu wanafikiri mahali hapa ni patakatifu sana kwamba mtu hawezi kupiga hatua hapa.

Serikali ya Israeli inaruhusu Wakristo na Wayahudi kutembelea eneo takatifu kama watalii tu. Fursa ya kutembelea hekalu hili inatolewa kwa saa nne kwa siku, siku tano kwa wiki.

Wayahudi wanaomba kwenye Ukuta wa Magharibi chini ya Mlima wa Hekalu, ambao unaaminika kuwa mabaki ya mwisho ya Hekalu lililojengwa na Sulemani.

Je, mgogoro umeenea hadi Al Aqsa?

Mnamo mwaka wa 2000, Ariel Sharon, kiongozi wa chama kikuu cha upinzani cha Israel wakati huo, alichukua kundi la wabunge kutoka chama cha mrengo wa kulia cha Likud hadi kwenye tovuti.

Hapo aliwahakikishia: "Mlima wa Hekalu uko mikononi mwetu na utabaki mikononi mwetu. Ni mahali patakatifu zaidi katika Uyahudi na haki ya kila Myahudi anayetembelea Mlima wa Hekalu."

Wapalestina walipinga vikali kauli yake. Mapigano makubwa yalifuata, na kusababisha Intifadha ya Pili ya Wapalestina. Mwenendo wa vurugu pia unajulikana kama 'Al Aqsa Intifada'.

Zaidi ya Wapalestina 3,000 na karibu Waisraeli 1,000 walikufa katika mzozo huo.

Kisha mnamo Mei 2021, Wapalestina waliopinga kufukuzwa kwao walipambana na polisi wa Israeli katika boma la Al Aqsa.

Kutokana na hali hiyo, Wapalestina wasiopungua 163 na maafisa 17 wa polisi wa Israel walijeruhiwa.

Kujibu, kundi la Kiislamu la Hamas lilirusha makombora kutoka Ukanda wa Gaza kuelekea Jerusalem. Matokeo yake, walipambana na Israel kwa siku 11 mfululizo.

Mwaka jana kwa mara ya kwanza katika miongo mitatu, mwezi mtukufu wa Kiislamu wa Ramadhani ulianguka kati ya sikukuu ya kidini ya Kiyahudi ya Pasaka.

Siku moja polisi wa Israeli walikuwa wakijiandaa kuwaonesha wageni Wayahudi karibu na eneo la msikiti kabla ya Pasaka.

Mapigano hayo yalitokea wakati polisi wa Israel walipokuwa wakisafisha eneo la msikiti huo kabla ya kuwaruhusu wageni wa Kiyahudi kuingia katika jengo hilo.

Polisi walidai kuwa Wapalestina waliokuwa na hasira walirusha mawe kwenye Ukuta wa Magharibi

Kisha mwezi wa Aprili, polisi walivamia Msikiti wa Al Aqsa. Wanadai "waandamanaji" wameuzingira msikiti huku waumini wakiwa ndani.

Maandamano yalianza kukiwa na habari kwamba Wayahudi wenye msimamo mkali walipanga kutoa dhabihu ya mbuzi kwenye Mlima wa Hekalu wakati wa Pasaka.

Kabla ya Warumi kuharibu mahali hapa pa ibada, kulingana na Biblia takatifu, mbuzi walitolewa dhabihu mahali hapo.

Polisi wa Israel na viongozi wa kidini wanasema hawataruhusu vitendo hivyo.

Waziri Mkuu wa Israel Benjamin Netanyahu alisisitiza kwamba polisi "lazima wafanye kazi ili kurejesha utulivu...kuhakikisha upatikanaji wa bure wa dini zote na kudumisha hali iliyopo kwenye Mlima wa Hekalu."

Hata hivyo, Wakfu wa Kiislamu, unaosimamia msikiti huo, ulidai kuwa polisi wa Israel walikiuka "utakatifu wa sehemu ya ibada ya Kiislamu au msikiti na sheria zake" kupitia operesheni hiyo.