Янгиликлар: Ташқи таҳдидга қандай қарши туриш мумкин, Қозоғистон Россиядан қўрқмайдими ва Россия Марказий Осиёни ким сифатида кўради? Video Rossiya Ukraina Yangiliklar

Ўзбекистон, Марказий Осиё бугун Россия таҳдидига қарши тура оладими?

Алоқадор мавзулар:

АҚШ Давлат котиби Энтони Блинкеннинг Марказий Осиёга илк ташрифи худди шу каби саволларни пайдо қилмай қўймаган.

Ташриф Украина ишғолининг бир йиллиги манзарасида ва Россия айни шу уруш фонида Марказий Осиё давлатларига янада яқинлашиш, улар билан ҳар томонлама алоқаларини янада кучайтириш ҳаракатида бўлган бир пайтда амалга ошган.

Россия Украина уруши боис, Ғарбнинг устма-уст санкциялари остида қолган, халқаро миқёсда жиддий иҳоталанган ва жорий пайтда бунинг оқибатларини юмшатиш илинжида.

Расмий Кремлнинг бу каби ҳаракатлари минтақа давлатларининг мустақиллиги ва суверенитетига таҳдид солиши мумкинлигига оид хавотирларга ҳам замин яратмай қолмаган.

Россия минтақа давлатларининг стратегик иттифоқчиси ва яқин шериги саналади.

Сўнгги йилларда постсовет ҳудудидаги Россия ўзининг сиёсий ва геосиёсий орбитасига янада кучлироқ тортиш илинжида бўлган мамлакатлар сифатида кўрилишади.

АҚШ Давлат котиби минтақа давлатларини Россия тажовузидан огоҳлантирган, мамлакати улар барчасининг суверенитети, ҳудудий яхлитлигини қўллаб-қувватлаш тарафдори эканини таъкидлаган.

"Ўз қўшнилари чегараларини куч билан йўқ қилишга уринаётган қудратли давлатнинг" кейинги қадамини ҳам бемалол қўйиши мумкинлиги хавфига хосан тўхталиб ўтган.

Шунинг учун ҳам кўплаб давлатларнинг Россия тажовузига қарши чиқиши жуда муҳим бўлганини таъкидлаган.

Мустақиллик, суверенитет ва ҳудудий яхлитлик...

Энтони Блинкеннинг минтақага ташрифи АҚШ президенти Шавкат Мирзиёевга мактуб йўллашидан оз ўтмай амалга ошган.

Мактубда АҚШнинг Ўзбекистон билан стратегик шерикликни янада чуқурлаштириш истаги ўзининг ифодасини топган.

Жо Байден ўзининг мактубида Ўзбекистон билан ўзаро шерикликлари мамлакатларнинг мустақиллиги, суверенитети ва ҳудудий яхлитлигини ҳурмат қилишдек БМТнинг асосий тамойиллари асосида ривожланганини хосан қайд этган.

АҚШ Давлат котиби ўз сафарини амалга оширган Қозоғистон ва Ўзбекистон эса, Марказий Осиёнинг аҳолиси энг катта икки давлати бўлишади.

Минтақанинг энг йирик иқтисоди саналувчи Қозоғистон яна Россияга чегарадош ягона минтақа давлати экани билан ҳам бутун Марказий Осиё учун стратегик жиҳатдан муҳим аҳамият касб этади.

20 миллионга яқин Қозоғистон аҳолисининг 20 фоизчасини руслар ташкил этади.

Аксарият минтақавий сиёсий таҳлилчилар наздларида, айнан Қозоғистон Путиннинг империалистик амбициялари йўлида минтақанинг аҳолиси энг катта давлати бўлган Ўзбекистон учун "буфер" вазифасини ҳам бажариб келади.

АҚШ Давлат котибининг Марказий Осиёга ташрифи, бошқа томондан, Ғарбнинг Қозоғистон мустақиллиги, суверенитети ва ҳудудий яхлитлигини қўллашига оид баёнотлари кучайган бир манзарада амалга ошган.

Энтони Блинкен ташрифидан "фойдаланиб", Қозоғистон президенти "ўз мустақилликлари, ҳудудий яхлитликлари ва суверенитетларини изчил ва қатъий равишда қўллаб-қувватлаб келаётгани учун" Америка Қўшма Штатларига миннатдорчилик билдирган.

Россия "таҳдиди" ва баёнот

Қозоғистон Ташқи ишлар вазири эса, АҚШ Давлат котиби билан пойтахт Остонада берган матбуот анжумани чоғида мамлакатининг Россия билан мавқеига тўхталиб ўтган.

Мухтор Тлеуберди Қозоғистон ўз ҳудудидан Россияга қарши санкцияларни четлаб ўтишда фойдаланишга йўл қўймаслигини таъкидлаган.

Шунинг баробарида, "айни пайтда Россия Федерациясидан ҳеч қандай хавф ёки таҳдид кўрмаётганликлари ва ҳис қилмаётганликлари"ни айтган.

Унга кўра, Қозоғистон Россияга чегарадош ёки ушбу минтақада жойлашган бошқа давлатлар каби ЕвроОсиё Иқтисодий Иттифоқи, Коллектив Хавфсизлик Шартномаси Ташкилоти ва МДҲ аъзоси.

"Россия билан муносабатларига ушбу кўп томонлама тузилмалар доирасида фаолият юритувчи иттифоқ сифатида қарашади".

Мазкур давлат билан икки томонлмма муносабатлари эса, "мустаҳкам ҳуқуқий база"га асосланган.

Қозоғистон Ташқи ишлар вазири, ўз ўрнида, Россия билан ўзаро чегараларини делимитация қилиш жараёни якунланганини ҳам эслатган.

Россия ва Қозоғистон ўртасидаги чегара дунёдаги энг узун қуруқлик чегараси саналади.

Унинг узунлиги 7,5 минг километрни ташкил этади.

Мухтор Тлеубердининг айтишича, "дунёнинг барча давлатлари билан манфаатли ҳамкорлик ва муносабатларни таъминлаш учун ўзаро тийиб туриш ва мувозанат тизимини сақлашга ҳаракат қилишаётир".

Унинг айтишича, ҳам Россия ва ҳам Украина билан жуда яқин ва тарихий алоқаларга эгалар.

"Ўз ҳудудидан Россиянинг ҳар қандай тажовузкорлиги ёки санкциялардан қойиш учун фойдаланилишига йўл қўйишмайди".

Қозоғистон Россиянинг Украинага босқини манзарасида ўз мудофаасини кучайтиришга киришган биринчи минтақа давлати бўлади.

Россия муносабати

Россия президентининг матбуот котиби эса, АҚШ Давлат котибининг Марказий Осиёга ташрифини шарҳламаган.

Дмитрий Песков бу Россия Ташқи ишлар вазирлигининг ваколатига киришини айтган.

Аммо "Москва минтақа давлатлари билан ҳамкорликнинг ўзига хос форматларини ривожлантираётганлиги"ни таъкидлаган.

"Марказий Осиё давлатлари билан ўзимизнинг икки томонлама муносабатларимиз бор, ўзимизнинг ҳамкорлик форматларимиз бор, уларнинг бир қанчаси билан бизни ЕОИИ интеграция жараёнлари бирлаштиради, биз айнан шу нарсага эътибор қаратамиз, шунга қизиқиш билдирамиз ва буни ўз ташқи сиёсатимизнинг асосий устувор йўналиши деб биламиз", - дея баён қилган Путиннинг матбуот котиби.

Кремлнинг сўнгги йилларда кучайиб бораётган империалистик амбициялари фонида Қозоғистон Путин ва Россиянинг бошқа номдор сиёсатчилари энг кўп тилга олаётган давлатлардан бири бўлади.

Россия томонидан ери ва давлатчилиги қайта-қайта ошкора савол остига олинаётган минтақа давлати экани кўрилади.

Путиннинг Украинага қарши ҳеч ким кутмаган уруши ва унинг СССР парчаланишидан қанчалик ошкора афсус-надоматда экани эса, охирги пайтларда унинг кейинги нишони қай бир постсовет давлати бўлажагига оид саволларни қизитган.

Худди шу манзарада айнан Қозоғистон кўпчилик ўзининг диққатини қаратган давлатга айланган.

Расмий Остонанинг Украина, унинг бўлгинчи ва ишғол остидаги ҳудудлари мустақиллиги ҳамда аннексияси борасидаги Россия мавқеига зид чиқишлари эса, орада икки ўртадаги даҳанаки жангни янада қизитгани ҳам кўрилган.

Ташқи таҳдид хавфи

Энтони Блинкеннинг ташрифи манзарасида АҚШ Марказий Осиёнинг иқтисодий ривожи учун АҚШ 25 миллион доллар ажратишини маълум қилган.

Маълум бўлишича, кўзда тутилаётган маблағ Россияга қарши Ғарб санкцияларининг минтақага таъсирини юмшатишни кўзда тутади.

Украина уруши ва Россияга қўлланган халқаро санкцияларнинг Ўзбекистон иқтисодига таъсири ҳам нафақат маҳаллий экспертларнинг ўзлари, балки йирик молиявий ташкилотларнинг ҳам хавотирларига сабаб бўлиб улгурган.

Энтони Блинкен Остонада экан, четдан таҳдид хавфи юзага келганига мамлакати Марказий Осиёга қандай кўмак бера олиши масаласига ҳам ойдинлик киритган.

Унинг айтишича, мамлакати минтақа давлатларига ўз хавфсизлиги, иқтисодий фаровонлиги ва жамиятлари барқарорлигини кучайтиришда кўмак қилмоқда.

АҚШ Давлат котибига кўра, "худди шу нарса ўз ҳудудий яхлитлиги, суверенитети ва мустақиллигини ҳимоя қилиш қобилияти анча кучли бўлган минтақани яратади".

Маҳаллий нашрларнинг ёзишича, Энтони Блинкен шундай деркан, бунинг учун кучли институтлар, жумладан, эркин оммавий ахборот воситалари ва фуқаролик жамияти кераклигини тилга олган.

"Россиянинг жуда кучли ва узоқ муддатли ташвиқот ва нотўғри маълумот тарқатиш тизимига қарши турадиган ягона чора - мустақил, эркин ва очиқ матбуот яратиш" эканини таъкидлаган.

Марказий Осиё Россиянинг четдаги энг йирик ҳарбий базаси жойлашган минтақа бўлади.

Ўзининг энг кўп ҳарбий иншоотларига эга ҳудудлардан бири ҳам саналади.

Минтақанинг аксарият - миллионлаб сондаги аҳолиси учун энг йирик меҳнат бозори вазифасини ҳам бажариб келади.

Марказий Осиё давлатлари Украина масаласида бетараф мавқеъда қолишаётир.

Улар на-да Россиянинг ва на-да Ғарбнинг мавқеини ошкора қоралашган ёки қўллашган.

Қозоғистон президенти эса, АҚШ Давлат котибининг ташрифи арафасида Хитойнинг Украина урушига тинч йўл билан барҳам беришни кўзда тутувчи режасини қўллаб чиққан.

Хитой ҳам яқинда Қозоғистонни ўз мустақиллиги, суверенитети ва ҳудудий яхлитлигини ҳимоя қилишида қатъий қўллаб-қувватлашини таъкидлаган.

Айни мазмундаги баёнот Хитой президентининг ўтган йил сентябрь ойида Остонага қилган ташрифи чоғида янграган.

Россиянинг энг йирик геосиёсий рақиби бўлган Америка Қўшма Штатлари ва Хитойдан ташқари Украина урушига дипломатик йўлда ечим топишга биринчилардан бўлиб фаол бош қўшган Туркия ҳам орада худди шундай баёнот билан чиққан яна бир дунё давлати бўлганди.

Сўнгги пайтларда Европа Иттифоқи юқори мартабали мулозимларининг ҳам минтақага ташрифлари фаоллашган.

Ўтган йил октябрь ойида Қозоғистонда экан, Европа Кенгаши президенти Марказий Осиё билан яқин алоқалар ўрнатишга чақирган.

Шарль Мишель ҳам Европа Иттифоқининг Россияга қўллаётган санкциялари учинчи давлатларга қарши қаратилмаганига ҳам алоҳида тўхталиб ўтган.

Бу санкцияларнинг Қозоғистон иқтисодига кўзда тутилмаган салбий таъсирларининг олдини олиш масаласига ҳам эътибор қаратилган.

Европа Кенгаши президенти, ўз ўрнида, халқаро санкцияларни четлаб ўтмасликнинг муҳимлигини ҳам урғулаганди.

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek

BBC.COM/UZBEK билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.