Ukraina maxfiy raketa zavodida biz nimalarni ko‘rdik? Video

Ukraina o‘zining eng so‘nggi qurollaridan birini ishlab chiqarayotgan maxfiy joyga ko‘zlarimizni bog‘liq holda olib borishdi.

Telefonlarimizni o‘chirishimizni so‘radilar – Ukrainaning "Flamingo" qanotli raketasini ishlab chiqarish shunchalik sir tutiladi.

Ukraina uchun bunday qurollarni ishlab chiqarishni tarmoqlash va har birini yashirin tutish omon qolish kalitidir. Raketani ishlab chiqarayotgan Fire Point kompaniyasiga tegishli ikkita zavod allaqachon zarar ko‘rgan.

Biz borgan binoning ichida ustunlar, derazalar yoki shiftlarni suratga olmaslikni so‘rashdi. Shuningdek, "Flamingo" raketalarining turli bosqichlarda yig‘ilayotgan konveeridagi ishchilarning yuzlarini ko‘rsatmaslikni ham.

Hujumlarga uchrashiga qaramay, Ukraina qurol-yarog‘ sanoatini kuchaytirmoqda. Prezident Volodimir Zelenskiyning aytishicha, hozirda mamlakat front chizig‘ida ishlatiladigan qurollarning 50 foizdan ortig‘ini o‘zi ishlab chiqarmoqda. Uzoq masofaga otuvchi qurollarning deyarli barcha zaxirasi mamlakatning o‘zida ishlab chiqarilgan.

Urush boshida Ukraina asosan sovet davridagi eski arsenaliga tayanar edi. G‘arbning harbiy yordami mamlakat qurolli kuchlarini zamonaviylashtirishga yordam berdi, ammo hozir u robotlar va dronlar kabi uchuvchisiz tizimlar ishlab chiqishda dunyoda yetakchilardan biri.

Endilikda mamlakatda ishlab chiqarilgan qanotli raketalar Ukrainaning uzoq masofaga urish qobiliyatini oshirmoqda.

Irina Terex – Ukrainaning eng yirik dron va raketa ishlab chiqaruvchilaridan biri bo‘lgan Fire Point kompaniyasi bosh texnik direktori.

33 yoshli ayol bir vaqtlar arxitektura bo‘yicha o‘qigan, ammo hozir u Rossiya harbiy mashinasi qulashiga yordam berishga harakat qilayapti.

"Flamingo" raketalari Ikkinchi Jahon urushidagi nemis V1 raketasiga o‘xshaydi. U London avtobusining uzunligidagi quvur ustiga joylashtirilgan katta reaktiv dvigateldan iborat.

Ular allaqachon janglarda qo‘llangan, ammo kompaniya aniq nishonlarni tasdiqlayotgani yo‘q.

"Flamingo" G‘arb davlatlari yetkazib berishni istamagan uzoq masofaga chuqur zarba beradigan quroldir.

Qanotli raketaning parvoz masofasi 3000 km ekani aytilmoqda. Bu AQShda ishlab chiqarilgan, Prezidenti Donald Tramp Ukrainaga berishdan bosh tortgan yanada murakkab va qimmat qurol –"Tomahawk"ka o‘xshaydi.

Biroq chuqur zarbalar urushning muhim qismi sifatida qaraladi, buning uchun Ukraina asosan uzoq masofali dronlardan foydalanadi.

U hali ham ming kilometrdan ortiq masofaga cho‘zilgan front chizig‘ida Rossiyaga yer boy berayapti.

Shu sababli, Ukraina tobora ko‘proq Rossiyaning harbiy iqtisodiyotini nishonga olishga, uning yutuqlarni sekinlashtirishga harakat qilmoqda.

Ukraina Qurolli kuchlari rahbari, general Oleksandr Sirskiyning aytishicha, Ukrainaning uzoq masofali zarbalari Rossiya iqtisodiyotiga bu yil allaqachon 21,5 milliard dollardan ko‘proq zarar yetkazgan.

Ukraina maxsus operatsiyalar kuchlari ofitseri Ruslan, strategiya oddiy deydi: "Dushmanning harbiy imkoniyatlari va iqtisodiy salohiyatini pasaytirish."

Uning ta’kidlashicha, Ukraina maxsus operatsiyalar kuchlari dushman hududi ichkarisiga – neftni qayta ishlash zavodlari, qurol-yarog‘ zavodlari va o‘q-dori omborlariga yuzlab zarbalar bergan.

Albatta, Rossiya ham xuddi shunday qilayapti. U kuniga o‘rtacha 200 ga yaqin "Shahed" dronlarini uchirayapti; Ukrainaning javobi esa taxminan ikki baravar kam bo‘layapti.

Shuningdek, Rossiya o‘z zarbalarini harbiy nishonlar bilan cheklamayapti. Uning uzoq masofali raketa va dron hujumlari butun mamlakat bo‘ylab elektr ta’minoti keskin uzilishiga olib keldi – bu esa millionlab tinch aholi hayotini qiyinlashtirdi. "Men Rossiya qancha dron uchirsa, shuncha uchirishni xohlardim, – deydi Ruslan. – Lekin biz juda tez rivojlanyapmiz".

Fire Point kompaniyasidan Terex xonimning aytishicha, Ukraina Rossiya resurslariga tenglasha olmasligi mumkin, ammo "biz aql va taktika bilan kurashishga harakat qilyapmiz."

Kompaniya bosh dizayneri va hammuassisi Denis Shtilermanning tan olishicha, "Wunderwaffe" yoki mo‘’jizaviy qurol yo‘q.

"Bizning g‘alaba qozonishga bo‘lgan irodamiz o‘yinni o‘zgartirishi mumkin", deydi u.

Fire Point Rossiyaning keng ko‘lamli bosqinidan oldin mavjud emas edi. Ammo hozirda startap kuniga 200 ta dron ishlab chiqarmoqda.

Har biri kichik samolyot o‘lchamidagi FP1 va FP2 dronlari Ukrainaning uzoq masofali zarbalarining 60 foizini amalga oshirdi. Har bir dron taxminan 50 ming dollar turadi – bu Rossiyaning "Shahed" droniga qaraganda uch baravar arzon. Rossiya hali ham oyiga 3000 ga yaqin "Shahed" ishlab chiqarmoqda.

Ukraina hali ham tashqi yordamga muhtoj, ayniqsa razvedka, nishonga olish va moliyaviy masalalarda. Ammo u ko‘proq o‘zini o‘zi ta’minlashga harakat qilayapti.

Terex xonimning aytishicha, ular o‘z tarkibiy qismlarini imkon qadar Ukraina hududida tayyorlashga atay qaror qilganlar.

"Biz qurayotgan qurollarimizga hech kim ta’sir o‘tkaza olmasligi kerakligi tamoyiliga amal qilyapmiz," deydi u.

Ular ikkita aniq davlat – Xitoy va AQShda tayyorlangan qismlardan foydalanmaydi.

Nima uchun Amerika komponentlari bo‘lmasligi kerakligi haqida so‘ralganda, u "Ertaga kimdir uni to‘xtatib qo‘yishi mumkin va biz o‘z qurollarimizdan ham foydalana olmaymiz," deb javob berdi.

O‘tgan yil oxirigacha Prezident Bayden davrida Qo‘shma Shtatlar Ukrainaga qariyb 70 milliard dollarlik harbiy yordam berdi. Bu yordam Prezident Tramp davrida tez orada to‘xtatildi – buning o‘rniga u Yevropadagi NATO davlatlariga AQSh qurollarini sotib olish imkonini beradigan tizimni joriy etdi.

AQSh endi Ukrainaning eng yirik harbiy homiysi emas, Yevropa esa Amerika qoldirgan bo‘shliqni to‘ldirish yoki uning avvalgi yordami darajasiga yetishishga qiynalmoqda.

AQShning kelajakdagi qo‘llab-quvvatlovi borasidagi xavotirlar hozirgi tinchlik muzokaralarining asosiy masalasi bo‘lgan kelajakda AQSh xavfsizlik kafolatlari haqidagi muhokamalar bilan bog‘lanib ketayapti.

Terex xonim davom etayotgan muzokaralarni "taslim bo‘lish muzokaralari" deb baholab, Ukrainaning o‘z qurollarini ishlab chiqarishi "haqiqiy xavfsizlik kafolatlarini ta’minlashning yagona yo‘li" ekanini ta’kidlaydi.

U Yevropaning qolgan qismi bu voqealarni kuzatib, tegishli xulosalar chiqarishiga umid qilayapti.

"Biz urushga tayyorgarlik ko‘rish borasida qonli ibratmiz," deydi u.

Terex xonimning aytishicha, u boshqa davlatlarni faol harakatga undamoqchi va agar boshqa biror davlat Ukraina kabi hujumga uchraganda edi, "ular allaqachon bosib olingan bo‘lardi," deb hisoblaydi.

Maqolani tayyorlashda Volodimir Lojko va Kila Herrmannsen ko‘maklaridan foydalanilgan.