Tramp siyosatida burilish: Rossiyaga og‘ir sanksiyalar, ikki tomonga hujumlar

AQSh Ukrainadagi urushni to‘xtatish uchun Rossiyaning eng yirik ikki neftь kompaniyasiga qarshi yangi sanksiyalar joriy qildi. Bu haqida AQSh prezidenti Donald Tramp, Rossiya prezidenti Vladimir Putin bilan Budapeshtda rejalashtirilgan uchrashuvni noma’lum muddatga qoldirganidan bir kun o‘tib e’lon qilindi.

Tramp siyosatida burilish

Tramp shunday dedi: "Putin bilan har safar gaplashsam, suhbat yaxshi bo‘ladi, lekin natija bo‘lmaydi."

Bu sanksiyalar Rossiya iqtisodiyotiga katta zarar yetkazmasa ham, Trampning avvalgi siyosatidan keskin farq qiladi. U ilgari Yevropa davlatlari Rossiya neftini sotib olishni to‘xtatmaguncha sanksiya qo‘llamasligini aytgan edi. Kreml esa Rossiya bu sanksiyalarga "chidamli" ekanini bildirdi.

Tramp avvalroq Moskvaga nisbatan keskin choralar bilan tahdid qilgan, ammo muzokaralar umidida ularni amalga oshirmay kelgan edi.

Tramp ma’muriyati AQShni urushayotgan tomonlar o‘rtasida betaraf vositachi sifatida ko‘rsatishga harakat qilgan. Sobiq prezident Jo Bayden esa Ukrainani ochiq qo‘llab-quvvatlagan edi.

Ammo Tramp Rossiyaning muzokaralarni oldinga siljitmasligidan ranjiyotgani sezilmoqda.

Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy bu sanksiyalarni "yaxshi signal" deb atadi va agar boshqa davlatlar ham Rossiyaga bosim o‘tkazsa, o‘t ochishni to‘xtatish mumkinligini aytdi.

Tramp chorshanba kuni Putin tinchlikka jiddiy yondashmayotganini tanqid qildi va sanksiyalar muzokaralarda siljish bo‘lishiga umid bildirdi.

"Biz uzoq kutdik. Endi vaqti keldi," dedi Tramp.

U sanksiyalarni "katta paket" deb atadi va agar Rossiya urushni to‘xtatsa, ularni tezda bekor qilishga tayyorligini bildirdi.

AQSh Moliya vaziri Skott Bessent sanksiyalar Putinning urushni to‘xtatmasligi sababli zarur bo‘lganini aytdi. U Rosneft va Lukoil kompaniyalari Kremlning urush harakatlarini moliyalashtirayotganini ta’kidladi.

Sanksiyalar aynan nimaga qaratilgan?

Rossiya neft va gaz eksporti bo‘yicha dunyoda yetakchi hisoblanadi. Rosneft Rossiya neftining yarmiga yaqinini ishlab chiqaradi va bu global ishlab chiqarishning 6 foizini tashkil etadi.

Rossiyaning asosiy mijozlari — Xitoy, Hindiston va Turkiya. Tramp bu davlatlarni ham Rossiya neftini sotib olishni to‘xtatishga chaqirdi.

Reuters agentligi Hindiston Rossiya neftini import qilishni keskin kamaytirishga tayyorlanayotganini xabar qildi. Xitoy esa AQSh sanksiyalariga qarshi ekanini bildirdi.

Ukraina so‘nggi oylarda Rossiyaning neftь zavodlari va energetika infratuzilmasiga hujum qilib, uning iqtisodiyotiga zarar yetkazishga harakat qilmoqda.

Zelenskiy juma kuni Oq Uyga tashrif buyurib, uzoq masofali Tomahawk raketalarini so‘radi, ammo bu so‘rov rad etildi.

Tramp Putin bilan uchrashuv taklifini ilgari surgan edi, ammo AQSh Davlat kotibi Marko Rubio va Rossiya tashqi ishlar vaziri Sergey Lavrov o‘rtasidagi suhbatdan so‘ng bu reja bekor qilindi. Tramp bu uchrashuvni "behuda" deb atadi.

Tramp Ukraina raketalarini bermaganini ularning murakkabligi va ulardan foydalanish uchun bir yillik tayyorgarlik zarurligi bilan izohladi. Zelenskiy esa Tramp kelajakda fikrini o‘zgartirishi mumkinligini aytdi.

Tunda Kievga uyushtirilgan hujumda kamida ikki kishi halok bo‘ldi. Chorshanba kuni Rossiya bombardimoni natijasida kamida yetti kishi, jumladan bolalar halok bo‘ldi.

Yevropa ham jiddiy choralarga o‘tmoqdami?

O‘tgan hafta Buyuk Britaniya ham Rosneft va Lukoilga qarshi sanksiyalar joriy qilgan edi. Moliya vaziri Reychel Rivz "Rossiya neftiga global bozorda joy yo‘q" dedi.

Rossiyaning Londondagi elchixonasi bu sanksiyalar global yoqilg‘i ta’minotini izdan chiqarishi va narxlarni oshirishi mumkinligini aytdi. "Bosim muzokaralarni murakkablashtiradi va keskinlikni kuchaytiradi," dedi ular.

Yevropa Rossiya energiyasiga qaramligini sezilarli darajada kamaytirdi, ammo Rossiya gazi hali ham Yevropa Ittifoqi importining 13 foizini tashkil etadi. Yevropa Ittifoqi uni butunlay to‘xtatishni rejalashtirmoqda.

Tramp ilgari Moskvaga nisbatan qo‘shimcha sanksiyalar faqat Yevropa Rossiya energiyasini sotib olishni to‘xtatgandagina joriy etilishini aytgan edi.

Yevropa Ittifoqi Komissiyasi prezidenti Ursula fon der Leen yangi sanksiyalar paketini olqishladi. Bu paket Rossiya suyultirilgan gazini 2028 yilgacha import qilishni taqiqlaydi.

U bu choralarni AQSh sanksiyalari bilan birga "tajovuzkorga bosimni davom ettirish bo‘yicha aniq signal" deb atadi.

Yil boshida Buyuk Britaniya va AQSh Gazprom Neft va Surgutneftegaz kompaniyalariga ham sanksiyalar joriy qilgan edi.

Shuningdek, Yevropa Ittifoqi Rossiyaning muzlatilgan davlat aktivlaridan foydalanib, Ukrainaga 140 milliard yevrolik "reparatsiya krediti" ajratishni rejalashtirmoqda. Bu aktivlarning umumiy qiymati taxminan 210 milliard yevroni tashkil etadi. AQShning Ukrainaga yordam ko‘lami qisqarayotgan bir paytda, bu taklif Ukrainaga urushdan keyingi tiklanish va moliyaviy ehtiyojlarini qoplashda yordam berishni maqsad qilgan.

Xalqaro huquq suveren davlat aktivlarini to‘g‘ridan-to‘g‘ri musodara qilishni taqiqlagani sababli, Yevropa Ittifoqi bu mablag‘ni "qarzga olish" shaklida ishlatishni taklif qilmoqda. Mablag‘lar asosan Belgiyada joylashgan Euroclear moliyaviy institutida saqlanadi. Rejaga ko‘ra, bu mablag‘lar o‘rniga YeI a’zolari tomonidan kafolatlangan qarz majburiyati taqdim etiladi, bu esa moliyaviy xavfni birgalikda bo‘lish imkonini beradi.

Biroq bu rejaga qarshi ichki noroziliklar mavjud. Xususan, Vengriya va Belgiya kabi ayrim a’zo davlatlar bu taklifga shubha bilan qaramoqda. Rossiya esa keskin norozilik bildirgan va javob choralarini ko‘rish bilan tahdid qilgan.

Oxirgi hujumlardan keyin Rossiya

Ukrainaning dron va raketa hujumlari Rossiyaning Belgorod viloyatida keskin ko‘paydi. Bu hujumlar Rossiyaning Ukrainadagi shaharlar va infratuzilmaga qilayotgan zarbalariga javoban amalga oshirilmoqda.

Belgorod aholisi elektr uzilishlari, havo hujumi sirenalari va dronlarga qarshi avtomatik o‘q otishlar tobora ko‘payayotganini aytmoqda. Bu urushning endi Rossiya hududida ham kundalik hayotga ta’sir qilayotganini ko‘rsatadi — xuddi Ukrainadagi aholi boshidan kechirayotgan holatlar kabi.

Ushbu chegaradosh hujumlar Belgoroddagi energetika infratuzilmasiga jiddiy zarar yetkazdi. Natijada o‘n minglab odamlar elektrsiz qoldi va Rossiyada yoqilg‘i tanqisligi yuzaga keldi.

Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy shunday dedi: agar Rossiya Ukraina elektr ta’minotini nishonga olsa, Ukraina ham Rossiyaning chegaradagi hududlariga zarba beradi. Bu hududlar Rossiya qo‘shinlari uchun muhim tayyorgarlik markazi hisoblanadi.

Mahalliy ma’lumotlarga ko‘ra, 2025 yil boshidan beri bu hujumlar deyarli to‘rt baravar ortgan. Bunga sabab — Ukrainada yengil, ommaviy ishlab chiqarilayotgan "Darts" dronlari va og‘ir qurollar, jumladan Himars raketalarining ko‘payishi deb aytilmoqda.