Трамп сиёсатида бурилиш: Россияга оғир санкциялар, икки томонга ҳужумлар

АҚШ Украинадаги урушни тўхтатиш учун Россиянинг энг йирик икки нефть компаниясига қарши янги санкциялар жорий қилди. Бу ҳақида АҚШ президенти Доналд Трамп, Россия президенти Владимир Путин билан Будапештда режалаштирилган учрашувни номаълум муддатга қолдирганидан бир кун ўтиб эълон қилинди.

Трамп сиёсатида бурилиш

Трамп шундай деди: "Путин билан ҳар сафар гаплашсам, суҳбат яхши бўлади, лекин натижа бўлмайди."

Бу санкциялар Россия иқтисодиётига катта зарар етказмаса ҳам, Трампнинг аввалги сиёсатидан кескин фарқ қилади. У илгари Европа давлатлари Россия нефтини сотиб олишни тўхтатмагунча санксия қўлламаслигини айтган эди. Кремль эса Россия бу санкцияларга "чидамли" эканини билдирди.

Трамп аввалроқ Москвага нисбатан кескин чоралар билан таҳдид қилган, аммо музокаралар умидида уларни амалга оширмай келган эди.

Трамп маъмурияти АҚШни урушаётган томонлар ўртасида бетараф воситачи сифатида кўрсатишга ҳаракат қилган. Собиқ президент Жо Байден эса Украинани очиқ қўллаб-қувватлаган эди.

Аммо Трамп Россиянинг музокараларни олдинга силжитмаслигидан ранжиётгани сезилмоқда.

Украина президенти Володимир Зеленский бу санкцияларни "яхши сигнал" деб атади ва агар бошқа давлатлар ҳам Россияга босим ўтказса, ўт очишни тўхтатиш мумкинлигини айтди.

Трамп чоршанба куни Путин тинчликка жиддий ёндашмаётганини танқид қилди ва санкциялар музокараларда силжиш бўлишига умид билдирди.

"Биз узоқ кутдик. Энди вақти келди," деди Трамп.

У санкцияларни "катта пакет" деб атади ва агар Россия урушни тўхтатса, уларни тезда бекор қилишга тайёрлигини билдирди.

АҚШ Молия вазири Скотт Бессент санкциялар Путиннинг урушни тўхтатмаслиги сабабли зарур бўлганини айтди. У Роснефт ва Лукоил компаниялари Кремлнинг уруш ҳаракатларини молиялаштираётганини таъкидлади.

Санкциялар айнан нимага қаратилган?

Россия нефт ва газ экспорти бўйича дунёда етакчи ҳисобланади. Роснефт Россия нефтининг ярмига яқинини ишлаб чиқаради ва бу глобал ишлаб чиқаришнинг 6 фоизини ташкил этади.

Россиянинг асосий мижозлари — Хитой, Ҳиндистон ва Туркия. Трамп бу давлатларни ҳам Россия нефтини сотиб олишни тўхтатишга чақирди.

Reuters агентлиги Ҳиндистон Россия нефтини импорт қилишни кескин камайтиришга тайёрланаётганини хабар қилди. Хитой эса АҚШ санкцияларига қарши эканини билдирди.

Украина сўнгги ойларда Россиянинг нефть заводлари ва энергетика инфратузилмасига ҳужум қилиб, унинг иқтисодиётига зарар етказишга ҳаракат қилмоқда.

Зеленский жума куни Оқ Уйга ташриф буюриб, узоқ масофали Tomahawk ракеталарини сўради, аммо бу сўров рад этилди.

Трамп Путин билан учрашув таклифини илгари сурган эди, аммо АҚШ Давлат котиби Марко Рубио ва Россия ташқи ишлар вазири Сергей Лавров ўртасидаги суҳбатдан сўнг бу режа бекор қилинди. Трамп бу учрашувни "беҳуда" деб атади.

Трамп Украина ракеталарини бермаганини уларнинг мураккаблиги ва улардан фойдаланиш учун бир йиллик тайёргарлик зарурлиги билан изоҳлади. Зеленский эса Трамп келажакда фикрини ўзгартириши мумкинлигини айтди.

Тунда Киевга уюштирилган ҳужумда камида икки киши ҳалок бўлди. Чоршанба куни Россия бомбардимони натижасида камида етти киши, жумладан болалар ҳалок бўлди.

Европа ҳам жиддий чораларга ўтмоқдами?

Ўтган ҳафта Буюк Британия ҳам Роснефт ва Лукоилга қарши санкциялар жорий қилган эди. Молия вазири Рейчел Ривз "Россия нефтига глобал бозорда жой йўқ" деди.

Россиянинг Лондондаги элчихонаси бу санкциялар глобал ёқилғи таъминотини издан чиқариши ва нархларни ошириши мумкинлигини айтди. "Босим музокараларни мураккаблаштиради ва кескинликни кучайтиради," деди улар.

Европа Россия энергиясига қарамлигини сезиларли даражада камайтирди, аммо Россия гази ҳали ҳам Европа Иттифоқи импортининг 13 фоизини ташкил этади. Европа Иттифоқи уни бутунлай тўхтатишни режалаштирмоқда.

Трамп илгари Москвага нисбатан қўшимча санкциялар фақат Европа Россия энергиясини сотиб олишни тўхтатгандагина жорий этилишини айтган эди.

Европа Иттифоқи Комиссияси президенти Урсула фон дер Леен янги санкциялар пакетини олқишлади. Бу пакет Россия суюлтирилган газини 2028 йилгача импорт қилишни тақиқлайди.

У бу чораларни АҚШ санксиялари билан бирга "тажовузкорга босимни давом эттириш бўйича аниқ сигнал" деб атади.

Йил бошида Буюк Британия ва АҚШ Газпром Нефт ва Сургутнефтегаз компанияларига ҳам санкциялар жорий қилган эди.

Шунингдек, Европа Иттифоқи Россиянинг музлатилган давлат активларидан фойдаланиб, Украинага 140 миллиард евролик "репарация кредити" ажратишни режалаштирмоқда. Бу активларнинг умумий қиймати тахминан 210 миллиард еврони ташкил этади. АҚШнинг Украинага ёрдам кўлами қисқараётган бир пайтда, бу таклиф Украинага урушдан кейинги тикланиш ва молиявий эҳтиёжларини қоплашда ёрдам беришни мақсад қилган.

Халқаро ҳуқуқ суверен давлат активларини тўғридан-тўғри мусодара қилишни тақиқлагани сабабли, Европа Иттифоқи бу маблағни "қарзга олиш" шаклида ишлатишни таклиф қилмоқда. Маблағлар асосан Белгияда жойлашган Euroclear молиявий институтида сақланади. Режага кўра, бу маблағлар ўрнига ЕИ аъзолари томонидан кафолатланган қарз мажбурияти тақдим этилади, бу эса молиявий хавфни биргаликда бўлиш имконини беради.

Бироқ бу режага қарши ички норозиликлар мавжуд. Хусусан, Венгрия ва Белгия каби айрим аъзо давлатлар бу таклифга шубҳа билан қарамоқда. Россия эса кескин норозилик билдирган ва жавоб чораларини кўриш билан таҳдид қилган.

Охирги ҳужумлардан кейин Россия

Украинанинг дрон ва ракета ҳужумлари Россиянинг Белгород вилоятида кескин кўпайди. Бу ҳужумлар Россиянинг Украинадаги шаҳарлар ва инфратузилмага қилаётган зарбаларига жавобан амалга оширилмоқда.

Белгород аҳолиси электр узилишлари, ҳаво ҳужуми сиреналари ва дронларга қарши автоматик ўқ отишлар тобора кўпаяётганини айтмоқда. Бу урушнинг энди Россия ҳудудида ҳам кундалик ҳаётга таъсир қилаётганини кўрсатади — худди Украинадаги аҳоли бошидан кечираётган ҳолатлар каби.

Ушбу чегарадош ҳужумлар Белгороддаги энергетика инфратузилмасига жиддий зарар етказди. Натижада ўн минглаб одамлар электрсиз қолди ва Россияда ёқилғи танқислиги юзага келди.

Украина президенти Володимир Зеленский шундай деди: агар Россия Украина электр таъминотини нишонга олса, Украина ҳам Россиянинг чегарадаги ҳудудларига зарба беради. Бу ҳудудлар Россия қўшинлари учун муҳим тайёргарлик маркази ҳисобланади.

Маҳаллий маълумотларга кўра, 2025 йил бошидан бери бу ҳужумлар деярли тўрт баравар ортган. Бунга сабаб — Украинада енгил, оммавий ишлаб чиқарилаётган "Дартс" дронлари ва оғир қуроллар, жумладан Himars ракеталарининг кўпайиши деб айтилмоқда.