Украина: Донбасс Путинга нега керак? Ukraina Rossiya Putin

Пойтахт Киевни забт этолмаган Россия бор эътиборини энди Донбассга қаратди. Украинанинг бу бўлгинчи минтақасига қарши кенг қамровли ҳужумга ўтди. Америка Қўшма Штатлари аллақачон жиддий хавотирда. Расмий Вашингтонга кўра, бу Украина можаросининг давомий тус олишига далолат қилиши мумкин. Донбасс Путинга нега керак?

Алоқадор мавзулар:

Россия кучлари аллақачон шарқда гуманитар фалокат келтириб чиқариб, Мариуполни харобага айлантирган, бироқ улар Украина армиясини мағлуб эта олмади. Шарққа янги ҳужум бошланишидан огоҳлантирган президент Владимир Зеленский: "Биз ҳар бир қарич еримиз учун курашамиз", деб ваъда берди.

Украина Россия томонидан қўллаб-қувватланадиган айирмачилар билан саккиз йиллик уруш туфайли шарққа ўзининг энг яхши тайёргарликдан ўтган кучларини аллақачон жойлаштирган. Улар катта талафот кўрган, аммо рус босқинчи армияси учун ҳамон асосий муаммо бўлиб қолмоқда.

Украина Донбасси нима?

Президент Путин Донбасс ҳақида гапирар экан, у Украинанинг эски кўмир ва пўлат минтақасини назарда тутади. Лекин у ҳақиқатан ҳам Мариуполь жанубидан шимолий чегарагача чўзилган икки йирик шарқий вилоят - Луганск ва Донецкни назарда тутмоқда.

"Асосийси шундаки, Кремль уни Украинанинг русийзабон қисми сифатида билади ва Украинадан кўра кўпроқ Россиядир, деб ҳисоблайди", дейди Қироллик Бирлашган Хизматлар Институти ходими Сем Кранни-Эванс.

Бу ҳудудлар одатда русийзабон бўлиши мумкин, аммо энди россияпараст эмас. "Мариуполь Украинанинг энг россияпараст шаҳарларидан бири эди, уни бу аҳволга солишлари мен учун тушунарсиз ҳол", дейди мудофаа бўйича мутахассис Конрад Музика, "Rochan Consulting" раҳбари.

Россия ўтган ҳафта Луганск вилоятининг 93 фоизини ва Донецк вилоятининг 54 фоизини назорат остига олганини маълум қилган эди.

Россия қўшинлари Украина армиясини шарқда ўраб олишга ҳаракат қилмоқда. Улар Украинанинг иккинчи йирик шаҳри Харьков ва сепаратистик ҳудудлар ўртасидаги йўлда жойлашган стратегик шаҳар Изюмни назорат остига олдилар ва Луганскнинг бир қанча шаҳарларини, жумладан Рубижне, Лисичанск, Попасна ва Северодонецкни ўққа тутдилар, кўп қаватли уйларни вайрон қилдилар ва тинч аҳолини ўлдирдилар.

Ҳозирда Россиянинг радарига тушиб қолган шаҳарлар 2014 йилдан бери йилларча давом этган урушдан омон қолган ва бугун уларнинг бир куни ҳам ҳалокатли ҳужумларсиз ўтмайди.

Россия олға силжишидан олдин тинч аҳоли олиб кетилмоқда. Маҳаллий етакчи Сергей Гайдай пайшанба куни Лисичанскдаги болалар боғчаси ертўласидан 20 нафар бола хавфсиз жойга олиб кетилганини, Северодонецкда эса 200 га яқин тинч аҳоли автобусларда кетганини айтди.

Улар ғарбий Украинага қуруқ қўл билан жўнаб кетишган, дейди жаноб Гайдай, лекин улар тирик эди.

27 ёшли Марина Агафонова шу ҳафта бошида Лисичанскдаги оиласининг уйидан қочиб кетди. Унинг сўзларига кўра, уруш бошида рус қўшинлари шаҳар четига ҳужум қилган, аммо яқинда марказга зарба беришган. "Улар касалхоналар ва уйларга ҳужум қилишди. Иситиш ёки электр йўқ. Ота-онам ҳали ҳам ўша ерда."

Украина кучлари у ерда ҳамон кўп сонда турибди, дейди у Би-би-сига: "Улар руслар шаҳарни эгаллашига йўл қўймайдилар".

Россиянинг навбатдаги мақсади 2014 йилда Россия қўллаб-қувватлаган кучлар томонидан босиб олиниб, кейин яна озод қилинган, урушни бевосита бошидан кечирган 125 000 аҳолиси бўлган Словянск шаҳрини жанубдан ўраб олиш бўлади.

Путин нега Донбассни қўлга олишни истайди?

Россия раҳбари Украина шарқда геноцид амалга ошираётгани ҳақида бир неча бор асоссиз айбловларни илгари сурди.

Уруш бошланганда шарқий вилоятларнинг учдан икки қисми украинлар қўлида эди. Қолганларини саккиз йил аввал бошланган уруш мобайнида Россия томонидан қўллаб-қувватланган сепаратистлар бошқарган.

Агар Россия иккала йирик минтақани ҳам қўлга киритмоқчи бўлса, кейинги қадам 2014 йилда Қримда бўлгани каби уларнинг аннекция қилиниши бўлиши мумкин.

Украинага бостириб киришдан олдин президент Путин шарқий икки вилоятни Украинадан мустақил деб тан олган эди. Луганскдаги россиялик қўғирчоқ раҳбар аллақачон "яқин келажакда" ўтажак референдум ҳақида гапирган эди, ваҳоланки уруш зонасида ҳатто сохта овоз бериш ўтказилишининг ўзи бемаъни кўринади.

Айирмачи Луганскдаги "даҳшатли" ҳолат

Айирмачи расмийлар Украина кучларини тинч аҳоли уйларини ўққа тутишда айблаб келса ҳам, бу ҳудудларда ҳаёт тинчроқ. Донецк маъмурияти расмийларининг айтишича, февраль ўрталаридан бери 72 нафар тинч аҳоли ҳалок бўлган.

Лугансклик бир аёл Би-би-сига исмини ошкор қилмаслик шарти билан шаҳарда кўплаб рус ҳарбий техникасини кўрганини ва ҳозир қўрқув ва хавотир муҳити ҳукм сураётганини айтди.

"Мен қўрқяпман - бу шунчаки даҳшатли", деди у. Унинг тушунтиришича, чақирув ёшидаги эркаклар маҳаллий қуролли гуруҳга қўшилиши керак, шунинг учун чақирувдан қочган ҳар бир киши яшириниб юради.

"Улар кўчаларда [эркаклар]ни сафарбар қиладилар, уларни ушлайдилар. Дўконларда ҳам, шаҳарда ҳам, кўчада ҳам эркак йўқ". Натижада, эркаклар кўпчилик бўлган барча корхоналар ёпилмоқда.

"Биз норасмий бўлса- да, аллақачон Россиямиз. Ҳаммада Россия паспорти бор".

Украина кучлари бардош бера оладими?

Уруш бошида шарқдаги Қўшма кучлар операцияси (ҚКО) таркибига кирган 10 та бригада Украинанинг энг яхши қуролланган ва ўқитилган аскарлари ҳисобланган.

"Биз ҳозир Украина кучлари қанчалик кучли эканини билмаймиз", дейди Сэм Крани-Эванс.

Россия кучлари беш ҳафтадан ортиқ давом этган тўқнашувлардан сўнг аллақачон катта йўқотишларга учраган ва руҳий ҳолати паст деб баҳоланмоқда. Улар маҳаллий бўлгинчи ҳудудлардан ҳамда кенгроқ рус армиясидан ёлланган эркаклардан иборат.

Бироқ улар жануби-шарқнинг муҳим қисмини эгаллаб олишди ва Қримдан то Россия чегарасигача бўлган қирғоқбўйи ҳудудининг бутун қисмини назорат қилишга умид қилишмоқда.

"Украиналикларнинг асосий мақсади - Россия томонида имкон қадар кўпроқ йўқотишларга сабаб бўлишдир. Улар катта жанглардан қочиш учун ассиметрик тактикадан фойдаланишяпти", дейди Конрад Музика.

Россиянинг Мариуполни бомбалашидан қочиб қутулишга муваффақ бўлган Никита исмли бир киши Украина армияси бунга қарши кураша олишига ишончи комил эканлигини айтади.

"Бир кун келиб улар бизнинг шаҳарларимизни қайтариб олишади, Азов батальони Мариуполни таслим қилмайди, - деди у Би-би-сига. - Украина армияси жуда айёр, мен уларни ўз шаҳримда кўрмаганман, лекин улар яширинишга жуда усталигини эшитганман."

BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek