Биткойнда пул кўпми ёки Қозоғистон қандай қилиб дунё биткойн марказига айланди? Video Qozog‘iston Rossiya namoyishlar yangiliklar -видео

Қозоғистон ҳозирда криптовалюта кончилиги бўйича дунёда иккинчи ўринда туради. Бироқ дата марказлар кўп энергия "ейди". Бу эса, энергия таъминотини хавф остида қолдиради. Қозоқ ҳукумати таваккал қилмаяптими?

Таҳлил:

Қозоғистон воқеалари МДҲ давлатларига энди қандай таъсир қилади?

Алоқадор мавзулар:

Дунёда иккинчи

Ўтган йили Хитой криптовалюта кончилигини тақиқлаганда, қўшни Қозоғистонда саноат тез суръатларда кенгайди. Қозоғистон ҳозирда криптовалюта кончилиги бўйича дунёда иккинчи ўринда туради, бироқ энергияга чанқоқ дата марказлар кўмирда ишлайдиган электр станцияларига оғирлик қилмоқда ва ифлосланиш ва углерод чиқиндиларини оширмоқда.

Молдир Шубаева ўзининг янги биткойн конининг қурилиш майдончаси бўйлаб юраркан, қурилиш муҳандислари ва ишчиларидан ажралиб туради.

Дид билан кийинган 35 ёшли қиз қуёш нуридан сақловчи сариқ ранг катта кўзойнаклари ортидан юк контейнерлари ичида ишлаётган пайвандчилар, фундаментга бетон қуяётган юк машиналарига тикилади.

Молдир Қозоғистондаги крипто-тадбиркорларнинг янги авлодидан бири бўлиб, Олма-ота шаҳридаги янги биткойн конининг ҳар бир жиҳатини назорат қилади.

У эркаклар устунлик қиладиган саноатнинг муҳим қаҳрамонига айланди. Унинг биткойн кони мамлакатдаги энг йирик ўйинчилардан бирига айланди.

"Мен ҳаётимнинг сўнгги тўрт йилини деярли бутунлай ишда ўтказдим ва баъзида ҳатто офисимда ухлайман", дейди у.

Молдир тахминан беш йил аввал биткойнга қизиқиб қолган ва каттароқ конларни қуриш ва уларни мижозларга ижарага беришдан олдин укаси билан уйда биткойн жамғаришни бошлаган.

Унинг айтишича, Қозоғистонда унинг бизнеси ва саноати, айниқса, сўнгги бир йилда барқарор суръатларда ўсмоқда.

"Тонгни биткойн нархини, унинг қанчага ошганини текшириш билан бошлайман. Унинг бир тангаси 50 000 долларга етганида жуда ҳаяжонли эди! Бу доимий адреналин оқимидир".

Биткойн нархи кескин кўтарилиб тушиб туради. 2020 йил март ойида бир танга биткойн тахминан 5000 долларга тенг эди ва бир йил ичида 65000 долларгача кўтарилди.

Ўшандан бери унинг нархи сезиларли даражада пасайиб кетди, ушбу мақола ёзилаётганда 35 000 доллар атрофида эди.

Аммо Молдир ва Қозоғистондаги бошқа кўплаб одамлар учун крипто кончилик ҳали ҳам катта даромад келтиради.

Рақамли олтин

Крипто кончилик - биткойн, Ethereum and Litecoin каби кўплаб криптовалюталар ортидаги жараёндир.

Ушбу рақамли пулда марказий ҳокимият ёки банклар мавжуд эмас. Бунинг ўрнига, ҳар бир тўлов ва ўтказма кўнгилли компьютерларнинг кенг тармоғи томонидан текширилади.

Ҳисоб-китоблар жуда мураккаб, шунинг учун вазифа жуда катта ҳисоблаш қувватини талаб қилади.

Рағбатлантириш сифатида тизим биткойнга ҳисса қўшган одамларни мукофотлайди.

Молдирники каби бизнеслар туфайли Қозоғистон биткойн кончилиги бўйича АҚШдан кейин иккинчи ўринни эгаллади. Айни пайтда валюта курсини ушлаб турувчи глобал тармоқ кучининг тахминан 18 фоизини ташкил қилади.

Қозоғистоннинг арзон ва мўл-кўл электр таъминоти ҳамда ҳукуматнинг криптовалютага мос сиёсати туфайли саноат бу ерда 2019 йилда шакллана бошлади.

Аммо 2021 йилнинг ёзида қўшни Хитойда криптовалюталарга тўсатдан ва кутилмаган тарзда тақиқ қўйилгани туфайли мамлакатда у ҳақиқатан ўса бошлади.

Компаниялар ўзлари билан ўн минглаб компьютерларни олиб, мамлакатга кириб келди.

Қозоғистон биткойн кончилиги гуркираб борарди ва оқимни қондириш учун янгилари керак эди.

Қозоғистоннинг мега кони

Агар сиз Олма-отадан 1300 км олисдаги Экибастуз шаҳрига борсангиз, саноатнинг ҳақиқий кўламини кўрасиз.

Бу ерда сиз "Enegix" томонидан қурилган дунёдаги энг катта крипто конини топасиз.

Ушбу мега конга қадам қўйганингизда биринчи учрайдиган нарса - шовқин.

Минглаб кучли компьютерлардаги совуткич парраклар тўла куч билан айланганда фарёд қилаётгандек бўлади.

Ва бу улкан ангарларнинг нариги томонида улкан совутиш парраклари айланиб, доимий ингичка овозда ғўнғиллайди.

"Ишлаётган машиналарнинг овози мени ҳаяжонга солади, чунки бу пулнинг овози - рақамли пул", дейди муассаса эгаси 34 ёшли Ерболсин кенг табассум билан.

Молдир сингари, Ерболсин ҳам бир неча йил олдин биткойнга қизиқиб қолган ва кичик иш бошлаган.

Компания бир нечта компьютерлари бўлган митти гараждан ҳозир унинг назоратидаги объектга айланди, бу ерда тўхтовсиз криптовалюта қазиб олиш учун саккизта йирик металл ангарда 300 миллион долларлик ускуна жойлашган.

Машиналарнинг ишлашини таъминлаш учун бир юз эллик киши банд ва ўнлаб муҳандислар қурғоқчил чўл ҳудудларида 15 кун давомида ишлайди ва яшайди.

Алмаз Магаз 19 ёшда, кунига 12 соат ишлайди. Унинг асосий вазифаси ангарларга чанг киришига йўл қўймасликдир. Машиналарда носозлик бўлса, уни тузатиб, имкон қадар тезроқ ишга тушириши керак.

Унинг тан олишича, дастлаб у бу машиналар нима қилаётганини билмас эди.

"Бу ерга келишимдан олдин биткойн ҳақида билмасдим. Мен у ҳақида ҳеч қачон эшитмагандим!" дейди у.

Алмаз ва бошқа ходимларнинг ишини Ерболсен Олмаотадаги видео кузатув каналлари билиб туради.

"Биз Қозоғистон энди криптовалюта дунёси учун жуда муҳим эканлигидан фахрланамиз, - дейди Ерболсен. - Биз ватанпарвармиз ва ватанимиз байроғини янада баланд кўтаришни истаймиз!"

Экологик оқибатлар

Аммо мамлакатнинг бу сўнгги ютуқлари билан ҳамма ҳам фахрланавермайди. Экологлар кўпинча криптовалюталарни кончиликда фойдаланадиган энергия миқдори учун танқид қиладилар.

Кембриж университетининг Биткойн электр энергияси истеъмоли индексига кўра, биткойнлар Украина ёки Норвегия каби бутун мамлакатларга қараганда кўпроқ энергия талаб қилади.

Бу энергиянинг қанчаси қайта тикланадиган манба эканлиги номаълум, аммо иқлим бўйича эксперт Дана Ермолёнокнинг айтишича, Қозоғистонда энергиянинг атиги 2 фоизи қайта тикланадиган манбалардан олинади.

"Бу ерда асосан кўмир ишлатилади. Айниқса, иссиқлик ва электр энергияси ҳақида гап кетганда", дейди у.

Дана мамлакатдаги энг йирик кўмир конларидан бири жойлашган Қарағанда шаҳрида яшайди. У криптовалюта қазиб олишдан олинган бойлик экологик талафотларга арзишига шубҳа қилади.

"Ҳар куни уйимдан чиқсам, ифлосланганини кўраман. Қишда шамол бўлмаганда қўшнимнинг уйини ҳам кўра олмайман. Мен тушунмаяпман, даромадни улар қилади, мен нега бу ҳаводан нафас олишим керак?"

Энергия таъминоти муаммоси

Крипто кончилиги энергия танқислигига олиб келиши мумкинлиги ҳақида ҳам хавотирлар мавжуд.

Ҳукуматнинг таъкидлашича, бир йил ичида бу кончилик саноати бутун мамлакат бўйлаб электр энергияси истеъмолини 7-8 фоизга оширган.

Мамлакатда крипто кончилик саноатига кетадиган электр қуввати ҳозирда катта шаҳарни ёритишга тенг қувватга тенг.

Ўтган йилнинг ноябрида мамлакат ортиб бораётган талабни қондириш учун Россиядан қўшимча электр энергияси импорт қилди ва электр билан энг кам таъминланган ҳудудларда кончилик саноатига чекловлар қўйди. Бу баъзи кончиларни ўз бизнесларини ёпиб, бошқа жойга кўчиришга мажбур қилди.

Қозоғистон рақамли ривожланиш вазири ўринбосари Асхат Ўразбек Би-би-си билан суҳбатда Қозоғистондаги крипто буми жуда тез бўлганини ва уни назорат қилиш зарурлигини тан олди.

"Ҳозирда кончилар истеъмол қилаётган электр энергияси ҳақида саволлар бор. Агар 2019 йили бизда электр энергияси ортиб қолди деган бўлсак, энди ортиқчалик ҳақида гап бўлиши мумкинмас. Қозоғистонда электр энергияси чексиз эмас, шунинг учун биз ишлаб чиқаришни маълум миқдорда тўхтатишимиз мумкин".

2022 йил январь ойида Ўразбек ҳукумати кончилик саноати томонидан истеъмол қилинадиган электр энергиясига қўшимча солиқ жорий қилди. Улар қўшимча даромадни тоза энергия манбаларини яратиш учун ишлатишга умид қилмоқдалар.

"Бугун Қозоғистонда бу саноат ҳақиқатан ҳам ифлос энергия истеъмол қилади", дейди у.

"Шунинг учун биз крипто кончилар учун квота жорий этилишини айтамиз... Ва ҳар қандай кейинги ривожланиш фақат яшил энергия инфратузилмаси қурилган тақдирдагина мумкин бўлади."

Бироқ Хитой ва Косово каби баъзи мамлакатлардан, эҳтимол Россиядан ҳам фарқли ўлароқ, Қозоғистон ўзининг крипто кончилик саноатини қўллаб-қувватлаш нияти бордек кўринмоқда.

"Аслида бу ўзига хос технологик инқилобдир", дейди Ўразбек жаноблари.

"Бизнинг мақсадимиз - бу лаҳзани ўтказиб юбормаслик ва дунёдаги крипто инқилоби иштирокчилари қаторида бўлиш."

Қозоғистон шу ой бошида ёқилғи нархининг кескин кўтарилиши ортидан бошланган норозилик намойишларидан ҳануз ўзини тиклаганича йўқ.

Бу норозиликларнинг крипто кончилик билан бевосита алоқаси йўқ эди, аммо воқеа иккита муҳим нуқтани кўрсатди.

Биринчидан, энергия таъминоти хавф остида қолганда нима бўлиши мумкин? Иккинчидан, Қозоғистон криптография олами учун қанчалик муҳим бўлади?

Қозоғистон ҳукумати интернетни беш кунга ўчириб қўйганида, глобал биткойн тармоғи сезиларли даражада секинлашди ва тангалар нархи тушиб кетди.

Янги саноат билан шуғулланар экан, ҳукумат учун ўртада кўп нарса тикилган.

BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.

Telegram каналимиз: @bbcuzbek