Diqqat, BBC: Ўзбекистон: Элитадаги коррупцияга қарши кураш қачон бошланади? Видео

Ўзбекистон коррупцияга қарши курашишда халқаро рейтингларда ижобий ютуқ қайд қилмоқда. Бироқ мамлакатда ҳамон пора ёрдамида муаммони ҳал қилиш одатий амалиёт, деган тасаввур жамоатчиликда кенг тарқалган. Таҳлилчилар эса ҳукумат майда коррупционерлар билан курашиб, муҳим ва йирикларига тегинмаётганини айтмоқда.

Diqqat, BBC дастурининг навбатдаги сонида ана шу мавзу таҳлил қилинди.

Эслатма ўрнида: Би-би-си мазкур дастур қатнашчилари ҳамда шу вақтгача ўзбек жамияти томонидан илгари сурилган Ўзбекистондаги коррупцияга оид муҳим иддаолар юзасидан мамлакатда асосий ваколатли давлат ташкилоти ҳисобланмиш Коррупцияга қарши курашиш агентлиги билан боғланди. Агентлик Би-би-сининг мамлакатдаги клептократия, элитар коррупциянинг шиддат билан авж олаётгани, "президент куёвлари бизнеслари" ва бошқа масалаларда янграган иддаоларга асосланган саволларига тез орада жавоб қайтарилишини маълум қилди, аммо айни мақола чоп этилаётган вақтга қадар жавоблар таҳририятга келиб тушмади.

Дастурни бу ҳавола орқали томоша қилишингиз мумкин:

Рейтингда юқорилаётган Ўзбекистон

2023 йилга оид «Коррупцияни ҳис қилиш индекси»да Шарқий Европа ва Марказий Осиёдаги аксар давлатлар коррупцияга қарши курашда олға силжимаган бир пайтда, бу минтақадаги бешта давлат ўтган ўн йил ичида рейтингдаги ўрнини сезиларли яхшилаганини кўрсатди.

Коррупция билан боғлиқ глобал вазиятни ўрганиб борувчи Transparency International халқаро ташкилотининг ҳисоботидан минтақада жиддий синовларга дуч келинганига қарамай, ўзгариш қилиш имконли экани кўринади.

Алоқадор мавзулар:

Ташкилот маълумотига кўра, 2016 йилдан буён дунё бўйлаб адолат ва қонун устуворлиги даражаси пастлаб бормоқда. Бу тренднинг асосий сабаби айрим давлатлардаги авторитаризмнинг кучайиши, дейди ташкилот.

Шу сабабдан Transparency International 2023 йил учун «Коррупцияни ҳис қилиш индекси»га киритилган 180 давлатдан атиги 28 тасида коррупцияга қарши кураш борасида ижобий ютуқ қайд этилганини таъкидлайди. Бу рўйхатда Ўзбекистон ҳам бор - унинг рейтингдаги ўрни йилдан йилга яхшиланиб бормоқда.

Ўзбекистон коррупцияга қарши муросасиз кураш олиб бораётганини айтади. Ҳатто, 2021 йилда президент Шавкат Мирзиёев шу мазмундаги фармонга ҳам имзо чеккан. Ўтган йил декабрида Мирзиёев Ўзбекистон Коррупцияни ҳис қилиш индексида охирги йиллар давомида 42 поғонага юқорилаганини алоҳида тилга олган.

Бироқ ҳамма ҳам бу фикрга қўшилмайди. Олий Мажлис собиқ депутати Жаҳонгир Муҳаммад Ўзбекистонда коррупция чўққисига чиқиб кетганини айтади.

«Ўзбекистонда биз энг ёмон давр дейдиган Каримов даврида ҳам коррупция бугунгидек эмас эди. Ўша пайтида ҳам чўққига чиққан, лекин бугун Ўзбекистонда чўққининг ҳам чўққисига чиқиб кетди коррупция», дейди Жаҳонгир Муҳаммад.

Мирзиёев даврига нисбатан бундай баҳолар йиллардан бери янграб келади. Аммо Ислом Каримов даврида тегинилмаган коррупцияси масаласини айнан Мирзиёев юқори минбардан туриб тилга ола бошлаган.

У қўл остидагилардан коррупцияга қарши жиддий кураш олиб боришни бир неча бор талаб ҳам қилган.

Шунга қарамай, таҳлилчи Рафаэл Сатторов мамлакатда коррупция йилдан йилга эврилиб бораётганини тилга олади.

«Аваллари у ёки бу вазирга тўғридан-тўғри конвертда пул бериш ҳоллари бўлган, 90 — йилларнинг бошидан 2000 — йилларнинг ўрталаригача. Ҳозир вазирлар конвертда пул олмайди. Улар оффшорлар билан иш қилишади. У ёки бу маблағларни олиб чиқишади. Ҳозирги кунда пора беришлар бюрократия қуйи поғоналарида бор нарса. Бюрократиянинг иккинчи, учинчи эшелонларида кузатилади. Ички ишлар ходимларига бериш порани, йўлдаги муаммоларни ҳал қилишда инспекторларга беради порасини. Иккинчи ҳолати, манфаатлар тўқнашуви ва эгаллаб турган юқори лавозимидан ноқонуний фойдаланган ҳолда маблағ орттириш бу юқори поғонада элиталар ва уларнинг оила вакилларига тегишли», дейди у.

Шимолий Ирландиядаги Улстер Университетининг криминология бўйича профессори Кристиан Ласслетт Ўзбекистонда элитар коррупция авж олгани ҳақидаги даъво билан халқаро майдонда йиллардан буён бонг уриб келади.

Ўзбекистондаги йирик коррупцион схемалар юзасидан ўтказилган қатор суриштирувлар муаллифи ва ҳаммуаллифи бўлмиш жаноб Ласслетт 2022 йилдаги мақоласида ўзбек ҳукумати «клептократ лидерлардан иборат», деган иддаони илгари сурган.

Маълумот ўрнида: клептократия - бу раҳбарлари ўз сиёсий қудратидан фойдаланиб, миллий бойликларни талайдиган ва ўғирлайдиган ҳукумат шакли ёки содда айтганда, ўғрилар ҳукумати.

Би-би-си ундан Ўзбекистонда клептократия мавжуд эканига қандай ишонарли ва аниқ далиллар келтира олишини сўради.

«Клептократларнинг адвокатлари ҳуқуқий нишонига тутилмасдан тилга олишимиз мумкин бўлган энг конкрет мисол - бу албатта Гулнора Каримова. Фақат у ҳақда очиқ гапира олишимиз мумкин, чунки унга нисбатан ҳукм ўқиб бўлинган, бир неча юрисдикцияларда судланган.

Биз ҳозир айнан Гулнора каби ҳаракат қилаётган бошқалар ҳақида очиқ гапира олмаймиз. Уларда мен ёки бу ҳақда гапирган бошқаларга қарши Лондондаги қиммат адвокатларни ишга солишга етадиган пул бор. Шу туфайли фақат Каримовани Ўзбекистонда кенг тарқалган клептократия мисоли ўлароқ келтира оламиз, унга хос хулқ-атвор кенг тарқалган, у ягона, у бўлакча эмас. Унинг ишлари бошқарувчи элита даражасидаги авж олган ва тизимли тусга кирган муҳитдан дарак беради. Мен элита ҳисобдорлик ҳиссисиз, демократик мандатсиз ва сайлаш ваколатига эга жамиятни кўнглига қарашсиз авторитар ричаглар билан мамлакатни бошқариб келаётганини назарда тутяпман.

Улар ҳукуматда эканидан фойдаланиб, энг сердаромад соҳалар, бозор имкониятларини эгаллаб оладилар, ё ўз бизнес империяларини қурадилар ё бошқаларга бизнес империя қуришда кўмаклашиб, фойда оладилар. Ҳар икки ҳолат ҳам коррупция. Бироқ уларнинг ўз бизнес империяларини жамият кўра олмайди - улар бизнесда чиниққан, танилган шахслардан ўз империялари учун юз сифатида фойдаланадилар. Бу билан ўша бизнесни қонунийдек кўрсатишга ҳаракат қиладилар.

Каримова ҳам оффшор ҳисобларга ўтказиб берилган катта-катта пора эвазига ўз мижозларининг нефть-газ, телекоммуникация каби соҳаларни эгаллашига йўл очиб берганди. Ҳозир авторитар қудрат билан пул қилиш йўллари янада кўпайган ва сиёсий элитага тааллуқли оилалар шу иш билан шуғулланмоқда. Фақат айтганимдек, уларга нисбатан клептократия ёки коррупция сўзларини ишлатолмайсиз - бу ҳолат ҳали суд томонидан исботини топмаган. Агар бу сўзларни ишлатсангиз, улар сизни яксон қилиш учун шу заҳоти қиммат адвокатлар билан етиб келишади ва қарабсизки, умрингизнинг кўп йиллари суд залларида ўтиб кетади. Улар ана шундай қудратга эга ва бундай адолатсизлик нафақат Ўзбекистон, балки Британиянинг ўзида ҳам мавжуд», дейди Кристиан Ласслетт.

Сўнгги халқаро ҳисоботларда коррупциялашганлик ва қонунларни писанд қилмаслик даражаси ҳатто демократик давлатларда ҳам тушиб бораётганидан бонг урилади. Еврокомиссия ўтган йили ўтказган сўровнома натижалари европаликларнинг 70 фоизи ўз мамлакатларида коррупция кенг авж олган, дея ҳисоблашини кўрсатган.

Ўзбекистон Коррупцияга қарши курашиш агентлигининг аниқлашича, фуқароларни коррупциявий муносабатларга ва ноқонуний хатти-ҳаракатларга ундайдиган асосий сабаблар бюрократик пайсалга солинишлардан қутилиш истаги.

«Шунингдек, пора ёрдамида масалаларни ҳал қилиш одатий амалиёт, умум-қабул қилинган хатти-ҳаракат, муаммони ҳал қилишда ёрдам берган мансабдор шахсга миннатдорчилик билдириш шакли ҳисобланади, деган тасаввур жамоатчиликда кенг тарқалган», дейилади агентлик хабарида.

Би-би-сига гапирган оддий ўзбекистонликлар, ҳамда кузатувчилар мамлакатда коррупциялашганлик даражаси ортиб кетганини айтаётган бир вақтда, Ўзбекистонда йиллардан бери Гулнора Каримова каби ўз қудратидан фойдаланиб, жиноий гуруҳ тузганлик ва коррупцион схемаларни бошқарганликда расман айбланган таниқли шахс ё амалдор бошқа чиқмади. Бу Мирзиёев ҳукумати элитар коррупцияни чиндан жиловлай олганидан дарак берадими?

Кристиан Ласслетт бу фикрга қўшилмайди.

«Бу ажабланарли эмас. Чунки улар ҳукуматда энг юқори мансабларда ўтирибдилар. Нега курка Роджество бўлсин, деб овоз берар экан? Шу каби нега энг қудратли оилалар ўзини ё яқинларини қамаш ёки тергов қилиш ҳақида ўйлар экан», дейди у.

Гулнора Каримов истисно…

Аммо Гулнора Каримова ҳам айни сиёсий элита вакили эди ва унинг жиноий дея аталган хатти-ҳаракатлари айнан Мирзиёев даврида атрофлича тергов қилинган, асосий жазосини отаси ўлимидан сўнг олган ва ҳозиргача қамоқда қолмоқда. Балки бу иккинчи ҳукумат юқори даражадаги коррупцияда айбланганларни кечирмасликка аҳд қилганидан даракдир?

Ласслеттга кўра, Гулнора Каримова ҳолати истисноли эди.

«Каримовани қонун устиворлигидан кўра, кўпроқ истисно бўлиши мумкин шахс мисолида кўришимиз мумкин. Нега истисно? Сабаби оддий - у мамлакатда ҳисобдорлик механизмлари соатдек ишлаганидан эмас, балки махфий хизматларнинг юқори рутбали амалдорлари билан ихтилофга боргани ортидан шу ҳолга тушди. Аниқроғи, у фош қилинди. Унинг ташкилотидаги топ-менежерлардан бири энг нозик бизнес ва молиявий сирлар билан Россияга қочди ва тўсатдан бу маълумотлар Швецияга сиздирилди. Ёддан чиқармаслигимиз керак - Ўзбекистон махфий хизматлари Кремлдан дастак ва таянч олади. Шу сабаб махфий хизматлар билан тўқнашганда, сиз катта эҳтимол билан Кремль ва ФСБ билан ҳам тўқнашаётган бўласиз.

Лекин бу жуда ҳам истисноли воқеалар ривожи ва шарт-шароит оқибати. Ўзбекистонда қудратли шахслар билан ихтилофга борганингизда, ҳар жойда бўладигандек, улар компроматларнинг ташқарига чиқиб кетишига йўл қўйиб ўтирмайди. Каримова эса жуда чуқурлашиб кетди - у мана менда компроматлар бор, деб очиқ айтиб чиқди ва сиёсий элита ичида бўлаётган ишларни ошкор қилмасин деб, уни зудликда зиндонга ташлашди.

Биласизми, мен, бевосита аъзоси бўлмасада, сиёсий элитага хизмат кўрсатиб, унинг бир қисмига айланган одамлар билан гаплашиб тураман. Уларнинг қилаётган иши жуда яширин эмас. Келинг очиқ айтайлик - ўзбекистонликлар ҳам вазият қанчалик абгор эканини яхши билади. Улар кўрмайдиган нарса - бу бизнес империяларни қонунийдек кўрсатишда ишга солинадиган механизмлар, оффшор ҳисобларга пул олиб чиқиб кетиш йўллари ва ҳоказолар, холос», дейди у.

Илгари сурилаётган бундай даъволарга қарамай, очиқ манбалардаги маълумотлар коррупцияга қарши жиддий ва шаффоф кураш олиб борилаётганини кўрсатади. 17 июль куни Бош прокуратура мансабдор шахслар жиноятчилигига оид навбатдаги рақамларни эълон қилган.

Янги тақдим этилган бу таҳлилда 2024 йил биринчи ярмининг ўзида қарийб 2400 мансабдор жиноий жавобгарликка тортилгани ҳақида сўз боради.

Жавобгарликка тортилган мансабдорларнинг энг кўпи ўзганинг мулкини ўзлаштириш ёки растратада айбланган бўлса, кейинги ўринларни пора олди-бердиси ва фирибгарлик жиноятлари эгаллаган. Январдан бери қайд этилган бу жиноятлар оқибатида қарийб 1,5 триллион сўм зарар етказилган.

Охирги расмий рақамлар ўзбек амалдорлари шу йилнинг олти ойининг ўзидаёқ бутун ўтган 2023 йилга қараганда кўпроқ жиноят содир этгани, етказилган зарар миқдори ҳам ортганини кўрсатган. Нега мансабдорлар орасидаги жиноятчилик даражаси ортиб кетгани сабаблари расман изоҳланмаган.

Мансабдорлар жиноятчилигига оид бундай расмий маълумотлар Мирзиёев қудратга келганидан бери доимий эълон қилиб келинади.

2017 йилда Коррупцияга қарши курашиш тўғрисида қонун қабул қилинган, орадан уч йил ўтиб, Коррупцияга қарши курашиш агентлиги ташкил этилган.

Очиқ манбаларни кузатадиган бўлсак, 2020 йилга қадар коррупцияга қарши кураш борасида асосан рақамлар бериб борилган бўлса, 2021 йилдан бошлаб, мансабдор шахсларни матбуотда номма-ном эълон қилиш бошланган. Айни шу йилдан бери Давлат хавфсизлик хизмати коррупцияга оид жиноят қилиш вақтида ушланган мансабдорлар ҳақида доимий хабарлар бериб келади.

Фақат маиший коррупция билан курашиляптими?

Коррупцияга қарши кураш доирасида эълон қилиб борилаётган бу хабарларда амалдаги раҳбар мансабдорларнинг қўлга олиниши деярли кўзга ташланмайди. Қўлга тушган амалдорларнинг асосий қисмини ўринбосарлар, ёрдамчилар ташкил этади. Масалан, 2021 йилнинг ўзида 10 дан ортиқ ҳоким ўринбосари коррупция содир этганликда айбланган.

2022 йилда амалдаги бир ҳоким қўлга олинган бўлса, 2023 йилга келиб, коррупцияда айбланган ҳокимлар сони кескин ошган — 4 нафар собиқ шаҳар ва туман ҳокими қамоқ жазоси олган.

Республика даражасидаги амалдорнинг коррупцияга қўл урганига оид охирги энг шов-шувли хабар ўтган йил охирида чиққан - ўша вақтдаги собиқ қишлоқ хўжалиги вазири Азиз Воитов қўлга олинган.

Таҳлилчи Рафаэл Саттаровга кўра, маиший коррупция жазоланяпти холос.

«Бу ерда асосан бюрократиянинг иккинчи, учинчи эшелонидаги вакиллардан иборат. Ҳибсга олинганлар уларга нисбатан иш очилганлар ҳоким ўринбосари, ҳоким, у ёки бу туманнинг прокуратура ходими ёки куч ишлатар тизимига оид қуйи поғонадаги бюрократик вакиллардан иборат», дейди у.

Аммо бирор давлатдаги коррупция даражасини билиш йўлида халқаро қўлланма ҳисобланмиш Transparency International ташкилоти рейтингида Ўзбекистоннинг мавқейи йилдан йилга юқорилаб бормоқда.

Мамлакат 2016 йилда бу рейтингда 176 давлат ичида 156 ўринда бўлган бўлса, 2023 йилга келиб 180 давлат орасида 121 ўринни қайд этган.

Халқаро ҳисоботларда мамлакат глобал ва минтақавий ўрта чизиқдан ҳали қуйида қолаётганига қарамай, ўз ўрнини тинимсиз яхшилаб бораётгани қайд этилади.

Халқаро индекслар Ўзбекистонда расмий сиёсатга айланганми?

Профессор Кристиан Ласслетт халқаро индекслар Ўзбекистонда расмий сиёсатга кўтарилганини айтади.

«Бу бир неча нарсани англатади. Биринчидан, Мирзиёев ҳукумати хорижликларни ишонтиришга қаратилган жуда мураккаб ва пухта ишлаб чиқилган кампанияни ишга солган, бунга жуда катта пул сарфлаяпти…

Бу давлатнинг расмий сиёсати. Lex.uz'га кирсангиз миллий брендинг кампаниясини ўтказиш ҳақида ҳужжатлар турибди. Бу яширин нарса эмас. Айтмоқчи бўлганим, инвесторлар, банкирлар, молиявий институтлар вакиллари каби хорижликларни ишонтиришга қаратилган тизимли кампания кетмоқда. Ҳукумат шу вақтгача иқтисодиётни либераллаштираётгани, ижтимоий соҳани модернизация қилаётгани, коррупциянинг илдизини қуритаётгани, даҳшатли инсон ҳуқуқлари топталишига чек қўяётганини айтиб келди. Албатта ҳукуматнинг бу таъкидлари чўпчак, амалда бирор иш қилинмади, деб бўлмайди. Мамлакатда жиддий модернизация ишлари кечди, бизнес шароити ва ижтимоий хизматни яхшилашга катта куч, эътибор берилди. Бу фикрга кимдир қарши чиқади, деб ўйламайман. Аммо бу халққа бўлган соф муҳаббат сабаб қилингани йўқ - шунчаки элита бу ишлардан манфаатдор бўлгани учун қилинди. Бошқа томондан, коррупцияни жиловлаш йўлида ҳам анча ҳаракат қилинди. Аммо фақат бюрократик даражада. Ҳукумат қуйи поғонадаги коррупцияни жиловламоқда. Айтайлик, бизнесдан улуш олишни одат қилиб келган бюрократик даражадаги солиқчи ёки ёнғин хавфсизлигини таъминлаш ходимига чора кўриляпти.

Йиллардан бери уларнинг оғзини мойлашга мажбур бўлиб келган майда тадбиркорга эса шу сабабдан коррупция даражаси пасайгандек туйилаётган бўлиши мумкин. Чунки унинг бизнес юритиши осонлашди, ҳаёти эркинлашди. Аминманки, хорижлик бизнесменлар ҳам бугун Ўзбекистонда 10 йил аввалгига қараганда камроқ бюрократик коррупцияга учрамоқда. Халқаро индекслардаги ўрин яхшиланаётганига шундай омиллар таъсир қилаётган бўлиши мумкин. Лекин элитар коррупция ҳали турибди. Агар ҳозир ўзаро суҳбатда бирор йирик бизнесмен ё шу даражадаги одамдан элитар коррупцияни тўхтатдими, деб сўрасангиз у кулиб юбориши аниқ», дейди Кристиан Ласслетт.

"Мирзиёев қариндошларини ҳокимиятга яқинлаштирмаслиги керак"..

Жаҳонгир Муҳаммад ҳукуматнинг майда амалдорларни жазолаш сиёсати одамларда саволлар пайдо қилаётгани айтади. Унга кўра, Мирзиёев коррупция билан курашишни истаса атрофидан бошлаши керак.

«Мирзиёев шу нарсага бел боғлаган бўлса, биринчи навбатда коррупцияни жиловлашнинг йўли Сингапур Бош вазирининг йўлидир. Яъни қариндошларининг ҳаммасини яқинлаштирмаслиги керак», дейди у.

Матбуот ё очиқ суҳбатларда кўзга ташланмасада, ўзбек жамиятида мамлакатда кенг авж олгани айтилаётган бу коррупцион муҳит юзага келишини айнан биринчи шахсга боғлаш одат тусига кирган.

Коррупцияни президентга боғлаш керакми?

Рафаэл Саттаров коррупцияни давлат раҳбарига боғлаш кераклигини айтади.

«Автократик тизимда фақатгина ютуқлар президентга боғланмайди. Унинг камчиликлари, бюрократиянинг камчиликлари ҳам президент билан боғланади. Чунки халқ тили билан айтганда балиқ бошидан сасийди. Президент назорат қилолмайди. Бу нафақат Ўзбекистон, масалан, қўшни давлатлар президентлари ёки хоҳлаган Мексика, Европанинг у ёки бу давлатларини олайлик. Президент агар режимда ҳамма ютуқлар билан боғланаётган бўлса, нимага муаммолар у билан боғланмайди? Президент Мирзиёев ҳам шу ҳолатда мажбур, ҳар бир муаммони унга боғлашга. Жамият ёрдамни асосан кимдан сўрайди? Қишлоқда газ-свет, асфальт бўлмаса президентга мурожаат қилишади. Чунки персоналистик тизимда ҳамма нарса унинг назорати остида содир бўлади», дейди у.

Бир вақтнинг ўзида, давлат раҳбари коррупция билан астойдил курашаётгани ёки ҳеч бўлмаганда, буни чин дилдан истаётгани, аммо қўл остидагилар унинг ҳаракатларини саботаж қилаётганига ишонадиганлар ҳам кўп. Балки бу фикрда ҳақиқатан жон бордир?

Жаҳонгир Муҳаммад Шавкат Мирзиёев ҳокимиятга келган вақти унга ишонч билдирганлардан.

«Лекин биринчи қадамдан 1, 2 йил Мирзиёев 1-2та ишлар қилди. Ўша даврда Каримовнинг командаси унинг атрофида индамай турди. Кейинчалик уларнинг ҳаммасига нафақат эркинлик берди, ўзи ҳаммасини олиб келиб яна ишга жойлади. Каримов давридаги ҳамма раҳбарлар бугун қайсидир вазирликда маслаҳатчи», дейди Жаҳонгир Муҳаммад.

Балки Мирзиёев коррупцияни жиловлашга ҳаракат қилаётгандир

Иқтисодий назария жиҳатдан давлат қанчалик ривожланиб бойиса, сиёсий элита бундан шунчалик манфаатдор бўлади.

Дастуримиз меҳмонлари ўзбек сиёсий элитаси коррупцияга ботган, деган қарашни илгари сурар экан, улардан элита вакиллари иқтисодий ривожланишдан кўра коррупцион йўл билан бойишни афзал кўради қабилидаги қарашини изоҳлаб беришни сўрадик.

Рафаэл Саттаровнинг айтишича, элитага узоқ муддатни қизиғи йўқ.

«Агар юқори элита вакиллари ҳақида гапирадиган бўлсак, уларнинг асосий вазифаси пул қилиб, чиқиб кетиш».

Аммо мамлакатни талон-тарож қилиб, четга қочиб кетиш президентларга хос одат эмас.

Қанчалик авторитар ҳисобланмасин, биринчи шахслар мантиқан ўз давлати ривожидан манфаатдор бўлади.

Шавкат Мирзиёев ҳам ҳокимиятга келгандан буён тинимсиз иқтисодий ривожланишни аҳамиятини таъкидлаб келади, қўл остидагилардан ривожланишга шарт-шароит яратишни талаб қилади.

Бироқ Рафаэл Саттаров президент қочмаса, ёнидагилар қочиши мумкинлигини айтади.

Суҳбатдошларимиз вазият абгор экани ҳақида гапирар экан, улардан коррупцияни қандай жиловлаш мумкинлиги ва прогрессив Ўзбекистон барпо этиш йўлларини нимада кўришларини сўрадик.

Таҳлилчи Рафаэл Саттаров Италия сингари «тоза қўллар операцияси»ни ўтказиш кераклигини айтади.

«Бу нарсаларни бир вақтлар Италия жамияти ўз бошидан кечирган. Ҳозир ҳам Италия жуда коррупциялашган, мафия билан алоқалари катта. Лекин 60 -йиллардан бошлаб то 90 — йилларнинг бошигача Италиянинг сиёсий ҳаётида сўл кайфиятдаги партиялар ва ўнглардан Христиан демократлар партияси монополияси сақланиб қолган. Ўша пайти Италия парламенти 100 вакили Сицилия ёки Каламбрия мафияси вакиллари бўлишган. Ҳамма нарса чигал эди. Ўша вақти мустақил матбуот ва прокуратура вазиятни ўз қўлига олишди. Милан прокуратураси «тоза қўллар» операциясини бошлаган. Матбуот буни мунтазам ёритиб борган», дейди Саттаров.

Профессор Кристиан Ласслетт реал умид ҳар доим жамиятдан бўлиб келганини таъкидлайди.

«Жамиятнинг асосий қисми ҳали коррупцияга ботмаган. Миллионлаб инсон ҳар куни Ўзбекистон бўйлаб ишга боради, оиласини боқади, далада ишлайди, бошқаларни алдамайди, яқинлари, қўшнилари, маҳалласи учун яхши ҳаёт истаб, меҳнат қилади. Айтмоқчиман, одамлар мамлакатдаги энг оғриқли муаммоларни еча оладиган қудратдир. Аммо, бир вақтнинг ўзида, уларнинг кучи авторитар сиёсатчилар томонидан қирқиб ҳам қўйилган. Одамлар ўз фикрини очиқ айтиш, сиёсий мухолифат тузиш, йиғилиш имконига эга эмас. Шундай қилса, жазоланади.

Умуман айтганда, клептократик элитага умид боғламаслик керак. Умид оддий инсонлар вақт ўтиши билан кучга тўлиб, авторитар раҳбарлардан халос бўлиш йўлларини топа билишида. Бу йўл осон кечилмайди, лекин бу имконсиз ҳам эмас», дейди у.

Би-би-си мазкур дастур қатнашчилари ҳамда шу вақтгача ўзбек жамияти томонидан илгари сурилган муҳим иддаолар юзасидан Ўзбекистонда асосий ваколатли давлат ташкилоти ҳисобланмиш Коррупцияга қарши курашиш агентлиги билан боғланди.

Агентлик Би-би-сининг мамлакатдаги клептократия, элитар коррупциянинг шиддат билан авж олаётгани, президент куёвлари бизнеслари ва бошқа масалаларда янграган иддаоларга асосланган саволларига тез орада жавоб қайтарилишини маълум қилди.

Агентликдан жавоблар олиниши билан улар Би-би-си Ўзбек хизматининг ресурсларида эълон қилинади.

Бир вақтнинг ўзида, Би-би-си мазкур дастурда илгари сурилган қарашлар ва иддаолар юзасидан барча томонлар учун очиқ эканини яна бир бор эслатиб ўтади.

Telegram kanalimiz: https://t.me/bbcuzbek

BBC.COM/UZBEK

Telegramda bog'lanish raqami +44 7858860002