Марказий Осиё мустақиллиги, суверенитети, ҳудудий яхлитлигидан ортиқ қўрқмаса ҳам бўладими, Хитой шунчалик узоққа кетдими ва Россия нега хотиржам?

Қозоғистондаги келишув минтақа қолиб, Ғарбда ҳам сарлавҳаларга чиқди...

Янги келишув

Хитой бу гал беш Марказий Осиё давлати билан "Абадий яхши қўшничилик, дўстлик ва ҳамкорлик тўғрисида"ги шартномани имзолади.

Янгилик минтақа қолиб, Ғарбда ҳам эътибор топди, аксарият халқаро нашрларда Хитой Қозоғистонда Марказий Осиё билан "абадий" алоқаларини мустаҳкамламоқчи, деган талқинда сарлавҳаларга чиқди.

У Сиандаги биринчи саммит мисолида бўлгани каби Остонадаги иккинчисига ҳам хос эътибор тортди.

Шартнома Хитойнинг минтақа билан савдо, энергетика ва инфратузилма бўйича ҳамкорликни янада чуқурлаштириш ниятининг ифодаси ўлароқ баҳо топди.

Хитойнинг бу каби шартномани фақат икки ядровий қудрат ва минтақавий ўйинчи – Россия ва Покистон билан имзолагани сўнгги янгиликнинг аҳамиятини янада бўрттириши айтилди.

Шартнома, бошқа томондан, беш Марказий Осиё давлати бошқа мамлакат лидери билан илк бор минтақанинг ўзида ўтказган ва шуниси билан ҳам рамзий "юк" ташигани айтилган "+" саммитида имзоланди.

Хитой Америка Қўшма Штатлари билан бирга дунёнинг иккита энг йирик ҳарбий ва иқтисодий қудратидан биттаси бўлади.

Марказий Осиёдаги энг йирик геоиқтисодий ўйинчилардан бири, геосиёсий танглик кучайиб бораётган минтақада қудратлар мувозанатига ҳушёр ва Россиянинг минтақадаги саноқли анъанавий иттифоқчиларидан бири бўлган мамлакат, ядровий қудрат.

Сўнгги янгилик яна Россия Украинада бошлаган уруш ҳануз тинмаган ва Исроил Марказий Осиёга бефарқ бўлмаган Эронга қарши ҳужум бошлаган бир пайтга тўғри келди.

Ҳар икки уруш ҳам Марказий Осиёнинг ҳам анъанавий ва ҳам уларга муқобил янги ташқи бозорларга чиқишини янада қийинлаштиради, деган хавотирлар кучайиб бораётган бир вазиятда олинди.

Янги шартнома

Хабарларга кўра, Хитой ва беш Марказий Осиё давлати янги шартнома асосида бир-бирларининг мустақилликлари, суверенитетлари, ҳудудий яхлитликлари, шунингдек, суверен танглик ва чегаралар дахлсизлиги тамойилларини қатъий қўллаб-қувватлашларини яна бир бор тасдиқлашган.

Бундан ташқари, олтовлон, мазкур шартномага мувофиқ, биргаликда келажаги умумий бир-бирига янада яқин Хитой-Марказий Осиё ҳамжамиятини барпо этиш аҳдида ҳануз қатъий эканликларини таъкидлашган.

Барча томонлар куч ишлатмасликлари, куч ишлатиш билан таҳдид қилмасликлари ва зиддиятларни тинч йўл билан ҳал қилишларини ҳам қайта урғулашган.

Айтилишича, улар асосий манфаатларига тааллуқли масалалардан бир-бирларининг мавқеъларини қўллаб-қувватлашга ҳам ваъда беришган.

Шартномада, яна шунингдек, томонларнинг бошқаларига қарши ҳеч қандай иттифоқ ёки гуруҳда иштирок этмасликлари, бошқа тарафларга рақиб бўлган ҳеч бир ҳаракатни қўллаб-қувватламасликлари ҳам айтилган, дейилмоқда.

Айниқса, Украина уруши фонида Марказий Осиё давлатларининг миллий мустақиллиги, суверенитети ва ҳудудий яхлитлиги масаласи минтақада ўзаро рақобатда бўлган қудратлар ва ўйинчилар расман ва ошкора қўлловчи баёнотлар бериб келаётган энг ҳассос мавзулардан бири бўлади.

Хабарларга кўра, Хитой президенти беш Марказий Осиё давлати билан "Абадий яхши қўшничилик, дўстлик ва ҳамкорлик тўғрисида"ги шартноманинг имзоланишини ўзаро муносабатларидаги муҳим воқеа сифатида олқишлаган.

"Хитойнинг қўшничилик дипломатиясидаги инновацион ташаббус – келажак авлодларга фойда келтирувчи бизнинг давримизда қўшилган ҳисса", деб атаган.

"Биз...ҳамкорликни янада ташаббускорлик ва амалий чоралар билан мустаҳкамлашимиз керак", деган Си Цзиньпин.

Агар, расмий хабарларга таянилса, Ўзбекистон президенти Остонадаги саммитда қилган нутқида Хитой билан савдо, инвестициявий ва технологик ҳамкорлик Марказий Осиёнинг барча мамлакатларини ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш стратегияларини амалга оширишда кучли локомотив бўлиб хизмат қилаётганини айтган.

Айниқса, сўнгги йилларда Марказий Осиё давлатлари билан турли глобал қудратлар ва минтақавий ўйинчиларнинг "+" форматидаги бу каби саммитларининг қанчалик фаоллашиб бораётган алоҳида эътиборга молик воқеъликка ҳам айланиб бўлган.

Айрим таҳлилчиларга кўра, улар ҳам ўз минтақаларига қизиқиш ортиб бораётганидан унумли фойдаланишга ҳаракат қилишмоқда ва ташқи сиёсатларини шунга яраша мувофиқлаштирмоқда.

Уларнинг айтишларича, Марказий Осиё давлатлари ўзларини бир шерикка ҳаддан ташқари қарамликдан ҳимоя қилиш истагида турли куч марказлари ўртасида мувозанатни сақлаш ҳаракатидалар.

Янги даъватлар

Маълум бўлишича, Хитой президенти бу гал аҳоли фаровонлигини ошириш ва ўз тараққиётларга кўмаклашишга қаратилган лойиҳаларини қўллаб-қувватлаш учун 200 миллион доллардан ортиқроқ миқдорда беғараз грант ёрдами беришга ваъда қилган.

Улар билан савдо, минерал хом-ашё ва қишлоқ хўжалиги соҳаларида ҳамкорликни кенгайтиришга ҳам чақирган.

Хитой томони хабарларига кўра, мамлакатнинг беш Марказий Осиё давлати билан икки томонлама савдоси жорий йилнинг биринчи беш ойида рекорд даражага – 286,42 миллиард юанга етган, ўтган йилнинг шу даврига ниябатан 10,4 фоизга ўсган.

"Марказий Осиё+Хитой" форматидаги иккинчи саммит ҳам ривожланган еттилик давлатларининг олиймақом йиғини ва АҚШ Хитойга нисбатан кескин бож сиёсатини қўллаётган бир пайтга тўғри келган.

Хабарларга кўра, бунга Остонадаги саммит чоғида Хитой президентининг ўзи ҳам алоҳида тўхталиб ўтган.

Си Цзиньпин "божлар ва савдо урушларида ғолиблар бўлмаслиги"ни айтган.

"Ҳозирда дунё ўтган бир асрда кўрилмаган жадал ўзгаришларни бошидан кечирмоқда, янги нотинчлик ва ўзгаришлар даврига қадам қўймоқда", - деб айтган Хитой президенти ўзининг саммитдаги чиқиши чоғида.

У, "Хитой халқаро адолатни ҳимоя қилиш, гегемонизм ва қудрат сиёсатига қарши туриш учун Марказий Осиё давлатлари билан ҳамкорлик қилишга тайёр" эканини ҳам баён қилган.

Хитой Ташқи ишлар вазирлигининг расман билдиришича, минтақа давлатлари етакчилари билан саммит теграсидаги икки томонлама учрашувлари чоғида Си Цзиньпин табиий газ, фойдали қазилмалар, халқаро темир йўл ва ҳуқуқ-тартибот соҳасида ҳам ҳамкорликни кенгайтиришга чақирган.

Ўзбекистон ва Қирғизистон президентлари билан учрашувлари чоғида эса, Россияни айланиб ўтувчи қуруқликдаги Хитой-Қирғизистон-Ўзбекистон темир йўли лойиҳасини янада олдинга силжитишга ундаган.

1990-йилларда бери муҳокама бўлган мазкур лойиҳанинг юк ташувчилар Ғарбнинг санкциялари туфайли Россия орқали юк жўнатишни афзал билмай қўйганликлари боис янги аҳамият касб этгани айтилади.

Расмий Пекин режаси

Сиань 2023 йилнинг май ойида биринчи марта "Хитой-Марказий Осиё" саммитига мезбонлик қилган.

Олти минтақа давлати раҳбарлари 18-19 май кунлари тарихда биринчи бор юзма-юз учрашган ва мулоқот қилган.

Хитой президенти Сианда Марказий Осиё давлатлари билан ҳамкорликнинг саккиз йўналишини таклиф қилган, минтақа ривожлантиришнинг улкан режасини тақдим этган.

Хитой янги тараққиёт режасининг Марказий Осиё инфратузилмасини барпо этишдан тортиб, энергетика, хавфсизлик, мудофаа, ҳуқуқ-тартибот соҳаларида ҳамкорлик ва савдо-сотиқни янада кучайтириш қадар кенг қамровли эканини кўриш мумкин бўлган.

Расмий Пекин беш минтақа давлати билан ривожланиш стратегияларини мувофиқлаштириш ва улар барчасини модернизация қилишда кўмаклашишга тайёр эканлигини баён қилган.

Марказий Осиёга қарийб $4 миллиард доллар беғараз ёрдам беражагини айтган.

Мустақилликлари тарихида эса, бирор бир дунё давлатининг минтақага бу каби режа ва ташаббуслар билан чиқаётгани ҳалича кўрилмаган.

Воқеаларнинг сўнгги ривожи Украина уруши манзарасида кузатилаётгани билан ҳам хос эътиборга тушган.

Сиандаги учрашув худди шу уруш боис Ғарбнинг устма-уст кескин санкциялари остида қолган Россия минтақа давлатлари билан ўзаро алоқаларини ҳар томонлама кучайтириш, уларга янада яқинлашиш, Афғонистонни ҳам ўз орбитасига тортиш ҳаракатида ҳаракатида бўлган бир пайтда бўлиб ўтган.

Россиянинг анъанавий иттифоқчиси саналувчи Хитой эса, бугун дунёнинг энг йирик ҳарбий ва иқтисодий қудратидан бири, жаҳон ва минтақадаги энг йирик геоиқтисодий кучлардан.

Айрим минтақавий таҳлилчилар эътирофича, Ғарбнинг устма-уст жиддий санкциялари оқибатида халқаро миқёсда тобора иҳоталаниб бораётган Россиянинг ўрнига энди Марказий Осиёда ўзининг геосиёсий таъсирини ҳам кучайтириши эҳтимоли юқори бўлган "янги" ўйинчи.

Марказий Осиёга чегарадош, ўзининг энг йирик - миллиардлаб долларлик иқтисодий лойиҳаларини айнан минтақага боғлаган, минтақага ўзини Европа билан боғловчи муҳим йўлак сифатида кўз тиккан.

Дунёдаги аҳолиси энг йирик давлатдан биттаси, Марказий Осиёдаги табиий энергия заҳираларининг асосий харидори ва истеъмолчиси, уларни ўзлаштиришга фаол бош қўшган, катта пул тикаётган давлат.

Марказий Осиё давлатларига сармоя киритиш, қарз бериш ва улар билан савдо-сотиқ қилишда дунёнинг энг етакчи давлатларидан бири.

Ўзбекистон илова барча Марказий Осиё давлатлари Хитойдан миллиардлаб доллар қарз.

Агар, имконли бўлган рақамларга таянилса, ўтган йили Хитой ва минтақа ўртасидаги савдо кўлами рекорд даражага етган - жами $70 миллиард долларни ташкил этган.

Сиандаги саммит теграсида эса, биргина Ўзбекистоннинг ўзи Хитой билан умумий қиймати $25 миллиардга тенг келишув ва шартномалар имзолагани айтилган.

Шинжон Уйғуристонининг Марказий Осиёга чегарадош экани эса, Хитой учун минтақанинг аҳамиятини хавфсизлик нуқтаи назаридан ҳам оширган.

Хитой ва Марказий Осиё давлатлари яна Афғонистонга ҳам бирдек чегарадош.

Расмий Пекин, йилларки, жангарилик муаммосининг ўз чегаралари орқали сизиб ўтишидан ҳам хавотирда, хавфсизликка минтақавий аҳамиятга молик энг муҳим масала ўлароқ қарайди.

Ғарб қўшинларининг Афғонистонни буткул тарк этишлари ортидан, Толибон муваққат ҳукумати билан ҳам фаол мулоқотда, қисқа вақтнинг ўзида улар билан 25 йиллик йирик иқтисодий битимга ҳам эришиб бўлган.

Хитой томони ўшанда Сиандаги тарихий учрашув "янги муносабатлар режасини ишлаб чиқишга ёрдам бериши" ва "ҳамкорликнинг янги даврини очиши"ни айтган.

Хитойдаги юзма-юз мулоқот ва янграган баёнотларга ўша пайтда расмий Москванинг муносабати ноаён қолганди.

Минтақа давлатлари шахсан амалдаги Хитой президенти Си Цзиньпиннинг ўзи томонидан илгари сурилган, қудратли Хитой "йирик давлат дипломатияси"нинг ўзаги сифатида кўрилган "Бир белбоғ, бир йўл" ташаббусининг муҳим иштирокчилари ҳам саналишади.

Ўтган ўн йил ичида мазкур ташаббус Буюк Ипак йўли чегараларини ортда қолдирган, Осиёдан бошлаб, Европа, Африкага қадар узанган.

Айрим халқаро таҳлилчилар наздларида, миллиардлаб долларлик худди шу оламшумул лойиҳаси дунёнинг барча қитъаларида Хитойнинг сиёсий ва геоиқтисодий муносабатлари учун асос яратади.

Кўплаб таҳлилчилар фикрича, Хитой энди Россиянинг Украинага босқинидан кейинги дунё сиёсатида муҳим роль ўйнаш истагида.

Таҳлилчиларга кўра, Хитой бу каби фаоллиги билан минтақада сиёсий таъсир ва энергия ресурслари учун бўлган пойгада асосий геосиёсий рақиблари бўлган Россия ва АҚШни ортда қолдирган, пешқадам мавқеъга чиқиб олган.

Уларнинг айтишларича, бунга Россиянинг Украина уруши билан овора бўлиб қолгани ва Афғонистондан чиқиб кетиш қарори билан Америка Қўшма Штатларининг минтақадаги таъсири кучсизланиб бораётгани ҳам сабаб бўлган.

Бир томондан Ғарбнинг асосий рақиблари ва дунёнинг геосиёсий, геоиқтисодий, ядровий қудратлари сирасига кирувчи Россия ва Хитой, бошқа тарафдан муҳим транзит йўли саналувчи, узоқ йиллик урушлар ортидан ҳозир яна Толибон ҳаракати қўлида бўлган беқарор Афғонистонга чегарадош, катта сондаги арзон ишчи кучи, табиий энергия заҳиралари, турли ноёб ва қимматбаҳо маъданларга бой Марказий Осиё эса, дунёнинг геостратегик жиҳатдан муҳим минтақаси сифатида кўрилади.

Айниқса, глобал қудратлар ўртасидаги рақобат кучайиб бораётган сўнгги йилларда геостратегик аҳамияти янада ортган ҳудудлардан бири.

Буёғи нима бўлади?

Ҳар икки саммит ҳам Украина уруши боис Россиянинг Марказий Осиёдаги таъсири кучсизланиши, юзага келган бўшлиқни эса, айнан Хитой тўлдириши, расмий Пекин энди минтақа давлатлари билан ҳар томонлама алоқаларга зўр беришига оид таҳлилу талқинларга ҳам сабаб бўлмай қолмаган.

Хитой қолган барча Марказий Осиё давлатлари каби Россиянинг Украинадаги урушини на-да ошкора қоралаган ва на-да ошкора қўллаган.

Худди шу уруш фонида Ғарбнинг Хитой Россияни кучайтиради, деган хавотирлари эса, ҳалича ўзини оқламаган.

Расмий Пекин жорий пайтда Украина урушига дипломатик йўлда барҳам бериш учун ўзининг тинчлик режаси билан чиққан саноқли давлатлардан бири, ҳарбий, иқтисодий ва ядровий қудрат бўлиб турибди.

Қайта президент этиб сайланиши ортидан ўзининг илк хорижий сафарини Россияга амалга оширган Хитой президенти Си Цзиньпин пандемиядан кейинги биринчи ташрифини айнан Марказий Осиёга қилгани билан ҳам эътиборга тушган.

Россия ва Хитой президентларининг шу йил март ойида пойтахт Москвада янграган қўшма баёноти эса, аксарият таҳлилчиларнинг диққатини ўзига жалб этмай қолмаган.

Томонлар ўз баёнотларида ҳар томонлама шериклик ва стратегик ҳамкорликни чуқурлаштириш истагини баён этишган.

Шу билан бир қаторда, ўзларининг қўшма баёнотларида Марказий Осиёни ҳам хосан тилга олишган, минтақа давлатлари "суверенитети ва миллий тараққиётини таъминлашда қўллаб-қувватлаш бўйича ўзаро мувофиқлаштиришни кучайтиришга тайёр" эканликларини таъкидлашган.

"Рангли инқилоблар"ни импорт қилишга уринишлар ва минтақа ишларига ташқи аралашувни қабул қилмасликлари"ни ҳам урғулашган.

Хитой президенти Россияга худди шу ташрифи чоғида Пекин ва Москванинг ишончли ҳамкорлар эканлигини яна бир бор расман ва ошкора баён қилган.

Россия ва Хитойни мустаҳкам ришталар боғлаб туриши, икки давлат етакчиларининг доимий мулоқотда эканликларига оид баёнотлар янграган.

Икки ўртада имзоланган ҳужжатлар Россия ва Хитой ўртасида шу пайтгача мисли кўрилмаган ўзаро муносабатлари даражасини ўзида акс эттиришини айтишган.

Сиандаги тарихий учрашув эса, барча Марказий Осиё давлатлари лидерлари Путин билан бирдек кўриниш берган ва Ғарб буни Россия президентининг минтақа устидан назоратини намойиш этиш истаги билан изоҳлаган Москвадаги Ғалаба куни парадидан саноқли кунлар бўлиб ўтган.

Айрим етакчи минтақавий сиёсий таҳлилчилар ўшанда бу икки давлат ўртасидаги геосиёсий ҳамкорлик, геостратегик яқинлашув Марказий Осиё устидан Россия монополиясининг қайтарилишига сабабчи бўлмаслигини айтишган.

Улар ўз баҳолари сабабини Россия ва Хитой жорий пайтда битта нарсани - минтақага коллектив Ғарбни қўймасликни исташи, Америка Қўшма Штатларининг кучайишини хоҳламаслиги билан изоҳлашган.

"Лекин айни пайтда биттаси иккинчисининг тўлақонли монополия қилиб олиши ва минтақани ютишига ҳам рози бўлиб қараб турмайди", - деб айтганди, жумладан, Тошкентдан сиёсий таҳлилчи Камолиддин Раббимов.

Айрим ғарблик таҳлилчиларга кўра, Россия Марказий Осиёда Хитой таъсирининг кучайиши муқаррар эканини тушуниб етган ва бунга анчайин хотиржам қарайди.

Бу икки анъанавий шерикдан ҳеч бири минтақада вазиятнинг кескинлашиши ва Марказий Осиёдаги таъсирлари масаласи, деб, бундан-да муҳимроқ бўлган геосиёсий ҳамкорликларига путур етишини истамайди.

Ғарбнинг Украина уруши боис Россияга устма-уст қўллаётган кескин иқтисодий ва молиявий жазо чоралари ҳам жорий пайтда Россияни энергияга чанқоқ Жанубий Осиё, айниқса, Хитой ва Ҳиндистонга янада яқинлаштирувчи омил сифатида ўртага чиққан, мавжуд ҳолат ҳам ҳар икки томон учун минтақанинг аҳамиятини янада оширган.

Худди шу манзарада Ғарбнинг Марказий Осиёга нисбатан иккиламчи санкцияларга оид таҳдидлари кучаяркан, айнан Хитой улар қўллов илинжида юз буришлари мумкин бўлган давлат сифатида тилга олинган.

Аммо Хитойнинг Ғарбнинг зиддига уларнинг бу сўровига қанчалик лаббай, деб жавоб бериши аллақачон таҳлилчилар доирасида савол остига олиб ҳам бўлинган.

Бу бир имкониятми?

Мавжуд ҳолат, бошқа томондан, икки анъанавий иттифоқчи ўртасидаги зимдан бораётган геосиёсий ва геоиқтисодий курашнинг тобора ошкора тус олишига оид талқинларга ҳам замин яратмай қолмаган.

Россия ва Хитой дўст, деган билан, ким биринчи бўлиши масаласида бу икки давлат келажакда албатта рақобатчиларга айланишади, деган фикрлар ҳам аллақачон янграб бўлган.

Воқеаларнинг сўнгги ривожига ўз баҳосини берган айрим минтақавий таҳлилчиларга кўра, Хитой билан ҳамкорлик Марказий Осиёда янада кучайиш ҳаракатида бўлган Россияга қарши бир мувозанат вазифасини бажара олади.

Уларнинг айтишларича, Хитой ҳам ҳозир Россия томонидан Украина сценарийси асосида Марказий Осиё, шу жумладан, Қозоғистонни беқарорлаштиришга бўлган ҳар қандай уриниш ўзининг хавфсизлигига берилажак кучли зарба бўлишини аниқ англаб турган давлат.

Хитой президенти Си Цзиньпин 2022 йилда Қозоғистонга қилган сафари буни яққол кўрсатган.

Хитой президенти худди шу ташрифи чоғида Қозоғистонга ҳудудий яхлитлиги, суверенитети ва яна бошқа қатор масалаларда кўмак беришга тайёрликларини баён қилган.

Си Цзиньпин ўзининг бу баёноти билан кўпчиликнинг эътиборини ўзига тортган, бу - Путинга бир ишора эканига оид изоҳу талқинларга ҳам сабаб бўлган.

Етакчи минтақавий таҳлилчиларга кўра, ҳозир ҳам транспорт-логистика ва ҳам ўз кун тартибларини шакллантириш нуқтаи назаридан Марказий Осиёда ЕвроОсиё ҳудудида муҳим ўйинчига айланиш, минтақада Россиянинг кучсизланганидан фойдаланиб, баҳамжиҳатликда иқтисодий, сиёсий ва дипломатик жиҳатдан кучайиш имконияти бор.

Аммо минтақадаги икки йирик ва қудратли ҳамкорларининг ўзаро яқинлашуви улардан қай бирининг "кўнглини олиш" - манёвр қилиш масаласида Марказий Осиё давлатларини қийин аҳволга солиб қўйишига оид хавотирлар ҳам йўқ эмас.

"Ўзбекистон ким томон?"

Шавкат Мирзиёев орада "Бугун Ўзбекистон ким томон?", деган "оғир савол"га шахсан ўзи жавоб берган.

Бу эса, дунёнинг глобал геосиёсий ва геоиқтисодий қудратлари рақобати янада кучайган минтақада бугун халқаро эътиборда бўлган савол ҳам бўлади.

Ўзбекистон президенти ўшанда "замон жуда мураккаб" экани ва ҳозир"катта, катта давлатлар" томонидан худди шу каби савол қаршисида қолганликларини айтган.

Шавкат Мирзиёев, шундай деркан, Ўзбекистонни ўз томонларига ўтишга "қаттиқ, қаттиқ даъват қилаётган" мамлакатлар номига тўхталмаган.

Аммо Ўзбекистон президентининг сўнгги баёноти минтақада геосиёсий тангликни янада кучайтирган Россия Украинага очган уруш манзарасида янграган.

Россия, Ғарб, Европа вакилларининг Ўзбекистон, Марказий Осиёга ташрифлари ўта фаоллашган, ҳар икки томоннинг ҳам минтақа давлатларига янада яқинлашиш ва улар билан алоқаларини ҳар томонлама кучайтириш илинжи, ҳаракатида бўлган, минтақани ўзларининг муҳим ҳамкорлари, дея атаётган, + форматидаги мулоқотларига зўр бераётган бир пайтга тўғри келган.

Путин Ўзбекистонни ҳам қолган Марказий Осиё давлатлари каби Россиянинг сиёсий орбитасига тортмоқчи, деган жиддий хавотирлар бўй кўрсатиб турган бир фонда кузатилган.

Шавкат Мирзиёев Ўзбекистоннинг худди шу каби ташрифлар манзарасида расман аксар ноаён қолаётган мавқеига шахсан ўзи ва қатъий аниқлик киритган.

Ўзбекистон президенти бу саволга жавоб фақат "битта" эканини таъкидлаган.

"Бир томонман - миллатим, халқим, буюк Ўзбекистонимнинг манфаати учун ўлишга ҳам тайёрман, деб жавоб бериши"ни баён қилганди.

Минтақавий кузатувчиларга кўра, Ўзбекистон президенти ўзининг айни мазмундаги жавоби билан "тараф талашаётган" қудратларга нисбатан ташқи сиёсатда ўзларининг миллий манфаатларига содиқ қолишларини таъкидлаган.

Aйнан мустақил Ўзбекистон минтақанинг кўпқутбли ташқи сиёсат юритиш ҳаракатида бўлган давлати бўлади.

Ҳали-ҳануз Россия шамсияси остида бўлган ва расмий Кремлнинг геосиёсий, геоиқтисодий лойиҳалари саналувчи аксарият ҳарбий, сиёсий, иқтисодий ташкилот ва иттифоқларга тўлақонли аъзо бўлиб кирмаган.

Ўзбекистон минтақанинг аҳолиси энг катта давлати, агар, расмий статистикага таянилса, бугун мамлакат аҳолисининг сони 37 миллион кишидан кўпроқни ташкил этади.

Ўзбекистон Қозоғистон билан бирга минтақанинг энг йирик иккита давлатидан биттаси.

Муҳим транзит йўли саналувчи Афғонистонга чегарадош ва табиий энергия заҳираларига бой Марказий Осиё шундоқ ҳам дунёнинг ядровий глобал қудратлари - Россия, АҚШ ва Хитой геосиёсий рақобатда бўлган минтақаларидан бири саналади.

Дунёнинг нисбатан камбағал деб кўрилувчи аксарият Марказий Осиё давлатларига эса, жаҳоннинг бирор бир давлати Хитой каби йирик молиявий лойиҳа ва сармоялар билан чиқмаган.

Дастлабкиси дунёнинг қудратли еттилик давлати саммити арафасига тўғри келган Сиандагаси каби форматнинг энди доимий тус олишига оид фикрлар янграган бир манзарада ўшанда расмий Пекиннинг глобал тартибга муқобил ўзининг Ғарбсиз янги тартибини тақдим этиш, минтақа давлатларини ўзининг тартиби яхшироқ эканига ишонтириш истагида эканига оид қарашлар ҳам бўй кўрсатмай қолмаган.

Аммо дунёнинг қудратлари билан + форматидаги саммитларнинг қанчалик амалий экани Украина уруши фонида айрим минтақа давлатлари томонидан ошкора танқидга тутилган, жумладан, Тожикистон президентининг бу хусусда Путинга ошкора кетгани яқинда бутун дунёнинг эътиборини ўзига тортган янгиликка ҳам айлангани ҳам бор гап.