Россия: Жанг майдоними ёки суд зали?

Олга Ившина

Би-би-си Рус хизмати

28 март эрталаб соат 6:45 лар атрофида полиция Сибирдаги Новосибирск яқинидаги уйига етиб келган.

Алоқадор мавзулар:

У бошқараётган Новосибирск футбол клубидан 3 миллион рублга яқин ($32,000; £24,000) маблағни ўзлаштирганликда айбланмоқда. Ўзи ва оиласи бу айбловни рад этади.

62 ёшда бўлган Перлов 50 км масофага спортча юриш бўйича 1992 йил Олимпиадасида олтин медални қўлга киритган.

У олти ойдан бери тергов изоляцияда ушланиб келинмоқда ва оиласининг айтишича, Украинада жанг қилиши учун унга босим ўтказилмоқда.

Эвазига эса, ташкилот маблағини ўзлаштириш деб очилган жиноий ишни музлатиш, уруш тугагандан кейин эса тамоман ёпиб юбориш айтилган.

Маҳбусларнинг Украинада жанг қилишга ёллангани ҳеч кимга сир эмас. Би-би-си таҳлили ёллаш ишлари қамоқ жазоси ўтаётганлардан терговда бўлганларга ҳам ўтганини очиб берди.

Янги қонунга кўра, терговчилар ва ҳатто адвокатлар энди Россияда жиноятда айбланаётган деярли ҳар бир кишига фронтга бориш имкониятини таклиф қилишлари шарт.

2024 йил март ойида қабул қилинган бу қонунга кўра, агар айблов қўйилганлар шартномага қўл қўйса, айблов ва ҳар қандай тергов жараёни тўхтатилади.

Очилган жиноий ишлар эса уруш тугаши билан бутунлай ёпилади.

“Бу Россия ҳуқуқни муҳофаза қилиш тизимини ағдар-тўнтар қилиб юборди” , дейди "Россия Панжара Ортидан" маҳбусларга ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш нодавлат нотижорий ташкилоти раҳбари Олга Романова.

“Полиция бир кишини қотиллик устида қўлга олиб қўлига кишан солар экан, у киши “шошманг, мен махсус ҳарбий амалиётга бормоқчиман” деса, улар дарҳол жиноий ишни ёпишади.”

Бизга эри 3 йил қамоқ жазосига ҳукм қилинган бир аёлга Россия армияси сафига қўшилишнинг устунликларини таърифлаб бераётган терговчининг овози ёзиб олинган файл сиздирилди.

“Жинояти учун яна 6 йил қамалиши мумкин, мен унга шартнома имзолаш имкониятини бердим. Агар шартнома тасдиқланса, у урушга боради ва иш ёпилади” дейди у.

Агар айбланувчи шартномани имзоласа, бир неча кун ичида жиноий иш тўхтатилади. Айбланувчи эса зудлик билан уруш жабҳасига кетади.

Россияда фаолият юритадиган ҳуқуқшунослардан учтаси бу нарса мамлакат бўйлаб оддий ҳолга айланиб бораётганини тасдиқлашди.

Бу баъзилар учун қамоқ жазосидан ва судланишдан қочиш йўли. Лекин, ўсмир Ярослав Липавский учун бўлганидек, ҳар доим ҳам осон йўл эмас.

У “бир гуруҳ шахслар томонидан олдиндан тил бириктириб, соғликка қасддан оғир шикаст етказиш” да айбланганидан кейин, шартномага қўл қўйган.

Унинг ёшгина севган қизи ҳомиладор бўлиб қолганини айтгач, 18 ёшини тўлдириши билан у қамоққа эмас, урушга кетишни танлаган.

Украинага кетганидан бир ҳафта ўтгач, ҳалок бўлган. Ярослав бу урушда ҳалок бўлган энг ёш аскарлардан ҳисобланади.

Жиноий жавобгарликка тортилаётган одамлардан қанчаси иши судга оширилиши ўрнига жанг қилишни афзал кўргани номаълум, бироқ сиёсатдаги бу ўзгариш Россиянинг қўшинларни кучайтириш заруратини кўрсатади. Шу билан бирга, тинч аҳоли орасидан сафарбар қилишни камайтиради.

“Руслар маҳкумлар ёки қамоқда ўтирганлар ҳақида қайғурадиларми? - менимча, йўқ. Мен буни Россия ҳукумати уларни урушга солмоқчилигининг яна бир сабаби деб биламан” дейди “Халқаро тинчлик учун Карнеги” жамғармаси ҳарбий таҳлилчиси Микаел Кофман.

Унинг фикрича, ҳукумат маҳбусларни “йўқотиш мумкин бўлган, ҳеч ким соғинмайдиган ва умумий иқтисодиётга жиддий салбий таъсир кўрсатмайдиган” одамлар сифатида кўради.

“Вагнер” ёлланма гуруҳи маҳбус ёллашнинг илк босқичларида марҳум гуруҳ раҳбари Евгений Пригожин афв эвазига уларнинг “жиноий истеъдодлари” кераклигини айтиб, қаттиқ тартибли қамоқхоналардагиларни нишонга олган.

Би-би-си ва Россиянинг Медиазона сайти: маҳбусларни ёллаш жараёни, уларнинг ёлланишдан кейинги тақдири ва янги жангчилар оқимини сақлаб қолиш заруратига ойдинлик киритувчи махфий ҳужжатларни кўриб чиқди ва уларнинг ҳаққонийлигини тасдиқлади.

Биз Украинада вафот этган маҳкумларнинг ҳарбий жетонлари ва уларнинг оилаларига тўланган тўловларни таҳлил қилишдан биламизки, “Вагнер” колониялардан 50 000 га яқин маҳбусни ёллаган ва айни замонда, жангларда ҳар куни 200 га яқин маҳбусни йўқотган. Кўплаб одамлар яраланган.

Бутун ҳарбий жетонлар колония сўзининг бош ҳарфи “К” билан бошланади.

Жетондаги дастлабки учта рақам - қайси қамоқхонадан келганини ва охирги учта рақам ёлланишдаги кетма-кетликни билдиради. Охирги рақамнинг катталиги - колониядан ёлланган одамларнинг сонини билдиради.

Тўлов қайдларига кўра, биргина 2022 йил июлидан 2023 йил июнига қадар Украина шарқидаги Бахмут шаҳрини эгаллашга уринган 17 мингдан ортиқ маҳбус ҳалок бўлган.

Йўқотишларнинг ўрнини тўлдириш учун “Вагнер” ва Мудофаа вазирлиги жалб қилишлари мумкин бўлган одамларни кўпайтириш учун, ўзларининг ёллаш стратегияларини ўзгартирадилар.

Жиноятда айбланганларнинг баъзилари урушга қарши бўлганликлари учун янги битимни рад этишади. Бошқалари жанг майдонида ўлиш ёки жароҳат олиш хавфи жуда катта бўлганидан, яна кимлардир айбсиз эканликларини судда исботлаш учун урушга бормасликни танлашди.

“Лекин улар расмийлар томонидан катта босим остида қолишлари мумкин”, дейди Андрей Перловнинг қизи Алина.

“Отам шартномани рад этди ва биз маҳаллий оммавий ахборот воситаларида катта шов-шув кўтардик. Шунинг учун уни қаттиқ жазо камерасига жойлашди ва яна шартномани олиб келишди.”

Шартномани икки марта рад этганлиги сабаб,унга оиласини кўриш ёки қўнғироқ қилиш тақиқланган.

Оиласи ҳали ҳам унинг айбсизлигини исботлашга умид қилишмоқда, аммо Алина охирги марта июл ойи ўрталарида отасини судда кўрганида, у жуда озиб кетган экан.

“Отам ўзини қувноқ тутишга ҳаракат қилади” дейди у, “лекин шундай давом этса, уни синдириб ташлашади.”

Биз Россия расмийларидан Андрей Перлов иши ва маҳбусларга армияга бориш учун ноҳақ босим ўтказиш ҳақида сўрадик. Аммо бизга ҳеч қандай жавоб беришмади.

Telegram kanalimiz: https://t.me/bbcuzbek

BBC.COM/UZBEK

Telegramda bog'lanish raqami +44 7858860002