Рим Папасининг ўлими Марказий Осиёда шунчалик акс-садо топдими – беш минтақа давлати президентининг барчаси бирдек ўз ҳамдардлигини йўллади

Папа Франциск Россиянинг Украинага босқинини қоралаган. Марказий Осиёда ҳам бўлган. Ҳалокатли тошқиндан жабр кўрган пайтда ўтган йили Қозоғистон халқига ҳамдардлик билдириб, улар учун дуо қилишга ҳам чақирган.

У 2022 йилда Жаҳон ва анъанавий динлар етакчиларининг Қозоғистонда бўлиб ўтган VII съездида шахсан иштирок этган.

Президент Қасим-Жомарт Тоқаев билан юзма-юз мулоқот қилган, Қозоғистон Конституцияси эътиқод эркинлигининг кафолати эканлигини таъкидлаб, давлат байроғи ҳақидаги фикрлари билан ҳам ўртоқлашишгача борган, ундаги кўк рангни уфқни ёдга солувчи чексизлик рамзига қиёслаган.

Тожикистон Президенти Эмомали Раҳмон эса, Рим Папаси билан ўтган йили Ватиканда қизи ва куёви билан бирга шахсан кўришган, барчаларининг қандай бирга тушган суратлари минтақада кўпчиликнинг эътиборини ўзига жалб этмай ҳам қолмаган.

Ўшанда президент Раҳмоннинг Ватиканда отаси, эри ва Рим Папаси билан бирга олинган суратдаги қизи Тожикистоннинг Буюк Британия ва Шимолий Ирландиядаги фавқулодда ва мухтор элчиси экани айтилган.

Марказий Осиё дунёнинг аксарият аҳолиси мусулмон минтақаси бўлади.

Ҳамдардлик ёки минтақа наздида Рим Папаси қандай одам эди?

88 ёшда бўлган Рим Папасининг ҳаётдан кўз юмганига оид хабар кеча, 22 апрел куни олинган.

Худди шу манзарада унинг вафоти муносабати билан барча Марказий Осиё давлатлари лидерларининг бирдек ўз таъзияларини йўллашлари ҳам минтақадаги кўпчиликнинг эътиборини ўзига тортган воқеъликка айланган.

Президент Шавкат Мирзиёев ўзининг ҳамдардлигини йўлларкан, Рим Папасининг Ўзбекистон-Ватикан алоқалари, шунингдек, дин ва конфессиялараро дўстликни мустаҳкамлашдаги ишларини эътироф этган.

Унинг "бутун жаҳонда муҳтож инсонларни қўллаб-қувватлаш, эзгу ғояларни кенг тарғиб этиш ишига муносиб ҳисса қўшганини таъкидлаган".

Қозоғистон президенти эса, "Рим Папаси Франциск тинчликнинг буюк ҳомийси, динлараро мулоқот ва тотувликнинг изчил тарафдори сифатида қалбларида абадий қолиши"ни айтган.

Қирғизистон президенти Садир Жапаров Папанинг "дунё тарихида ўчмас из қолдирган инсонпарварлик, бағрикенглик, кечиримлилик, раҳм-шафқат ва давлатлар ўртасидаги ўзаро ҳамжиҳатликни тарғиб этишга қўшган салмоқли ҳиссасини" олқишлаган.

Эмомали Раҳмон эса, Рим Папасининг вафотига оид хабарни "чуқур қайғу билан қарши олганликлари"ни билдирган.

"Ўтган йили Ватиканда Руҳоний Ҳазратлари билан бўлган учрашувдан олган яхши таассуротлари билан унинг Тожикистон ва Муқаддас тахт ўртасидаги яхши муносабатларни мустаҳкамлаш ва кенгайтиришга бўлган изчил интилишларини қайд этган".

Туркманистон президенти Сердар Бердимуҳамедов, "Рим папаси Францискнинг динлар ўртасида дўстона муносабатлар ўрнатиш, бутун дунёда тинчлик, осойишталик ва бирдамликни мустаҳкамлаш борасидаги улкан саъй-ҳаракатлари барча халқлар хотирасида абадий қолиши"ни таъкидлаган.

Рим Папаси Франциск

Папа Франциск Рим-католик черковидаги анъанадорларни ғазаблантирган, ҳатто, баъзида либераллар ўзларининг ҳам ҳафсалаларини пир қилган.

Аргентинада кардинал эканида, у Исо пайғамбарга тақлид қилиб, диндорларнинг оёқларини ўз қўллари билан ювган. У бу анъанани Папа бўлганида давом ҳам давом эттирган.

Ватиканнинг сўнгги маълумотларига кўра, дунё бўйлаб 1,4 миллиарддан ортиқ одам католик динига эътиқод қилади. Бу Ер юзи аҳолисининг тахминан 17% ни ташкил қилади.

Рим папаси нафақат католиклар, балки Ватикан давлати ва унинг бошқарув органи Муқаддас Тахтга ҳам бошчилик қилади.

Халқаро ҳуқуққа кўра, Муқаддас Тахт суверен тузилма ҳисобланади.

Бошқача айтганда, халқаро муносабатларнинг расмий иштирокчиси бўлиб, 184 давлат, шунингдек, Европа Иттифоқи билан тўлиқ дипломатик алоқаларга эга.

Папанинг давлат ва ҳукумат раҳбари, миллиарддан ортиқ диндорлар етакчиси сифатидаги мавқеи уни дунёдаги энг нуфузли маънавий етакчилардан бирига айлантиради.

Муқаддас Тахт Бирлашган Миллатлар Ташкилотида доимий кузатувчи мақомига эга. У овоз бериш ҳуқуқига эга бўлмаса-да, йиғилишларда қатнашиши ва мунозараларни шакллантириш учун ўз таъсиридан фойдаланиши мумкин.

Аммо айрим етакчи экспертлар бу черковнинг сўнгги 25 йил ичида демократия ривожига қўшган ҳиссаси унинг энг катта ютуғи эканини таъкидлашади.

Бироқ Ватикан ҳар доим ҳам дунё раҳбарларига таъсир ўтказа олмади, деркан, Би-би-сининг диний масалалар бўйича мухбири Лебо Дисека, католик бўлган АҚШ вице-президенти Ж.Д.Венс ўз ҳукуматининг иммиграция сиёсатини оқлаш учун диний далилларни қўллаганида, Рим Папаси Исонинг ўзи ҳам қочқин бўлганлигини айтиб, унга йўллаган қаттиқ оҳангдаги мактубини мисол тариқасида келтириб ўтган.

Яъни, АҚШ янги маъмуриятининг чегара хизматини назорат қилувчи ва айни пайтда ўзи ҳам католик бўлган Том Хоман бунга жавобан Рим Папасига "католик черковини тузатиб олиш"ни таклиф қилган.

Америка Қўшма Штатларида яшаш, ишлаш ва таҳсил олиш мақсадида бўлган Марказий осиёликларнинг сони юз минглаб.

Ишсизлик ва камбағаллик ҳануз анчайин долзарб, ижтимоий портлашлар хавфи бир қадар юқорилиги айтилувчи Марказий Осиёнинг аксарият аҳолиси ва улар ҳукуматлари учун ташқи меҳнат миграцияси муҳим аҳамият касб этади.

Президент Трамп бошчилигидаги янги АҚШ маъмуриятининг миграцияга оид кескин сиёсати бошқалари қаторида минтақада ҳам аллақачон хавотир уйғотиб бўлган воқеъликлардан бири бўлади.

Шу соатларда Ватиканнинг расман маълум қилишича, Рим Папаси Франциск шанба, 26 апрел куни дафн этилади.

Хабарларга кўра, Рим папаси ўз васиятномасида унинг дафн маросимини, одатга мувофиқ, тантанали эмас, одмироқ ва оддий насроний билан видолашувга ўхшаш қилишни буюрган.

Дунёнинг қатор давлатлари етакчилари Рим папаси Франциск билан хайрлашиш учун Ватиканга бориш ниятида эканликларини расман маълум қилиб бўлишган.

Уларнинг орасида Франция, АҚШ, Бразилия ва Рим Папасининг она Ватани бўлган Аргентина президентлари ҳам бор.

"Интерфакс-Украина" ва "РБК-Украина" агентликлари манбаларига кўра, Украина президенти Владимир Зеленский ҳам Ватиканга ташриф буюришни режалаштирмоқда.

Минтақа давлатлари пойтахтларидан ҳозирча бунга ўхшаш хабар олинмаган.