Ғазо: Нега юзлаб фаластинликлар Ҳамасга қарши намойишга чиқишди?

Ғазода юзлаб одамлар ҲАМАС ва Исроил ўртасидаги урушни тўхтатиш ҳамда гуруҳни ҳокимиятдан кетишини талаб қилиб кўчаларга чиқди.

Ғазо шимолидаги Байт-Лаҳия шаҳридаги намойишлар 2023 йил октябрь ойида Исроил билан уруш бошланганидан бери ҲАМАСга қарши энг йирик норозилик ҳаракати бўлди.

ҲАМАСни танқид қилувчи фаоллар ижтимоий тармоқларда тарқатган видеоларда йигитларнинг "Йўқол, йўқол, йўқол, ҲАМАС йўқол" деб ҳайқираётгани акс этган.

Намойишлар қарийб икки ойлик тинчликдан сўнг Исроилнинг Ғазодаги ҳарбий кампанияси қайта бошланганидан кейин бўлди.

Исроил ҳарбий операциялари 18 март куни ҳаво ҳужумлари билан қайта бошланганидан бери юзлаб фаластинликлар ҳалок бўлди, минглаб одамлар кўчишга мажбур бўлди.

Исроил ҲАМАСни АҚШнинг тинчликни узайтириш бўйича янги таклифини рад этганликда айблади, ҲАМАС, ўз навбатида, Исроилни январь ойида келишилган асл битимдан воз кечганликда айблади.

ҲАМАС чоршанба кунги баёнотида Исроил бош вазири Бинямин Нетаняхуни урушни қайта бошлаганликда айблади.

ҲАМАС тарафдорлари норозилик намойишлари аҳамиятини пасайтириб, иштирокчиларни хоинликда айблади.

Намойишчилар нима талаб қилмоқда?

Намойишчилар Би-би-сига урушдан "чарчаганликларини" айтишган.

Би-би-си Араб хизматининг "Ғазо ҳаёти" дастурига интервью берар экан, Ғазо аҳолиси вакили Фотима Риад Эл Амрани шундай деди:

"Ухлай олмаяпмиз, овқатлана олмаяпмиз ва ҳатто тоза сув ҳам ололмаяпмиз. Бу хўрлик ҳаёти, нормал яшаш эмас. Биз ҳар жиҳатдан чарчадик."

Ғазода исми ошкор этилмаган фуқаронинг Би-би-сига айтишича, ҲАМАС ҳудудни бошқаришни давом эттира олмайди: "ҲАМАС Ғазо устидан назоратни топшириши керак. Биз зўравонлик ва вайронагарчиликдан тўйиб кетдик. Ҳозирги вазиятда биз Исроил ёки Ғарб дунёси билан тўқнашадиган ҳолатда эмасмиз, бутун дунё бизга қарши тургандек туюлмоқда."

Ўзини таништиришни истамаган фуқаро нима учун норозилик намойишларида иштирок этаётганини тушунтирди: "Мени очлик, қашшоқлик ва ўлим бу ерга чорлади. Ўғлимдан айрилдим, товон пули ҳам берилмади. Бизга янги ватан керак."

Режали норозиликми ёки тасодифий?

Фаластиндаги Инсон ҳуқуқлари бўйича мустақил комиссия бош директори доктор Аммар Двейкнинг айтишича, ғазоликларнинг оғир шароитига қарамай, намойишлар ўз-ўзидан кўтарилган ва тинч ўтган.

"Одамлар умидсизликка тушган, агар ҲАМАС бошқарувдан кетса, бу уларнинг инсоний азобларини енгиллаштириши мумкинлигига ишонишмоқда," дейди у.

Вашингтондаги Яқин Шарқ институти тадқиқотчиси доктор Ҳасан Мнеимнеҳ айтишича, норозилик намойишлари ўз-ўзидан бўлаётгандек туюлса-да, намойишчилар келажакда Ғазони қайси гуруҳ бошқариши кераклиги ҳақида аниқ фикрга эга эмас.

Фаластинлик фаол Абдулҳамид Абдул Аттининг айтишича, намойишчилар ва намойиш ташкилотчиларининг аксарияти сиёсий жиҳатдан мустақил ёшлар бўлиб, улар ҳеч қандай сиёсий фракцияга мансуб бўлиши шарт эмас.

Би-би-си Ғазодан ташқарида яшовчи бир қатор одамлар билан суҳбатлашди, улар норозилик намойишларини уюштиришда ўз ҳиссалари борлигини таъкидлашди.

Бўлинган Фаластиннинг сиёсий манзараси

Фаластин халқи бошқаруви йиллар давомида икки куч: Ғазодаги ҲАМАС ва ишғол остидаги Ғарбий Соҳилни Фаластин маъмурияти (ФМ) орқали бошқарадиган ФАТҲ ҳаракати ўртасида бўлинган.

ҲАМАС ва ФАТҲ ўртасидаги зиддият 2006 йилда Фаластинда бўлиб ўтган парламент сайловларида ҲАМАС президент Маҳмуд Аббоснинг ФАТҲ ҳаракатини мағлуб этганидан сўнг кескин кучайди.

Ўша ғалабадан сўнг ҲАМАС Исроил билан тузилган аввалги келишувларни имзолашга, шунингдек, Исроилнинг қонунийлигини тан олишга ва зўравонликдан воз кечишга қаратилган барча уринишларга қаршилик кўрсатди.

Исроил мавжудлигини тан оладиган Фаластин маъмурияти ўтмишда Исроил ва ташқи дунё билан музокаралар олиб борган асосий ташкилот эди.

Натижада ҲАМАС бошчилигидаги янги ҳукумат Исроил ва Ғарбнинг қаттиқ иқтисодий ва дипломатик санкцияларига дучор бўлди.

2007 йилда ҲАМАС ФАТҲга содиқ кучларни Ғазодан чиқариб юборди ва бунга жавобан Исроил ва унинг иттифоқчилари Ғазони қаттиқ қамал қилди.

Ўшандан бери ҲАМАС ва ФАТҲ ўртасидаги ярашувга қаратилган кўплаб уринишлар муваффақиятсизликка учради.

Ғазо сиёсий ўзгаришларни кўриши мумкинми?

Уруш бошланганидан бери Ғазода ҲАМАСга қарши очиқ танқидлар кўчаларда ҳам, интернетда ҳам кучайиб бормоқда. Бироқ, ҳали ҳам гуруҳга содиқ бўлганлар бор ва ҲАМАСни қўллаб-қувватлаш даражаси қанчалик ўзгарганини аниқ баҳолаш қийин.

Кузатувчилар таъкидлашича, 2023 йил октябрда бошланган урушдан анча олдин ҳам ҲАМАСга қарши мухолифат мавжуд эди, аммо қасосдан қўрққанлари сабабли бу норозилик аксарият ҳолларда яширин қолган.

Сўнгги норозилик намойишларидан кейин ФАТҲнинг Ғазодаги вакили Мунзир ал-Ҳайик ҲАМАСни "халқ овозига қулоқ тутиб" ҳокимиятдан воз кечишга чақирди.

Унинг айтишича, ҲАМАСнинг мавжудлиги "Фаластин учун таҳдидга" айланган.

Би-би-сининг саъй-ҳаракатларига қарамай, ҲАМАС намойишлар ҳақида ҳеч қандай изоҳ бермади.

Бироқ Facebook гуруҳида ҲАМАС расмийси Бассим Наим "халқимизга қарши тажовуз ва миллатимизга хиёнатга қарши баланд овозда норозилик билдириш" ҳар кимнинг ҳуқуқи бўлганлигини таъкидлади.

Аммо Наим Ғазодаги "оғир гуманитар вазият"дан "шубҳали сиёсий мақсадлар"да фойдаланмаслик кераклигини қўшимча қилди.

Бир нечта фаоллар Би-би-сига норозилик намойишлари давом этишини кутаётганларини айтишди.