Қирғизистонда мактаб ўқувчисининг зўрланиб, ўлдирилгани билан боғлиқ жиноят бутун жамиятни ларзага солди. Мамлакат президенти эса бу каби жиноятлар учун ўлим жазосини жорий этишни таклиф қилди

Қирғизистонда 17 ёшли мактаб ўқувчиси Айсулуунинг зўрланиб, ваҳшийларча ўлдирилгани бутун мамлакатда кескин норозиликка сабаб бўлди. Бу мудҳиш жиноятдан сўнг, 1 октабр куни президент Садир Жапаров болаларни зўрлаганлик ва аёлларни зўрлаб ўлдирганлик учун ўлим жазосини жорий этишни назарда тутувчи қонун лойиҳасини ишлаб чиқишни буюрди. Бу ҳақда президент матбуот котиби Аскат Алагозов маълум қилди.

Алагозовнинг сўзларига кўра, президент айниқса болалар ва аёлларга нисбатан содир этилган жиноятлар жазосиз қолмаслиги керак, деб ҳисоблайди. Ўта шафқатсизлик билан ўлдирилгани Айсулуунинг тергов иши президентнинг шахсий назорати остида олиб борилмоқда.

Қирғизистонда ўлим жазоси бўйича мораторий илк бор 1998 йилда собиқ президент Аскар Акаев томонидан жорий этилган. У бир неча бор узайтирилиб, 2007 йилда бутунлай бекор қилинган.

Мораторийдан олдин ўлим жазосига ҳукм қилинганлар отиб ўлдирилган.

Жиноят тафсилотлари

27 сентабр куни кундузи, Иссиқкўл вилоятининг Барскоон қишлоғида яшовчи 17 ёшли мактаб ўқувчиси Айсулуу йўлдан ўтаётган машинага ўтирган. Унинг яқинларининг айтишича, у қўшни шаҳар — Караколга дугонасини кўргани кетаётган эди.

Барскоон қишлоғидаги ёнилғи қуйиш шохобчасидаги видеокамералар соат 12:45 да Айсулуунинг Honda Stream русумли автомобилга ўтирганини қайд этган.

Терговчиларнинг аниқлашича, автомобиль ҳайдовчиси — 41 ёшли эркак — қизни қўшни қишлоққа олиб бориб, машинага ўтирганидан 15 дақиқа ўтиб зўрлаган. Кейин у қизни яна 60 км масофага олиб борган ва бир ҳовуз яқинида уни бўғиб ўлдирган.

Милиция маълумотларига кўра, гумонланувчи мактаб ўқувчисининг жасадини Бишкек томон йўлда, пойтахтдан тахминан 120 км узоқликда ташлаб кетган. Ички ишлар вазирлиги матбуот хизматининг хабар беришича, у жиноят изларини яширишга уринган — машинасини ювган, уни ташлаб кетган, телефон ва СИМ-картадан қутулган.

Ҳуқуқ-тартибот идоралари гумонланувчини Бишкекда қўлга олишга муваффақ бўлди. Ички ишлар вазирлиги маълумотига кўра, у 41 ёшда ва илгари судланган. Унинг тўлиқ исми ошкор этилмаган, фақат бош ҳарфлари — "А.К." кўрсатилган. Милиция унинг илгари қайси моддалар бўйича судлангани ҳақида маълумот бермаган.

Кеча Айсулуунинг туғилиб ўсган қишлоғида дафн маросими бўлиб ўтди, унда юзга яқин одам йиғилди.

Жасадни тупроққа топширишдан олдин марҳумнинг яқинлари мамлакат раҳбариятига видеомурожаат йўллаб, болаларни ўлдирганлар ва зўравонларга нисбатан жазони кучайтиришни талаб қилдилар.

"Қотилликда гумонланаётган шахсни фақат қамаб қўйишмасин, уни йўқ қилишсин. Тошбўрон қилишсин. Айсулуунинг танасига нима қилганини кўринг! Унга ҳам шундай шафқатсизлик билан муносабатда бўлишсин," — деди дод солиб йиғлаб, қизининг онаси.

Жамоатчиликнинг муносабати

Қирғизистонда 17 ёшли мактаб ўқувчисининг зўрланиб, ваҳшийларча ўлдирилгани ҳақидаги хабар жамиятда катта резонансга сабаб бўлди. Кўплаб фуқаролар болалар ва аёлларга нисбатан зўравонлик учун жазони кучайтиришни талаб қилмоқда.

Ижтимоий тармоқларда ушбу фожиали воқеа ҳақида эълон қилинган хабарлардан сўнг, кўплаб изоҳларда педофиллар, зўравонлар ва қотиллар учун ўлим жазосини қайта жорий этиш талаблари янграмоқда.

"Ёвузлар ёш қизларни зўрлаб, кейин уларни ўлдиради, жасадларини таҳқирлаб, хоҳлаган жойига ташлаб ёки кўмиб юборади. Биз бу каби жиноятларга қарши қатъий чоралар кўрилишини сўраймиз," — деди мактаб ўқувчисининг дафн маросимида унинг қариндошларидан бири.

Қирғизистоннинг собиқ бош вазири Феликс Куловнинг фикрича, мамлакатнинг ҳозирги ривожланиш босқичида болалар ва аёлларга нисбатан жинсий зўравонлик ҳамда қотиллик жиноятлари учун ўлим жазосини жорий этиш — ўзини оқлаган чорадир.

"Бу қарор фақат жазолаш воситаси эмас, балки давлат энг заиф қатламларни ҳимоя қилишга қатъий бел боғлаганини кўрсатувчи рамз бўлиши керак. Бундай жиноятларни содир этган шахслар афвга умид қилмаслиги лозим," — деб ёзди у ижтимоий тармоқларда.

Бироқ жамиятда бошқа фикрлар ҳам мавжуд.

Ҳуқуқ ҳимоячиси Назгул Турдубекова фикрича, тергов ва суд жараёнларида хатоларга йўл қўйилиш хавфи катта. "Қирғизистонда ДНК экспертизалари ўтказилмайди. Натижада, айбсиз инсонларга нисбатан нотўғри ҳукм чиқарилиши мумкин. Бундай ҳолатда инсон ҳаётини тиклашнинг имкони йўқ," - дейди у.

Турдубекова, шунингдек, ўлим жазоси иқтисодий жиҳатдан кўпроқ харажат талаб қилишини таъкидлайди. "Бундай жазо билан боғлиқ жиноят ишларини юритиш ва кейинги апелляция жараёнлари давлатга умрбод қамоқ жазоси билан солиштирганда анча қимматга тушади," дея фикр билдиради у.

Қирғизистонда фемитсид муаммоси

Women, Peace and Security Index рейтингига кўра, Қирғизистон Марказий Осиёда аёллар учун энг хавфли давлат сифатида баҳоланган. Мамлакат икки йил кетма-кет бу индексда биринчи ўринни эгаллаган.

Тадқиқотларга кўра, ҳар йили Қирғизистонда 30 га яқин фемитсид — яъни аёлни гендер зўравонлиги ёки нафрат асосида ўлдириш — ҳолати қайд этилади. Бу жиноятларнинг аксарияти аёлнинг яқин эркаклари томонидан содир этилади. Шунга қарамай, ҳукумат фемитсидни қонунчилик даражасида тан олмайди.

Масалан, бу йил 38 ёшли, беш фарзанднинг онаси Айзирек Эралиэва эри томонидан ўлдирилди. У мактаб битирувининг 20 йиллигидан қайтгач, эри уни хиёнатда гумон қилиб, ов милтиғи билан отиб ташлаган.