'ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾ ਕੇ ਭੱਜੇ, ਮੇਰੇ ਜੇਠ ਦਾ ਸਾਰਾ ਟੱਬਰ ਚਲਾ ਗਿਆ'- ਗਰਕ ਗਿਆ ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ
"ਰਾਤ ਦੇ ਦਸ ਤੋਂ ਸਾਢੇ ਦਸ ਵਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਇਆ। ਅਚਾਨਕ ਜ਼ਮੀਨ 'ਚੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਣ ਲੱਗੀ। ਸਾਡੇ ਘਰ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਭੱਜੇ। ਸਾਡੇ ਦੋਵੇਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਸ-ਬਾਰਾਂ ਜਣੇ ਸਨ।"
"ਮੇਰੀ ਨਨਾਣ, ਮੇਰਾ ਜੇਠ, ਮੇਰੀ ਸੱਸ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਬਾਹਰ ਆ ਗਏ। ਅਸੀਂ ਪੂਰੀ ਰਾਤ ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਰਹੇ।"
"ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਜੇਠ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਬਚਿਆ ਸੀ। ਛੋਟੇ ਦਿਓਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਿਹਾ।"
ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਇਰਸ਼ਾਲਵਾੜੀ ਵਿੱਚ ਢਿੱਗਾਂ ਡਿੱਗਣ ਕਾਰਨ ਦੱਬੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦੀ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹਾਦਸਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਜਿਹੇ 'ਚ ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਟੁੱਟਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਏ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਰੋ ਰਹੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਔਰਤ ਆਪਣਾ ਤਜਰਬਾ ਦੱਸਦੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਮੈਨੂੰ ਉਦੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਜਦੋਂ ਫ਼ੋਨ ਦੀ ਘੰਟੀ ਵੱਜੀ। ਸਾਡਾ ਘਰ ਉਪਰ ਸੀ। ਮਾਂ, ਭਰਾ, ਭਰਜਾਈ ਸਭ ਉੱਥੇ ਸਨ। ਵੱਡੀ ਭਰਜਾਈ ਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਘਰ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਸੌਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਬਚ ਗਿਆ।"
"ਅਜਿਹਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪਹਾੜ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਇਹ ਅਚਾਨਕ ਹੋਇਆ ਹੈ ਇਹ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਸੀ।"
"ਇੱਕ ਮੁੰਡਾ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਫਸ ਗਿਆ। ਉਹ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਸਕਿਆ।"
ਕਿੱਥੇ ਢਿਗਾਂ ਡਿੱਗਣ ਕਾਰਨ ਹਾਦਸਾ
ਰਾਏਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇਰਸ਼ਾਲਵਾੜੀ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਲਈ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
ਇਰਸ਼ਾਲਵਾੜੀ ਬੁੱਧਵਾਰ (20 ਜੁਲਾਈ) ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਖਿਸਕਣ ਦੀ ਚਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਸਹਿਮੇ ਲੋਕ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਬਾਹਰ ਭੱਜਣ ਲੱਗੇ। ਪਰ ਕੁਝ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਏ, ਕੁਝ ਫਸ ਗਏ।
ਬਚੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕਿੱਥੇ ਹਨ, ਕਿਸ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਕੀ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਣਗੇ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
ਇਸ ਹਾਦਸੇ 'ਚ ਹੁਣ ਤੱਕ 12 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰੀਬ 103 ਲੋਕ ਲਾਪਤਾ ਹਨ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਨੂੰ 5 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਮੁਆਵਜ਼ਾਂ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Sonia Garware
ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵੇਂਦਰ ਫੜਨਵੀਸ ਨੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੜੀਵਾਰ ਦਿੱਤੀ।
- ਇਰਸ਼ਾਲਵਾੜੀ ਇੱਕ ਉੱਚੀ ਪਹਾੜੀ ਫਿਰਨੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਕੋਈ ਸੜਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਮਨਾਵਾਲੀ ਤੋਂ ਪੈਦਲ ਹੀ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
- ਉੱਥੇ 48 ਪਰਿਵਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 228 ਹੈ।
- ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ 499 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਮੀਂਹ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
- ਘਟਨਾ ਰਾਤ 10:30-11 ਵਜੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਵਾਪਰੀ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਕਰੀਬ 11.30 ਵਜੇ ਸੂਚਨਾ ਮਿਲੀ।
- ਇਹ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਢਲਾਣ ਉੱਚੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਸੜਕ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਨਹੀਂ ਹੈ |
- ਇਹ ਇਰਸ਼ਾਲਵਾੜੀ ਰਿਫਟ ਪ੍ਰੋਨ ਜ਼ੋਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਵਾਪਰੀ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Sukhad Rane
ਇਰਸ਼ਾਲਗੜ੍ਹ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਮੁੰਬਈ-ਪੁਣੇ ਦੀ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਹਾਈਵੇਅ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਰਜਤ-ਪਨਵੇਲ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ 'ਤੇ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਇਰਸ਼ਾਲਗੜ੍ਹ ਪਹੁੰਚ ਜਾਉਗੇ।
ਰਾਏਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਖਾਲਾਪੁਰ ਤਾਲੁਕਾ ਦੇ ਚੌਂਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਇਹ ਛੋਟਾ ਕਿਲਾ, ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ੰਕੂ ਆਕਾਰ ਕਾਰਨ ਤੁਰੰਤ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕੋਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਲਗਭਗ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਇਰਸ਼ਾਲਵਾੜੀ ਦੀ ਕਬਾਇਲੀ ਬਸਤੀ ਹੈ।
ਜਿਸ ਇਰਸ਼ਾਲਵਾੜੀ ਵਿਖੇ ਜ਼ਮੀਨ ਖਿਸਕਣ ਦੀ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ? ਆਓ ਪਤਾ ਕਰੀਏ।
ਪਿੰਡ ਜਿਸ ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮਾਥੇਰਾਨ ਪਹਾੜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਮੋਰਬੇ ਡੈਮ ਭੰਡਾਰ ਹੈ ਜੋ ਨਵੀਂ ਮੁੰਬਈ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਰਾਏਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ 59 ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ 'ਦੇਸ਼ੀ ਦੁਰਗ' ਦੇ ਲੇਖਕ ਸੁਖਦਾ ਰਾਣੇ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਰਸ਼ਾਲਗੜ੍ਹ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪਨਵੇਲ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪ੍ਰਬਲਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਮਲੰਗਗੜ੍ਹ, ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਚੰਦੇਰੀ ਅਤੇ ਪੇਬ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਲਾ ਦਾ ਕਿਲਾ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਾਣਿਕਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਸਾਂਕਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਖੰਡਾਲਾ ਘਾਟ ਅਤੇ ਨਾਗਫ਼ਨੀ ਹਨ।
ਇਰਸ਼ਾਲਗੜ੍ਹ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਰਸ਼ਾਲਗੜ੍ਹ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਪਰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਨੇੜਲੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਬੋਰਘਾਟ ਯਾਨਿ ਅੱਜ ਦੇ ਖੰਡਾਲਾ ਘਾਟ ਤੱਕ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ, ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਸਥਾਨਕ ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਰਾਏ ਨੇ ਕਲਿਆਣ-ਭਿਵੰਡੀ-ਰਾਇੜੀ ਤੱਕ ਦਾ ਰਸਤਾ ਅਪਨਾਇਆ ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ।
ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਪਰ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਚੌਕ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੇਤਾਜੀ ਪਾਲਕਰ ਦਾ ਜਨਮ ਇਸੇ ਚੌਂਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਦਦ
ਮਿਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਮੰਤਰੀ ਗਿਰੀਸ਼ ਮਹਾਜਨ, ਦਾਦਾ ਭੂਸੇ, ਉਦੈ ਸਾਮੰਤ ਮਹਾਜਨ, ਅਦਿਤੀ ਤਤਕਰੇ, ਵਿਧਾਇਕ ਮਹੇਸ਼ ਬਾਲਦੀ, ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਗੁਰੂਨਾਥ ਸਾਹਿਲਕਰ ਅਤੇ ਕਰਜਤ-ਖਾਲਾਪੁਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਪੁਲਿਸ ਬਲ, ਐੱਨਡੀਆਰਐੱਫ ਦੀ ਟੀਮ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਰਸ਼ਾਲਵਾੜੀ ਤੱਕ ਮਦਦ ਪਹੁੰਚਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
