એપેન્ડિક્સ ખતરો ક્યારે બની જાય અને તેની સારવાર કેવી રીતે થાય છે?

એપેન્ડિસાઈટિસ એ એપેન્ડિક્સ એટલે કે આંત્રપૂચ્છ પર આવેલો સોજો છે. એપેન્ડિક્સ 2થી 4 ઈંચ જેટલી પાતળી પુચ્છ હોય છે અને તે જ્યાં મળ બને છે ત્યાં મોટા આંતરડા સાથે જોડાયેલો હોય છે.

એપેન્ડિક્સની અંદર બ્લૉકેજ (અવરોધ)ને કારણે આ સ્થિતિ સર્જાય છે. બ્લૉકેજ વધતા દબાવ અને બળતરા વધી જાય છે.

એપેન્ડિસાઈટિસ કોઈ પણ ઉંમરે થઈ શકે છે પરંતુ તે બાળપણ અને કિશોરાવસ્થા દરમિયાન વધુ સામાન્ય છે. સામાન્ય રીતે 10થી 30 વર્ષની વયના લોકોને અસર કરે છે.

એપેન્ડિક્સ કેમ થાય છે તે કોઈ નથી જાણતું પરંતુ તેને દૂર કરવામાં કોઈ નુકસાન નથી એમ તબીબોનું માનવું છે.

એપેન્ડિસાઈટિસનાં લક્ષણો

એપેન્ડિસાઈટિસ સામાન્ય રીતે તમારા પેટમાં દુખાવા સાથે શરૂ થાય છે. એપેન્ડિસાઈટિસમાં પેટમાં દુખાવો થાય છે અને મટી જાય છે અને ફરી થાય છે.

દુખાવો શરૂ થાય એના કલાકમાં પીડા નીચે જમણી બાજુ જ્યાં એપેન્ડિક્સ આવેલું છે તેના તરફ આગળ વધે છે અને એ સાથે દુખાવો એકધારો બની જાય છે અને તેની તીવ્રતા પણ વધી જાય છે. ત્યાં દબાણ આવવાથી, ઉધરસથી કે ચાલવાથી દુખાવો વધી શકે છે.

એપેન્ડિસાઈટિસમાં ભૂખ ન લાગે એવું બની શકે અને કબજિયાત કે ઝાડા પણ થઈ શકે છે.

એપેન્ડિસાઈટિસ કેમ થાય છે? તે પ્રશ્નનો જવાબ આપતા મહુવાના લેપ્રોસ્કોપિક સર્જન ડૉ. કમલેશ કાતરિયા કહે છે, “કારણો સ્પષ્ટ નથી પરંતુ કબજિયાત અને ચેપને કારણે મુખ્યત્વે એપેન્ડિસાઈટિસ થાય છે. ખોરાકની સારી આદત પાડવાથી એપેન્ડિસાઈટિસની સંભાવના ઘણે અંશે નિવારી શકાય છે.”

ડૉક્ટરને ક્યારે બતાવવું જોઈએ?

જો તમને પેટમાં દુખાવો થતો હોય જે ધીમે ધીમે વધુ વકરતો જતો હોય તો તરત જ ડૉક્ટરને બતાવવું જોઈએ.

જો દુખાવો થોડા સમય માટે ઓછો થાય અને પછી ભારે પીડા ઊપડે તો તમારું એપેન્ડિક્સ ફાટી શકે છે. એપેન્ડિક્સ ફાટે તો તે સ્થિતિમાં જીવનું જોખમ ઊભું થઈ શકે છે.

જો એપેન્ડિસાઈટિસ થાય તો એ શક્ય છે કે કેટલાક કિસ્સામાં એપેન્ડિક્સને શક્ય તેટલી વહેલી તકે દૂર કરવાની જરૂર પડી શકે છે.

નિદાન અંગે ડૉ. કમલેશ કાતરિયા કહે છે કે સોનોગ્રાફી અને સીટી સ્કેનથી એપેન્ડિસાઈટિસ પકડી શકાય છે.

તેઓ ઑપરેશન અંગે વિગતે જણાવે છે કે સારવારમાં સામાન્ય રીતે એપેન્ડિક્સને સર્જિકલ રીતે દૂર કરવાનો સમાવેશ થાય છે. એપેન્ડિક્સને દૂર કરવાના ઑપરેશનને એપેન્ડિસેક્ટૉમી અથવા એપેન્ડેક્ટૉમી કહે છે. આ ઑપરેશન સામાન્ય ગણાય છે અને તેની સફળતાનો દર ઘણો સારો છે.

આ ઑપરેશન પ્રક્રિયા એપેન્ડિસેક્ટૉમી અથવા એપેન્ડિકટૉમી તરીકે ઓળખાય છે. લેપ્રોસ્કોપિક (કીહોલ) સર્જરીનો ઉપયોગ કરીને પરિશિષ્ટ દૂર કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં સર્જન એક પાતળા સાધન (લેપ્રોસ્કોપ)નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જેને પેટમાં નાના છિદ્ર મારફતે દાખલ કરવામાં આવે છે, જેના કારણે પેટની વાઢકાપની જરૂર પડતી નથી.

એપેન્ડિસાઈટિસની ઑપન સર્જરીમાં પેટમાં એક મોટો સિંગલ કાપો મૂકવામાં આવે છે, સામાન્ય રીતે જો એપેન્ડિક્સ ફાટી ગયું હોય અથવા એક્સેસ વધુ મુશ્કેલ હોય તો આ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.

એપેન્ડિક્સને દૂર કર્યા પછી સંપૂર્ણ સાજા થવામાં સામાન્ય રીતે થોડાં અઠવાડિયાં લાગે છે.

પરંતુ ઓપન સર્જરી કર્યા પછી 6 અઠવાડિયાં સુધી શારિરિક મહેનતવાળા કામથી દૂર રહેવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.

એપેન્ડિસાઇટીસની ખબર કેવી રીતે પડે?

ભારત સરકારના આરોગ્ય વિભાગ અનુસાર, એપેન્ડિસાઈટિસનું મુખ્ય લક્ષણ પેટમાં દુખાવો છે. તે શરૂઆતમાં હળવો હોય છે પરંતુ સમય જતાં વધી જાય છે.

અન્ય લક્ષણોમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:

એપેન્ડિસાઈટિસ થવાનું કારણ શું છે?

એપેન્ડિસાઈટિસ થવાનું ચોક્કસ કારણ મળતું નથી. ઘણા કિસ્સાઓમાં એવું બને છે કે એપેન્ડિક્સ પ્રવેશદ્વારમાં અવરોધ સર્જાતા આ સ્થિતિ ઊભી થાય છે.

જેમ કે મળનો નાનો ટુકડો ફસાઈ જવાથી કે ઉપલા શ્વસનમાર્ગના ચેપને કારણે આંતરડાની દીવાલની અંદર ગાંઠ થવાથી એપેન્ડિક્સના પ્રવેશદ્વારે અવરોધની સ્થિતિ સર્જાય છે.

જો અવરોધને કારણે બળતરા અને સોજો આવે તો એપેન્ડિક્સની અંદર દબાણમાં વધી શકે અને એપેન્ડિક્સ ફાટી શકે છે.

એપેન્ડિસાઈટિસના કારણો સંપૂર્ણ રીતે સમજી શકાયા ન હોવાથી તેને અટકાવવાની કોઈ ખાતરીપૂર્વકની રીત નથી.

ઑપરેશન સિવાયનો વિકલ્પ સૂચવતા ડૉ. કમલેશ કાતરિયા કહે છે કે એન્ટિબાયોટિક અને એનાલ્જેસિક આપવામાં આવે છે. દવાની વાત કરીએ તો ઓફ્લાક્સાસિન અને ઓર્નિડેઝોલનું કોમ્બિનેશન આપવામાં આવે છે.

નિદાન

ભારે એપેન્ડિસાઈટિસનું ચોક્કસ કારણ હજુ અસ્પષ્ટ છે. જોકે, તે એપેન્ડિક્સમાં મળના નાના ટુકડા, બહારના પદાર્થ અથવા ચેપને કારણે થઈ શકે છે.

નિદાનમાં સંપૂર્ણ શારીરિક તપાસ અને લક્ષણોની કાળજીપૂર્વકની વિચારણા કરવામાં આવે છે.

જો નિદાન સ્પષ્ટ ન થાય તો લૅબોરેટરી પરીક્ષણો અને અલ્ટ્રાસાઉન્ડ અથવા સીટી સ્કેન કરવાની જરૂર પડી શકે છે.

એપેન્ડિસાઈટિસ એક સામાન્ય સ્થિતિ છે. બ્રિટનના આરોગ્ય વિભાગ અનુસાર, ઈંગ્લૅન્ડમાં દર વર્ષે લગભગ 50,000 લોકોને એપેન્ડિસાઈટિસ સાથે હૉસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવે છે.

એપેન્ડિક્સ કાઢી નાખવાથી કોઈ સમસ્યા થતી નથી એમ ડૉ. કાતરિયા કહે છે.

તમે બીબીસી ગુજરાતીને સોશિયલ મીડિયા પર અહીં ફૉલો કરી શકો છો

Facebook પર સમાચાર વાંચવા અહીં ક્લિક કરો.

Instagram પર બીબીસી ગુજરાતીને અહીં ફૉલો કરો.

YouTube પર બીબીસી ગુજરાતીના વીડિયો જોવા માટે અહીં ક્લિક કરો.

Twitter પર બીબીસી ગુજરાતીની ફૉલો કરવા અહીં ક્લિક કરો.