'શેરીઓમાં ચેકપૉઇન્ટ અને બ્રેડ ખરીદવા માટે લાઇનો', ઈરાનમાં શું ચાલી રહ્યું છે, હુમલામાં અત્યાર સુધી 1,100 નાગરિકોનાં મોત

"વિસ્ફોટોની સંખ્યા, વિનાશ, જે થઈ રહ્યું છે તે અવિશ્વસનીય છે," તેહરાનના રહેવાસી સલાર (નામ બદલ્યું છે) કહે છે.

ઈરાનમાં ઇસ્લામિક સત્તાને નબળી પાડવા માટે 28 ફેબ્રુઆરીએ ઇઝરાયલ અને અમેરિકાએ ઈરાનમાં લશ્કરી અને રાજકીય લક્ષ્યો સામે કાર્યવાહી શરૂ કરી ત્યારથી રાજધાની તેહરાન પર હુમલા ચાલી રહ્યા છે.

જોકે, શહેરના અન્ય વિસ્તારો હુમલાઓથી પ્રભાવિત થયા છે.

ઈરાની અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે ગયા શનિવારે મીનાબ શહેરમાં એક પ્રાથમિક શાળા પર થયેલા બૉમ્બ વિસ્ફોટમાં 160 લોકો માર્યા ગયા હતા, જેમાં મોટાભાગની છોકરીઓ હતી.

વ્હાઇટ હાઉસે અહેવાલ આપ્યો છે કે તે આ ઘટનાની તપાસ કરી રહ્યું છે, પરંતુ સ્પષ્ટતા કરી છે કે તેનો હેતુ ઈરાનમાં નાગરિકો પર હુમલો કરવાનો નથી.

જોકે, માનવ અધિકાર સુરક્ષા એજન્સી (HRNA) અનુસાર, યુદ્ધ શરૂ થયું ત્યારથી 1,100 થી વધુ નાગરિકોનાં મોત થયાં છે.

તેહરાનમાં રહેતી એક વ્યક્તિએ બીબીસી ન્યૂઝને જણાવ્યું કે, "અમે અત્યારે જે અનુભવી રહ્યા છીએ તે ગયા જૂનમાં 12 દિવસના યુદ્ધ દરમિયાન જે કંઈ થયું તેનાથી ઘણું અલગ છે."

જ્યારે કેટલાક ઈરાનીઓ કહે છે કે હાલના હુમલાઓથી તેમને તેમના પરિવારો માટે ડર લાગે છે, ત્યારે કેટલાક શાસનના દમનની ક્રૂરતાને પણ યાદ કરે છે અને દેશના ભવિષ્ય વિશે આશાવાદી છે.

હુમલાઓનો પ્રથમ તબક્કો દેશના સર્વોચ્ચ નેતા આયતુલ્લાહ અલી ખામેનઈના મૃત્યુ સાથે સમાપ્ત થયો હતો, અને ત્યાર બાદના હવાઈ હુમલાઓ ટૂંક સમયમાં સમાપ્ત થવાના બહુ ઓછા સંકેતો દર્શાવે છે.

સલાર કહે છે કે, "દરેક દિવસ એક મહિના જેવો લાગે છે. હુમલાઓનું પ્રમાણ ખૂબ વધારે છે."

તેઓ કહે છે કે તાજેતરના હુમલાથી તેમનું ઘર હચમચી ગયું હતું અને કાચ તૂટવાથી બચવા માટે તેમણે બારીઓ ખુલ્લી રાખવી પડી છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયા આઉટલેટ્સને ઈરાનમાં કામ કરવા માટે વિઝા આપવામાં આવતા નથી, જે દેશમાં આ હુમલાઓ અને ઘટનાઓને આવરી લેવાની તેમની ક્ષમતાને મર્યાદિત કરે છે. વધુમાં, ઇન્ટરનેટ બ્લૅકઆઉટને કારણે આ પરિસ્થિતિ વધારે ખરાબ થઈ છે.

મોટાભાગના લોકો પોતાનાં ઘરોમાં જ રહે છે. તેઓ ફક્ત ખોરાક અને મૂળભૂત જરૂરિયાતો માટે જ બહાર જાય છે.

વહીવટીતંત્રે શેરીઓમાં સુરક્ષા વધારી દીધી છે, જેને ઈરાનીઓ આયતુલ્લાહના મૃત્યુની ઉજવણી કરનારા અસંમતિભર્યા અવાજોના પ્રતિભાવ તરીકે જુએ છે.

તેહરાનમાં એક 25 વર્ષીય વિદ્યાર્થી કહે છે કે, "બધે ચેકપૉઇન્ટ છે. તેઓ પોતાના પડછાયાથી પણ ડરે છે."

"અમે તે મોટી ક્ષણની રાહ જોઈ રહ્યા છીએ, અંતિમ ક્ષણની, જ્યારે અમે વિજયી થઈને શેરીઓમાં ઊતરીશું."

પેટ્રોલ, બ્રેડ માટે તેહરાનમાં લાઇનો લાગે છે

ઈંડાં અને બટાકાં જેવા મૂળભૂત ખાદ્ય પદાર્થોના ભાવમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે, અને યુવાન સંકેત આપે છે કે પેટ્રોલ અને બ્રેડ માટે લાઇનો "અવિશ્વસનીય" છે.

રાજધાનીના અન્ય એક રહેવાસીએ બીબીસીને જણાવ્યું કે મોટાભાગની દુકાનો બંધ છે અને કેટલાંક એટીએમ બંધ છે, જોકે સુપરમાર્કેટ અને બેકરીઓ ખુલ્લી રહે છે.

તેહરાન "ખાલી" લાગે છે અને કોઈપણ વ્યક્તિ પોતાનું ઘર છોડીને જાય છે તેની પાસે "તાત્કાલિક કારણ" હોવું જોઈએ.

એક વિદ્યાર્થીએ ઉમેર્યું કે, "પહેલા દિવસે, લોકો ગીતો ગાતા હતા અને બધા ખુશ હતા, પરંતુ હવે પોલીસ અધિકારીઓ દરેક ખૂણે પેટ્રોલિંગ કરી રહ્યા છે."

તેમના તરફથી, સલાર વર્ણવે છે કે કેવી રીતે સુરક્ષા દળોના સભ્યો શાસન વિરુદ્ધ બોલનાર કોઈ પણને ધમકી આપે છે.

સ્વતંત્ર માહિતી મેળવવી જટિલ છે, પરંતુ સલાર સમજાવે છે કે સુરક્ષા દળો તેમની માંગણીઓ ખૂબ જ સ્પષ્ટ કરે છે:

"તેઓ અમને અમારા ફોન પર સંદેશાઓ મોકલે છે કે જો અમે શેરીમાં નીકળીશું, તો તેઓ અમને હિંસક રીતે દબાવશે."

"એક સંદેશમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે જો તમારામાંથી કોઈ વિરોધ કરવા માટે બહાર નીકળશે, તો 'અમે તમને ઇઝરાયલના સહયોગી માનીશું'."

તેમનું માનવું છે કે સંદેશનો સ્વર સૂચવે છે કે જે કોઈ સૂચનાઓનું પાલન નહીં કરે તેને બળજબરીથી સજા કરવામાં આવશે, અથવા તો મારી નાખવામાં આવશે.

બીબીસીએ કાવેહ સાથે પણ વાત કરી, જેમનું નામ પણ બદલવામાં આવ્યું છે, જે તેહરાનથી લગભગ 275 કિમી ઉત્તરપૂર્વમાં આવેલા ઝાંજન શહેરમાં રહે છે, જેના પર પણ હુમલો થયો છે.

કાવેહ કહે છે કે, "પહેલા ત્રણ દિવસમાં, અમારા શહેર પર ભારે બૉમ્બમારો કરવામાં આવ્યો. અમે એવા વિસ્તારમાં રહીએ છીએ જ્યાં ફાઇટર જેટ સતત ઉપર ઊડતા રહે છે."

તેઓ ઉમેરે છે કે, યુદ્ધ ફાટી નીકળ્યા પછી, હવાઈ હુમલાનાં સ્થળોએથી નીકળતા ધુમાડાના ગોટેગોટાથી આકાશ સતત ઢંકાયેલું હતું, આ છબીનું વર્ણન તેઓ "સુંદર અને ભયાનક બંને" તરીકે કરે છે.

સલાર કહે છે કે તેમણે તેમનાં માતાપિતાને ઉત્તર તરફ મોકલી દીધાં, જોકે તેમને ખાતરી નહોતી કે કયા શહેરો સુરક્ષિત રહેશે. તેમનું ઘર તેહરાનના શરિયાતી વિસ્તારમાં છે, જ્યાં લશ્કરી સ્થાપનો પર હુમલો થયો છે.

કાવેહ કહે છે કે, "મારાં માતા ખૂબ બીમાર હતાં, તેઓ ખૂબ જ ડરી ગયાં હતાં."

અને ઉમેરે છે કે હાલના હુમલાઓ 1980 ના દાયકામાં આઠ વર્ષના ઈરાન-ઇરાક યુદ્ધ દરમિયાન તેમણે અનુભવેલા કોઈપણ હુમલા કરતા વધુ ખરાબ છે.

તેઓ ઉમેરે છે કે, દરેક પસાર થતા દિવસ સાથે, વધુ લોકો તેહરાન છોડી રહ્યા છે, પરંતુ તે દરેક માટે વિકલ્પ નથી.

તેઓ જણાવે છે કે, "મારી એક મિત્ર છે જેમનાં દાદી બીમાર છે અને તેઓ તેમને ખસેડી શકતાં નથી."

સુપ્રીમ લીડરના મોત પર ઈરાનના લોકો શું કહી રહ્યા છે

ઇન્ટરનેટ બંધ થવાને કારણે ઈરાનીઓ માટે તેમના સંબંધીઓનો સંપર્ક કરવો પણ અત્યંત મુશ્કેલ બની ગયું છે.

કાવેહ કહે છે કે, બચવા ઉપરાંત, તેમની સૌથી મોટી ચિંતા પ્રિયજનો સાથે સંપર્ક જાળવી રાખવાની અને વિશ્વસનીય સમાચાર મેળવવાનો પ્રયાસ કરવાની છે.

તેમને યાદ છે કે હુમલાના પહેલા દિવસે બપોરના સુમારે તેમનું ઇન્ટરનેટ કનેક્શન કપાઈ ગયું હતું અને તેઓ બે દિવસ સુધી ફરીથી ઇન્ટરનેટ સાથે કનેક્ટ થઈ શક્યા ન હતા.

કાવેહ અને સલાર બંને વર્ચ્યુઅલ પ્રાઇવેટ નેટવર્ક્સ (VPN)નો ઉપયોગ કરે છે, જે તેમને ઈરાની સરકાર દ્વારા અવરોધિત વેબસાઇટ્સ ઍક્સેસ કરવાની મંજૂરી આપે છે, પરંતુ તે સરળ નથી.

જ્યારે તેઓ આવી વેબસાઇટ સાથે કનેક્ટ થવામાં સફળ થાય છે, ત્યારે કાવેહ ઈરાનની બહારના તેમના મિત્રોને મદદ કરવાનો પ્રયાસ કરે છે જેમનો તેમના પ્રિયજનો સાથે સંપર્ક નથી થઈ શક્યો.

ઈરાનમાં કડક સુરક્ષાને કારણે, સર્વોચ્ચ નેતાના મૃત્યુ અંગે લોકોની પ્રતિક્રિયા જાણવી સરળ નથી.

આયતુલ્લાહ ખામેનેઈનું મૃત્યુ થયું ત્યારે કેટલાક લોકો ઉજવણી કરવા માટે રસ્તાઓ પર ઊતર્યા હતા, ત્યારે અન્ય લોકોએ સરકારી અધિકારીઓના નેતૃત્વમાં જાહેર શોક પ્રદર્શનોમાં ભાગ લીધો હતો.

શરૂઆતમાં, કાવેહને ખામેનેઈની હત્યાના સમાચાર પર વિશ્વાસ કરવો મુશ્કેલ લાગ્યો.

તે કહે છે કે, "મેં હંમેશાં કલ્પના કરી હતી કે તે ક્ષણ ખુશીની હશે, પરંતુ એવું નહોતું."

ઈરાનમાં ટેક્સ્ટ મૅસેજ થકી અપાતી ચેતવણીઓ

તેઓ ઉમેરે છે કે, "મારા જીવનના લગભગ બધાં વર્ષો અને મારા જેવા લાખો લોકોનાં જીવન બરબાદ થઈ ગયાં, અને હજારો લોકોએ પોતાના જીવ ગુમાવ્યા. છતાં તેમનો એક જ ક્ષણમાં અંત આવ્યો, જેનાથી મને ખૂબ ગુસ્સો આવ્યો."

સાલેહ કહે છે કે સર્વોચ્ચ નેતાના મૃત્યુના સમાચાર સાંભળીને શેરીમાં આટલી ઉજવણી થશે તેની તેમને અપેક્ષા નહોતી.

તેઓ કહે છે કે, "હુમલા પછી શહેરમાં વાતાવરણ ખૂબ જ તંગ હતું, દરેક વ્યક્તિ પોતાની સલામતીની ચિંતામાં હતા. અને હજુ પણ છે."

બંનેમાંથી કોઈને ખબર નથી કે યુદ્ધનો તેમના માટે, તેમના પરિવારો માટે કે તેમના દેશ માટે શું અર્થ છે.

"મને શંકા છે કે આપણામાંથી કોઈ ફરી ક્યારેય પહેલાં જેવા નહીં રહીએ," સલાર સમજાવે છે, અને ઉમેરે છે કે ઘણા લોકોના જીવન તેનાથી ખૂબ પ્રભાવિત થયાં છે.

તેઓ ભૂતપૂર્વ ઈરાની રાજવી પરિવારના પુત્રના સમર્થકોનો ઉલ્લેખ કરતા કહે છે કે, "જેઓ વિદેશમાં છે, ખાસ કરીને રાજાશાહીવાદીઓ, ખરેખર જાણતા નથી કે અમે કેવી પરિસ્થિતિમાંથી પસાર થઈ રહ્યા છીએ."

રાજવી પરિવારના પુત્રના સમર્થકોએ યુએસ અને ઇઝરાયલી લશ્કરી કાર્યવાહીને ટેકો આપવાનું મનાય છે.

અને તેઓ ઉમેરે છે કે, "મને આશા છે કે તેમને ક્યારેય ખબર નહીં પડે."

કાવેહ કહે છે કે તેમને લાગે છે કે યુદ્ધ "આપણે જેટલું વિચાર્યું હતું તેટલું ઝડપથી સમાપ્ત થશે નહીં."

તેઓ સમજાવે છે કે, "પરંતુ તેમ છતાં, મારી આશા ઓછી થઈ નથી. હકીકતમાં, તે દરરોજ વધુ મજબૂત બને છે."

અમેરિકા અને ઇઝરાયલના હુમલાના સંદર્ભમાં તેમણે કહ્યું હતું, "હું નથી જાણતો કે, આ 'ઓપરેશન' પછી શું થશે, પણ એક વાત નક્કી કે, જો તેમણે આ યુદ્ધ ન કર્યું હોત, તો કશુંક વધારે ખરાબ ચોક્કસ થયું હોત."

"આ રીતે, કમ સે કમ જીવન માટે અને આવતી કાલ માટે હજુયે એક તક તો રહેલી છે."

* આ લેખ બીબીસી પર્શિયન સર્વિસ દ્વારા પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યો છે, જેનો ઉપયોગ વિશ્વભરમાં 24 મિલિયન લોકો (મોટાભાગે ઈરાનમાં) કરે છે, તેમ છતાં ઈરાની અધિકારીઓ દ્વારા તેને અવરોધિત કરવામાં આવે છે અને નિયમિતપણે તેમાં દખલ કરવામાં આવે છે.

બીબીસી માટે કલેક્ટિવ ન્યૂઝરૂમનું પ્રકાશન