C: Sut allaf i ddod yn lywodraethwr ysgol?

A: Gallwch fynd yn lywodraethwr ysgol drwy:

• gael eich ethol gan rhieni fel rhiant lywodraethwr, os yw'ch plentyn yn mynychu'r ysgol;
• gael eich ethol gan y staff dysgu neu'r staff nad ydynt yn dysgu, os ydych yn aelod o'r staff dysgu neu'r staff nad ydynt yn dysgu;
• gael eich ethol gan yr awdurdod addysg lleol;
• gael eich apwyntio gan yr eglwys neu'r ymddiriedolaeth elusennol;
• gael eich apwyntio'n gyfetholedig gan y llywodraethwyr eraill. I fynd yn lywodraethwr, bydd angen i chi sicrhau fod y rheiny sy'n pleidleisio, neu sy'n apwyntio pobl, yn ymwybodol o'ch diddordeb.
• Mae ysgolion yn trefnu etholiadau ac yn hysbysu rhieni a staff amdanynt, felly gofynnwch i'r ysgol os oes angen llywodraethwyr arnynt ar hyn o bryd.
• Gofynnwch i'r awdurdod addysg lleol, eglwys neu'r sefydliad perthnasol i'ch apwyntio chi.

C: Ydy llywodraethwyr ysgol yn cael eu talu?

A: Nac ydyn, ond mae 'na reolau newydd yn cael eu cyflwyno ar 1 Fedi 2003, yn caniatáu i lywodraethwyr hawlio costau. Gall llywodraethwyr hawlio costau teithio a chostau eraill drwy gyflwyno derbynneb ar raddfa sy'n cael ei bennu gan y corff llywodraethol.

Mae cyrff llywodraethol hefyd yn medru ad-dalu costau eraill, er enghraifft, cost gofalu am berthnasau dibynnol pan fo chi'n mynychu cyfarfodydd.

C: Beth os yw fy nghyflogwr yn gwrthod rhoi amser i ffwrdd i mi?

A: Mae nifer o gyflogwyr yn annog eu staff i fod yn lywodraethwyr. Maent yn gwerthfawrogi bod unigolion yn dysgu sgiliau gwerthfawr sy'n ddefnyddiol ar gyfer y gweithle drwy wirfoddoli fel llywodraethwr. Felly mae rhai cyflogwyr yn rhoi amser i ffwrdd gyda thâl i staff sy'n gweithredu ar gyrff llywodraethol.

Os yw'ch cyflogwr yn anfodlon, cofiwch fod y gyfraith yn caniatáu i chi gael amser rhesymol i ffwrdd heb dâl.

C: Faint o amser bydd angen i mi ei roi fel llywodraethwr ysgol?

A: Mae llywodraethwyr yn gweithredu fel tîm ac felly mae'r ymrwymiad amser yn amrywio gan ddibynnu ar rôl a chyfrifoldebau'r unigolyn.
Bydd rhai pobl yn medru rhoi tipyn o'u hamser - bydd eraill, yn enwedig rhieni efallai, yn gweld fod yr amser mae'n nhw'n gallu ei roi yn dibynnu ar gyfrifoldebau eraill.

Cyn ymrwymo i fod yn lywodraethwr, gwnewch yn siwr eich bod yn gwybod faint o gyfarfodydd bydd angen i chi fynychu a phryd y'u cynhelir nhw.

A chofiwch, fel llywodraethwr, bydd rhaid i chi:

• baratoi ar gyfer cyfarfodydd: fel arfer mae 'na nifer o bapurau i'w darllen;
• allu mynychu cyfarfodydd: rhaid i'r corff llywodraethol gyfarfod o leiaf unwaith y tymor, ond mwy na thebyg bydd rhaid i chi eistedd ar fwy nag un pwyllgor. Nid yw'n anarferol i un bwyllgor gyfarfod pob hanner-tymor, ond mae hynny'n amrywio ac mae'n bosib bydd y pwyllgor yn cyfarfod yn fwy aml;
• allu mynychu cyfarfodydd sy'n cael eu cynnal yn y bore neu'r prynhawn, er fod y rhan fwyf o gyfarfodydd yn digwydd yn y nosweithiau;
• baratoi a chymryd rhan. Os na allwch chi baratoi ar gyfer, yn ogystal â mynychu, cyfarfodydd, ni allwch chi helpu'r ysgol yn effeithlon.