Янгиликлар: 40 миллион долларлик маxфий битим Абрамовични Путиннинг “кармонига” боғлайди

putin
    • Author, Жеймс Оливер, Ҳарриэт Агерҳолм, Бен Чу, Уилл Даҳлгрин ва Беки Дэйл
    • Role, BBC News

Сиздирилган ҳужжатларга кўра, олигарх Роман Абрамович Президент Путиннинг "кармони" сифатида кўрилган икки одам билан ҳамкорлик қилган.

«Челси" футбол клубининг собиқ эгаси Абрамович Британия ва Европа Иттифоқи санкциясига тушган, аммо ўзининг Россия раҳбари билан молиявий алоқаси борлигини рад қилган эди.

Ҳозир Кипрдан сизган ҳужжатлар уни 2010 йили тузилган 40 миллион долларлик маxфий битимга боғламоқда.

Би-би-си бу борада жаноб Абрамовичдан изоҳ сўради, аммо жавоб олгани йўқ.

Маxфий битимда юқори даромадли Россия реклама компанияси - Video International Абрамовичга тегишли компаниядан жуда арзонга Путинга яқин икки шахсга ўтказилгани қайд этилган. Улар бунинг учун миллионлаб доллар дивидент олишган.

Халқаро Суриштирувчи журналистлар консорциуми ва Paper Trail Media ўтгазган Cyprus Confidential глобал суриштирувининг бир қисми сифатида BBC Newsnight, BBC Verify ва Panorama Bureau of Investigative Journalism билан ҳамкорликда ишлади.

iqtibos

Маxфий ёзувлар кўрсатишича, маxфий битим томонларидан бири Сергей Ролдугин Россия президентининг яқин дўстидир.

Виоланчел чолғучиси бўлган Ролдугин Петербург Мусиқа уйи бадиий раҳбаридир. У Путин билан ёшликдан таниш ва, хабар берилишича, у Путинни унинг келгусидаги турмуш ўртоғи Людмила Шкребнева билан таништирган. Ролдугин уларнинг биринчи қизи Мариянинг чўқинтирган отасидир.

Виоланчел чолғучиси бўлган Ролдугин Петербург Мусиқа уйи бадиий раҳбаридир

Сурат манбаси, Getty Images

Сурат тагсўзи, Виоланчел чолғучиси бўлган Ролдугин Петербург Мусиқа уйи бадиий раҳбаридир

Битимга алоқадор иккинчи шахс эса Путиннинг яқин сафдоши, биокимёгардан бизнесменга айланган Александр Плеховдир. У ҳам Санкт-Петербургдан.

Ролдугин ҳам, Плехов ҳам Путиннинг "кармони" экани айтилади, яъни унинг номидан пул ва активларга эгалик қилишади.

Шу йил бошларида Швейцария прокурорлари бу икки шахс шунчаки қўғирчоқ экани, Video International битими билан боғлиқ банк ҳисобларининг ҳақиқий эгалари эмаслигини айтган эди.

Суд банк ҳисобларининг ҳақиқий эгаси сифатида ҳеч кимни кўрсатмаганди.

Президент Путиннинг 2021 йилдаги маоши 100 000 доллардан сал кўпроқ эди. Бироқ, унинг бойлиги 125 миллиард доллардан 200 миллиард долларгача бўлиши мумкинлиги ҳақида миш-мишлар бор, фақат улар ширкатлар тармоғида ва дўстларининг ҳисобларида яширинган.

Плеховга Буюк Британия ҳукумати, Ролдугинга эса Буюк Британия, Европа Иттифоқи ва АҚШ ҳам санкция қўйган, улар уни "президент Путиннинг офшор бойликлари сақловчиси" деб аташган.

Путиннинг яқин сафдоши, биокимёгардан бизнесменга айланган Александр Плехов
Сурат тагсўзи, Путиннинг яқин сафдоши, биокимёгардан бизнесменга айланган Александр Плехов

Кипр билан алоқа

Cyprus Confidential суриштируви Кипрда оффшор хизматлар кўрсатувчи компанияларнинг 3,6 миллион махфий корпоратив ёзувларига асосланади. Суриштирувда ушбу компанияларнинг Россия билан ва санкцияланган олигархлар билан муносабатларига диққат қаратилган бўлиб, уларнинг аксарияти оролдан ўз махфий офшор активларини бошқариш учун фойдаланган.

Буларга Кипрда жойлашган MeritServus корпоратив хизматлар провайдеридан олинган ҳужжатлар киради. Улар дастлаб «Distributed Denial of Secrets» номли фош қилувчи гуруҳ томонидан қўлга киритилган. MeritServus'нинг ўзи шу йил бошида Буюк Британия санкциясига тушди, чунки ички ҳужжатлар компания санкциялар талабларини бузганини кўрсатган.

kipr

Сурат манбаси, Getty Images

MeritServus Абрамовичнинг Кипрдаги компаниялари билан ҳам ишлаган. Олигарх 9 миллиард доллардан ортиқ бойликка эга, спорт, санъат ва ҳашаматли кўчмас мулкларга кўплаб инвестициялар қилган. У 2003 йилда Лондоннинг «Челси» футбол клубини сотиб олиб, Буюк Британиядаги энг машҳур ва нуфузли рус олигархларидан бирига айланганди.

У президент Путин билан муносабатларини камайтириб кўрсатди ва яқин молиявий муносабатлар ёки у Россия раҳбари номидан иш тутаётгани ҳақидаги тахминларни рад қилди.

2010 йилда Абрамовичнинг матбуот котиби унинг "Бош вазир Путин билан ҳеч қандай молиявий алоқаси йўқлигини" айтди.

2021 йилда эса у журналист Кэтрин Белтонни унинг "Путиннинг одамлари" китобида Абрамович 2003 йилда президент Путин топшириғи билан «Челси» футбол клубини сотиб олгани ҳақидаги парча учун судга берган. Ноширнинг "позицияни аниқроқ баён этиш" ва "Абрамовичнинг клубни сотиб олиш сабабларини батафсилроқ тушунтириш"га розилиги туфайли иш суддан ташқарида ҳал қилинди.

abromovich

Сурат манбаси, BEN STANSALL

2022 йил мартида Россиянинг Украинага бостириб кириши ортидан Буюк Британия ва Европа Иттифоқи Абрамовичга санкциялар қўллаган эди.

Европа Иттифоқи: "У президент билан учрашиш ҳуқуқига эга эди ва у билан жуда яхши муносабатда эди. Россия раҳбари билан алоқаси унга катта бойлигини сақлаб қолишга ёрдам берган", деди.

Шу йил бошида Абрамович судда Европа Иттифоқи санкцияларига қарши чиққан эди. Унинг адвокатининг айтишича, санкциялар россиялик тадбиркорнинг «машҳурлиги» билан боғлиқ ва "далилларга асосланмаган".

Аммо Ролдугин ва Плехов билан тузилган махфий келишув Абрамович ва президент Путин ўртасида яқин молиявий муносабатлар мавжудлигига далолат қилади.

Қироллик Бирлашган хизматлар институти қошидаги Молиявий жиноятлар ва хавфсизлик тадқиқотлари маркази директори Том Китинг: "Бу иш шубҳасиз қўшимча маълумот беради, Путин ва Абрамович ўртасидаги тахминий алоқани яна бир бор тасдиқлайди. Бу алоқани инкор этиш тобора қийинлашиб бормоқда".

Битим

Кипр ва Британия Виржиния оролларидаги компаниялар тармоғи ҳамда траст футбол магнатининг келишувга алоқадорлигини яшириб келган.

Сиздирилган ҳужжатлар «Челси» собиқ эгасининг 2003 йилда Video International'даги 25% улушини сотиб олган икки компания билан алоқаларини кўрсатади.

Икки компания - Finoto Holdings ва Grosora Holdings - 2003 йил бошида ташкил этилган. Охир оқибат, иккаласи ҳам бир қатор бошқа компаниялар орқали Sara Trust Settlement'га тегишли бўлиб, Абрамович ундан фойда олган.

Ҳар бир компания 2003 йил сентябрь ойида Россия реклама гигантининг 12,5% улушини бир хил нархга сотиб олганди - ҳар бири тахминан 130 000 доллардан.

Тўланган нарх «кулгили» эди, дейди президент Путиннинг собиқ энергетика вазири ва ҳозир фаол мухолифат етакчиси Владимир Милов. "Аслида бу улуш ҳар жиҳатдан анча қиммат эди."

Харид пайтида Video International Россия каналларидаги реклама бозорида устун мавқега эга эди.

Миловнинг айтишича, компания "Кремль маъмуриятидан ярим қадам узоқда" эди.

Абрамович кейинги етти йил давомида Video International'да улушга эга эди. Бир гал компания "2 миллиард доллардан кўпроқ" айланмаси борлигини даъво қилганди. Бу даврда Finoto ва Grosora'га 30 миллион доллар миқдорида дивидендлар тўланган.

Video International 2010 йилда 3 миллиард доллар даромад олгани ҳақида хабар берди. Бироқ, Finoto ва Grosora ўша йили улушини атиги 20 миллион долларга сотди, бу бозор қийматидан паст эди.

Finoto Holdings ўз улушини номинал равишда Сергей Ролдугинга тегишли бўлган Med Media Network компаниясига сотди.

Finoto Holdings сотилган куни, Абрамовичга алоқадор яна бир компания Grosora Holdings ўзининг 12,5% улушини Namiral Trading Ltd'га сотди. Кейинчалик бу компанияни Александр Плехов билан боғлашди.

Путиннинг «кармонлари»

Президент Путин ва Ролдугин ўртасидаги молиявий алоқалар 2016 йилда Панама ҳужжатларида фош қилинган. Ўшанда Панаманинг Mossack Fonseca юридик фирмасидан миллионлаб маxфий ҳужжатлар чиқиб кетган эди.

Ролдугин ва Плехов иккиси Россия банки ва президент Путиннинг пул ювиш схемаси марказида бўлган. Россия банки 2014 йилда АҚШ ҳукумати томонидан санкцияга учраган ва уни "Россия Федерациясининг юқори мартабали амалдорлари учун шахсий банк" деб атаган эди.

Владимир Путин ва Сергей Ролдугин, 2016 йил

Сурат манбаси, Getty Images

Сурат тагсўзи, Владимир Путин ва Сергей Ролдугин, 2016 йил

Кейин Ролдугин New York Times'га у бизнесмен эмаслигини ва "миллионлари йўқлигини" айтганди. Бироқ, қоғозда унинг офшордаги бойлиги камида 100 миллион доллардан ортиқ деб баҳоланган.

"Родулгин аниқ Путиннинг шахсий бойлиги учун ниқоб бўлиб хизмат қилади", дейди Владимир Милов. "Бу одам 100 фоиз номинал эга холос, чунки у бизнес, молия, халқаро муносабатлар ва бошқалар ҳақида ҳеч нарсани тушунмайди."

Ролдугиннинг Швейцариядаги банк ҳисоблари ҳақидаги "Панама ҳужжатлари" ошкор этилиши йил бошида «Газпромбанк»нинг тўрт нафар ходими тергов қилиниб, судга тортилишига сабаб бўлди. Швейцария прокуратураси банкирларни Ролдугин номига очилган ҳисобларни нотўғри текширишда айблади.

Хабарларга кўра, улар Россия президенти дўстини аниқламаган, яъни унинг мавқеи ёки муносабатлари коррупция хавфи юқори бўлиши ва халқаро молиявий қоидаларга мувофиқ қўшимча текширувлар зарурлигини англатарди.

Айблов хулосасига кўра, «Газпромбанк»даги ҳисоблар бир вақтда Med Media Network ва Namiral Trading Ltd учун "бир хил мақсад" билан Video International'дан "акцияларга эгалик қилиш ва дивидендлар олиш" учун очилган.

Прокурорлар таъкидлашича, келишув "Россия сиёсий идораси учун бошқариладиган активлар"нинг тўғридан-тўғри кенгайтирилишини англатади.

Уларнинг таъкидлашича, Ролдугин ва Плехов ҳисобларнинг ҳақиқий фойда олувчиси эмас, балки "номинал эгалар" эди.

Тўрт банкирнинг ҳаммаси судланган, бироқ апелляция шикояти берилгани айтилмоқда.

Би-би-си изоҳ сўраш учун Плехов, Ролдугин, Россия банки ва президент Путинга мурожаат қилди, бироқ жавоб олмади.

"Махфий канал"

Кўплаб бадавлат россияликлар Европа Иттифоқига аъзо давлат Кипрдан ўзининг офшор инвестиция тармоғининг бир қисми сифатида фойдаланган. Ушбу иқтисодий алоқалар туфайли Россия "ҳар йили Кипр иқтисодиётига ўнлаб миллиард доллар олиб келади", дейди Халқаро Суриштирувчи журналистлар консорциуми вакили Фергус Шил.

Cyprus Confidential суриштируви Европа институтлари ва Европа Иттифоқига аъзо давлатлар учун "жиддий муаммолар" келтиради, дейди у. "Ушбу ҳужжатларда биз Европа Иттифоқи аъзоси бўлмиш давлат Кремль, Владимир Путин ва унинг яқинларининг яширин молиявий операциялари учун канал эканлигини кўряпмиз."

Бироқ Кипр ўз айбини ювишни бошлаши мумкинлиги белгилари бор.

2022 йилда Украинага бостириб киргандан кейин президент Путиннинг молиявий активларига яқин ҳисобланган кўплаб россияликлар Европа Иттифоқи санкцияларига тушди. Бу Кипр инвестициялари эгалари учун бевосита оқибатларга олиб келди.

"Санкциялар олигархлар энди Кипрдан Путиннинг ифлос буйруқларини бажариш учун фойдалана олмаслигини кўрсатди", дейди мустақил Кипр депутати Александра Атталидес.

Абрамовиянинг "Eclipse" яхтаси Туркияда, 2023 йил, Август

Сурат манбаси, Getty Images

Сурат тагсўзи, Абрамовиянинг "Eclipse" яхтаси Туркияда, 2023 йил, Август

Айни пайтда, Абрамович вақтини Россиянинг Сочи курорти, Истанбул ва Тел-Авивда ўтказмоқда, дейилади хабарларда. Унинг Россия, Исроил ва Португалия паспортлари бор.

Олигарх Буюк Британия ва ЕИда санкциялар нишони бўлиб қолмоқда, аммо у ҳали ҳам муҳим активларга эгалик қиладиган АҚШнинг санкциясига тушгани йўқ.

https://t.me/bbcuzbek

BBC.COM/UZBEK

Telegramda bog'lanish raqami +44 7858860002