Россия биқинидаги НАТО давлати нега ҳарбий тайёргарлик кўрмоқда? Ukraina, yangiliklar

Нарва ғалати жой, деярли ғайриодатий. НАТО шарқий қанотининг энг чеккасида жойлашган бу шаҳар Эстониянинг учинчи йирик шаҳри, аммо деярли 60 000 аҳолисининг 97 фоизи, Европа Иттифоқидаги энг йирик русийзабон шаҳар.

У Болтиқ денгизига қуйиладиган Нарва дарёсининг ғарбий соҳилида жойлашган. Россия эса шарқий қирғоқда жойлашган. Биринчи ташриф буюрувчи учун бу классик Совуқ уруш чегарасига ўхшайди. Икки улкан қалъа дарёнинг қарама-қарши қирғоғида бир-бирига қарама-қарши туради, ўртадан халқаро чегара ўтади.

Россия Украинадан кейин Ўзбекистон ё бошқа давлатларга ҳам хавф соладими?

Ғарб томонда 13-асрда босқинчи данияликлар томонидан қурилган Нарва қалъаси жойлашган. Шарқда 1492 йилда Москва Буюк Князи томонидан қурилган Ивангород қалъаси жойлашган.

Эстония Россия чегарасининг катта қисми кўлни кесиб ўтганлиги сабабли, Москванинг келажакдаги ҳар қандай эҳтимолий босқини бу ерда ёки Латвия яқинидаги жанубда содир бўлади, деб ишонилади.

Нарвада дарё бўйлаб йўл кўприги узанган, унинг атрофи тепасида тиканли сим ўрнатилган баланд тўсиқ ва икки четида божхона постлари жойлашган. Бу ерда мен Эрик Лийва билан учрашув белгилайман. У чегара полицияси бошлиғи ёки уни эстонча унвон билан атасангиз, у комиссардир. Узун бўйли, соқолли ва қуролли комиссар мени йўл бўйлаб ягона қизил чизиқ ўтадиган жойга кузатиб боради.

"Энди чегарага етиб келдингиз, - деди у менга. - Сиз Россия Федерацияси ҳудуди чеккасига тегасиз."

Мен Украинага бостириб киргандан бери Россия чегарасидаги ҳамкасбларингиз билан вазият қандай деб сўрайман.

"Биз улар билан кам алоқадамиз, - деб жавоб беради Лийва, - лекин бизда операцион сабабларга кўра ишонч телефони мавжуд. Биз чегара назоратини кучайтирдик, ўтиб кетаётган транспорт воситаларини синчиклаб текширяпмиз".

Эстония чегара полициясининг маълум қилишича, айнан шу чегара пости орқали минглаб украиналиклар ўтади, уларнинг аксарияти Мариупол ва бошқа уруш зоналари даҳшатларидан қочган. Эстонияга кунига 300 га яқин одам келади, уларнинг аксарияти бошқа мамлакатларга кетади ёки Украинага қайтади.

Шаҳардаги барда мен Нарванинг янги тайинланган мэри Катри Райкни учратдим.

"Украина бизнинг урушимиз, - дейди у. - Биз уни шу ерда бўлаётгандек ҳис қиламиз."

Босқин бошланганда, дейди у, шаҳарда жимжитлик ҳукм сурди, бу ҳақда ҳеч ким гапирмади. Эстонлар бу ерда атиги 47%, руслар - 36%, қолганлари эса "чет элликлар" тоифасига киради - фуқаролиги бўлмаган шахслар, асосан рус тилида сўзлашувчилар.

Босқиндан олдин одамлар телевизорда рус дастурларини томоша қиларди ва мунтазам равишда Ивангородга, кейин эса Эстония пойтахти Таллинга қараганда Нарвага яқинроқ бўлган Санкт-Петербургга боришарди.

Аммо энди Нарва ва Санкт-Петербургдаги тегишли консулликлар визани ёпди ва Эстония Россия теледастурларини тақиқлади, чунки улар асосан Кремль пропагандаси ҳисобланади.

Шаҳар мэри Катри Райк ўз шаҳридан ўтаётган кўплаб украиналикларни учратган.

"Улар дўзахдан ўтишди, - дейди у. - Уларнинг кўзларидан нур сўнганга ўхшайди.»

Алоқадор мавзулар

Шаҳарнинг бошқа қисмида мен келган украиналикларга ёрдам бериш учун ташкил этилган олтита кўнгилли ёрдам марказларидан бирига бораман. У ерда россиялик Катя каби асосан рус ва украиналик ёшлар кўнгилли ишлайди.

"Бу чегара украиналиклар учун Россиядан Европага ўтиб келишда энг қулайидир, - деди у менга. - Уларнинг баъзилари рус қўшинлари томонидан жанговар зоналардан, баъзилари ихтиёрий, баъзилари эса мажбуран эвакуация қилинган. Улар чегарага етиб боргунга қадар ҳолдан тойган ва жароҳат олган".

Россиянинг Ивангороддаги чегара постида украиналиклар, айниқса, эркаклар узоқ сўроққа тутилмоқда. Россия ФСБ хавфсизлик хизмати ходимлари уларнинг телефонларида суратлар, ижтимоий тармоқлардаги хабарлар ва контактлар бор-йўқлигини текширади, сўнг эркакларни ечинтириб, миллий герб ёки полкка тегишлилигини билдирувчи татуировкалари бор йўқлигини текширади. Улар ҳатто ўқ отар қуроллардан қоладиган елкадаги кўкаришларгача қидирадилар. Сўроқлар соатлаб давом этиши мумкин, шубҳа уйғотган ҳар бир киши кейинги тергов учун ҳибсга олинади.

Бироқ Эстонияга қочганларнинг баъзилари Ғарбни танқид қилишда давом этмоқда. Кўнгиллилар марказида Харков яқинидаги қишлоқда яшовчи икки кекса украиналик аёл ниҳоят, Катя таржима қилаётганда мен билан рус тилида гаплашишга рози бўлишди. Улар менга чегаранинг Россия томонидаги Белгородга эвакуация қилишда ёрдам берган рус аскарларидан миннатдор эканликларини айтишди.

Бу урушда кимни айблайсиз, деб улардан сўрайман.

"Бу ажралишга ўхшайди, - деб жавоб беради Виктория кичкина итни бағрига босиб. - Чунки ҳар икки томон ҳам айбдор. Американи айбланг, чунки улар Украинага қурол етказиб бермаслиги керак эди".

Агар Украина бир томондан Россия, иккинчи томондан Киевдаги қонуний ҳукумат бошқарадиган зоналарга бўлинган бўлса чи? Қаерда яшашни танлаган бўлардингиз?

"Зеленский президент бўлмаслиги керак, у гиёҳванд, - деб жавоб беради Викториянинг дугонаси Кремль томонидан уқтириладиган гапларни такрорлаб.

"Албатта, биз Россия ҳудудида яшаш учун борардик."

Марказ яқинида яна бир кўнгилли Денис мени тушунтириш учун четга тортади.

"Бу ёш муаммоси, - дейди у. - Ҳатто Нарвада ҳам кўплаб кекса одамлар бу инқироз учун НАТО ва Ғарбни айблашади. Ёшлар бошқача фикрда. Ҳатто ўзини рус деб атайдиганлар ҳам бу тартибсизликни қилгани учун Путиндан ғазабда".

Эстония Болтиқбўйидаги қўшнилари Латвия, Литва ва Польша билан бирга Россиянинг Украинага бостириб киришидан кейинги ниятларидан жиддий хавотирда.

Эстония Мудофаа вазирлигининг сиёсат бўйича директори Тули Данетон: "Европа ва НАТО бутунлай янги воқеликка дуч келмоқда, - дейди. - [Россия томонидан] ҳужум эҳтимолини энди инкор этиб бўлмайди".

Россиянинг ушбу тўртта Болтиқбўйи давлатига бостириб киришга бўлган интилишларини тўхтатиш учун НАТО зудлик билан ўзининг шарқий қанотини мустаҳкамлашга қўшимча кучларни ҳозирлади.

Эстониядаги НАТОнинг кўп миллатли жанговар гуруҳига раҳбарлик қилувчи Буюк Британия тезда мамлакатдаги ўз контингенти сонини икки баравар оширди. Ҳозирда 28 та Challenger 2 асосий жанговар танклари, 95 та 95 Warrior зирҳли машиналари ва 12 та АС90 артиллериялари мавжуд.

Москванинг кенг қамровли босқинини тўхтатиш учун етарли эмас, лекин Россия чегарани кесиб ўтишга қарор қилган тақдирда, барча НАТО кучларини ҳаракатга келтиргунгача тутиб туришга етарли восита.

BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek