Украина нега Европа Иттифоқига қўшилмоқчи - бу нимани ўзгартиради? Ukraina Rossiya dunyo yangiliklar

Украина июнь ойида ЕИ аъзолигига расмий номзод давлат бўлишга умид қилмоқда.

18 апрель, душанба куни президент Зеленский тўлдирилган сўровномани Украинанинг Европа Иттифоқидаги делегацияси раҳбари Матти Маасикасга топшириб, уни "Украинанинг Европа Иттифоқи йўлидаги расмий қадами" деб атади.

"Халқимиз узоқ вақтдан бери ўзини Европанинг бир қисми эканлигини ҳис қилиб келади", деди Зеленский.

Аммо Украина кўпинча Ғарбий Европа билан яқинроқ интеграцияга интилиш ва Россия орбитасига тортилиш ўртасида мувозанат сақлаб турган ҳолда тасвирланади.

Хўш, нега Зеленский Украина Европа Иттифоқининг бир қисми бўлишини хоҳлайди?

Алоқадор мавзулар:

Замонавий Украина

Президент Зеленский шундай деди: "Украина халқини шу мақсад бирлаштиради - ўзини Европанинг бир қисми сифатида тенг ҳис қилиш, Европа Иттифоқининг бир қисми сифатида ҳис қилиш".

Унинг қўшимча қилишича, Европа Иттифоқига расмий номзод мақомини олиш Украинани урушдан кейин қайта қуриш ва модернизация қилиш учун "мисли кўрилмаган имкониятлар" эшигини очади.

"Давлатимизни қайта қуриш дастурини қўллаб-қувватлаш бўйича бошқа давлатлар билан икки томонлама даражада ва халқаро молия институтлари билан музокаралар олиб бормоқдамиз. Албатта, биз имкон қадар глобал бизнесни жалб қиламиз", дея қўшимча қилди у.

"Аммо биз биринчи галда Украинада иш ўринлари яратиш ва қўшимча қиймат яратишдан манфаатдормиз."

Европарламент маълумотларига кўра, Украина халқаро савдосининг 40% дан ортиғи Европа Иттифоқи ҳиссасига тўғри келади.

Аммо яна кўп яқин алоқалар мавжуд.

Украина фуқароларига 2017 йилдан бери Европа Иттифоқига визасиз киришга рухсат берилган.

2015 йилдан бери 11 500 дан ортиқ украиналик талаба Европа Иттифоқининг Эрасмус талабалар алмашинув дастурида иштирок этди.

Европа Иттифоқининг Украинага ёрдами кичик ва ўрта корхоналарни тўғридан-тўғри қўллаб-қувватлаш, яшил энергияга ўтишни молиялаштириш учун пул ва пандемия оқибатларини юмшатиш учун иқтисодий ёрдам каби бошқа кўринишларда тақдим этилади.

Украина ва Европа Иттифоқи ўртасидаги сиёсий ҳамкорлик ва эркин савдо энергетика, транспорт ва таълим каби соҳаларда ҳамкорлик қоидаларини белгилаб берувчи Европа Иттифоқи-Украина Ассоциацияси шартномасида белгиланган.

Шунингдек, Иттифоқ Украинадан ислоҳотлар ўтказишни, демократик тамойиллар, инсон ҳуқуқлари ва қонун устуворлигини таъминлашни талаб қилди.

Келишув дастлаб Украинанинг собиқ президенти Виктор Януковичнинг россияпараст ҳукумати томонидан рад этилган, бу қарор 2014 йилда кенг кўламли норозиликларга сабаб бўлган ва Москвага қочиб кетган раҳбарнинг ҳокимиятдан четлатилишига олиб келган.

Россия ва Ғарб ўртасида

Украинанинг Россия ва Ғарб билан муносабатлари бўйича таранглик кўп йиллардан бери кўзга ташланмоқда.

Украина 1991 йилда Совет Иттифоқи парчаланганидан кейин мустақилликка эришди.

Европа Иттифоқининг келиб чиқиши 1957 йилда Рим шартномасига бориб тақалади, ўшанда блок (ўша пайтда Европа Иқтисодий Ҳамжамияти деб аталадиган) олти аъзога эга эди. 1993 йилга келиб, у ўн икки давлатга кенгайди (Буюк Британия Маастрихт шартномасини имзолаган давлатлар қаторида эди, аммо шундан бери Европа Иттифоқини тарк этди).

Австрия, Финляндия ва Швеция 1995 йилда қўшилди ва унинг энг катта кенгайиши 2004 йилда, жумладан Болтиқбўйи давлатлари ва бир қатор Шарқий Европа давлатларида бўлди.

Кенгайишнинг сўнгги тўлқинлари 2007 (Болгария ва Руминия) ва 2013 йилда (Хорватия) бўлиб, бу Европа Иттифоқига аъзоликнинг шарққа янада кенгайишига олиб келди.

Украина, айниқса, 2004 йилдан бери, сайловлардаги катта фирибгарлик айбловлари ортидан "Апельсин инқилоби" деб номланувчи оммавий норозилик намойишлари ҳукуматни ўзгартиришга мажбур қилганидан бери Европа Иттифоқи эътиборини тортди. Янги маъмурият ҳокимиятдан четлатилган маъмуриятга қараганда сезиларли даражада европапараст эди.

2004 йилги сайловда ғалаба қозонган президент Виктор Юшенко "Украина Европа демократик давлатидир", деди.

Аммо 2010 йилги сайловларда у Россия билан яқинроқ муносабатларни истаган Януковичга ютқазди.

Януковичнинг Европа Иттифоқи билан яқинроқ алоқаларни назарда тутувчи келишувни рад этиши оммавий норозилик намойишлари ва Киевдаги Майданнинг (Мустақиллик) ишғол қилинишига олиб келди ва бу «Евромайдон» деб ном олган фуқаролик тартибсизликлари тўлқинини келтириб чиқарди.

Янукович лавозимидан четлаштирилиб, Москвага қочганидан сўнг, Россия бунга жавобан Украинанинг Қрим яриморолини эгаллаб олди ва Украина шарқидаги сепаратист гуруҳларни қўллаб-қувватлади.

Натижада Донецк ва Луганск вилоятларидан иборат ўзини мустақил эълон қилган иккита республика тузилди.

Булар Украинанинг кўмир ва пўлат саноати маркази бўлган оғир саноатлашган ҳудудлардир. Улар Россия билан яқин алоқаларни сақлаб қолишди, чунки тарихан бу соҳаларда бўш иш ўринларини эгаллаш учун келган ишчиларнинг кўпчилиги Совет Иттифоқининг турли бурчакларидан келган русийзабонлар эди.

Рус истилоси

Зеленскийнинг айтишича, Россиянинг 24 февраль куни Украинага бостириб кириши унинг Европа Иттифоқи билан кейинги интеграциясини бузмади, аксинча тезлаштирди.

Унинг сўзларига кўра, Украинанинг Иттифоққа қўшилиши унинг мамлакат келажаги бўйича "стратегик қарашлари"нинг "ажралмас қисми"дир.

Европа Иттифоқи етакчилари Украина амбицияларини қўллаб-қувватлашини билдирди. Аммо улар ҳеч қандай жадвалга амал қилиш мажбуриятида эмас ва мутахассислар одатда йилларча давом этадиган жараён тезлашишига шубҳа билан қарашади.

Бундан ташқари, Албания, Шимолий Македония, Черногория, Сербия ва Туркия аллақачон номзод давлатлардир. Украина, Грузия ва Молдова Россия босқинидан кейин аъзолик учун ариза берган.

Зеленский Европа Иттифоқига қўшилган ҳар бир давлат Украина билан бир хил жараёндан ўтганини тан олади, бироқ айни бир анкетани тўлдириш учун "бир неча йиллар керак бўлади".

"Биз буни бир ҳафтадан кўпроқ вақт ичида якунладик. Жавобларнинг иккинчи қисмини яқин кунларда тақдим этамиз. Умид қиламизки, Европанинг жавоби тез бўлади".

Украина президенти девонхонаси раҳбари Андрей Ермак ўз мамлакати расмийлари мақом Европа Кенгашининг июнь ойида бўлиб ўтган йиғилишидан сўнг берилиши мумкинлигига умид қилаётганини айтиб, музокараларни "тезлаштириш кераклигини" қўшимча қилди.

BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek