Нима учун Трамп Венесуэлага ҳужум қилди ва Мадурони қўлга олди? - Видео

АҚШ президенти Доналд Трамп АҚШ Венесуэлани "хавфсиз, тўғри ва оқилона ўтиш жараёнини амалга ошириши мумкин бўлган вақтгача" бошқаришини айтди.

Бу АҚШ қўшинлари ҳужумлар билан Венесуэла раҳбари Николас Мадурони қўлга олганидан кейин содир бўлди.

Мадуро рафиқаси билан Венесуэладан олиб чиқиб кетилди ва Ню-Йоркда уларга нисбатан гиёҳванд моддаларга оид айбловлар билан жиноят иши қўзғатилди.

Венесуэла ичидаги ҳужумлар АҚШнинг Мадуро ҳукуматига қарши босим кампаниясидан кейин амалга оширилди. Трамп маъмурияти бу ҳукуматни АҚШни гиёҳванд моддалар ва жиноятчи гуруҳлар билан тўлдиришда айбламоқда.

Нима учун Трамп Венесуэлани нишонга олди?

Трамп Николас Мадурони АҚШга юз минглаб венесуэлалик мигрантларнинг кириб келишида айбламоқда.

2013-йилдан бери мамлакатнинг иқтисодий инқирози ва тазйиқидан қочган тахминан саккиз миллион венесуэлаликлар шулар қаторида.

Ҳеч қандай далил келтирмасдан, Трамп Мадурони "ўз турмалари ва руҳий касалликлар шифохоналарини бўшатишда" ва маҳбусларни АҚШга миграция қилишга "мажбурлашда" айблади.

Трамп шунингдек, АҚШга гиёҳванд моддалар, айниқса фентанил ва кокаин оқиб киришига қарши курашишга эътибор қаратди.

У венесуэлалик икки жиноий гуруҳ - Tren de Aragua ва Cartel de los Soles ни хорижий террорчи ташкилотлар сифатида белгилади ва иккинчисини Мадуро ўзи бошқараётганини иддао қилди.

Таҳлилчилар таъкидлашича, Cartel de los Soles иерархик гуруҳ эмас, балки Венесуэла орқали кокаин транзитига йўл берган коррупциялашган амалдорларни тасвирлаш учун ишлатиладиган атама.

Трамп шунингдек, Мадурони қўлга олишда ёрдам берадиган маълумот учун мукофотни икки баравар оширди ва Мадуро ҳукуматини хорижий террорчи ташкилотлар сифатида белгилашини эълон қилди.

Мадуро эса қатъий равишда картел раҳбари эканини рад этди ва АҚШни "гиёҳванд моддаларга қарши уруш"ни уни ағдариш ва Венесуэланинг улкан нефт захираларини қўлга киритиш баҳонаси сифатида ишлатишда айблади.

АҚШ Венесуэлага босимни қандай кучайтирди?

Трамп иккинчи муддатга президентликка киришганидан бери Мадуро ҳукуматига босим кучайиб бормоқда.

Аввало, Трамп маъмурияти Мадурони қўлга олишга ёрдам берадиган маълумот учун таклиф этилган мукофотни икки баравар оширди.

Сентябрда АҚШ қўшинлари Жанубий Америкадан АҚШга гиёҳванд моддалар ташишда айбланган кемаларни нишонга олишни бошлади.

Шундан бери Кариб денгизи ва Тинч океанида шундай кемаларга 30 дан ортиқ ҳужум амалга оширилди, натижада 110 дан ортиқ одам ҳалок бўлди.

Трамп маъмурияти ўзини АҚШга қарши тартибсиз уруш олиб боришда айблаётгани наркотрафикчилар билан халқаро характерга эга бўлмаган қуролли можарога киришганини маълум қилди.

Кўплаб ҳуқуқшунослар мазкур ҳужумларнинг объекти «қонуний ҳарбий нишонлар» эканини шубҳа остига олишмоқда.

2-сентябрдаги биринчи ҳужум айниқса танқидга учради, чунки у бир марта эмас, икки марта амалга оширилган ва биринчи зарбадан омон қолганлар иккинчисида ўлдирилган.

Халқаро жиноят судининг собиқ бош прокурори BBCга АҚШнинг ҳарбий кампанияси тинчлик даврида фуқароларга қарши режали ва тизимли ҳужум сифатида баҳоланиши мумкинлигини айтди.

Оқ уйнинг жавобига кўра, АҚШ қуролли можаролар қонунларига мувофиқ ҳаракат қилган ва бу орқали мамлакатни "соҳилларига заҳар олиб келаётган, америкаликларнинг ҳаётини йўқ қилаётган" картеллардан ҳимоя қилган.

Октябрда Трамп Марказий разведка бошқармасига Венесуэла ичида яширин операциялар ўтказишга рухсат берганини айтган эди.

У шунингдек, "нарко-террористлар" деб таърифлаган гуруҳларга қарши қуруқликда ҳужумлар билан таҳдид қилди.

У биринчи шундай ҳужум 24 декабрда амалга оширилганини айтди, аммо кам маълумот берди, фақат «дока зонаси»ни нишонга олинганини ва у ерда гиёҳванд моддалар ташишда айбланган кемалар юкланаётганини билдирди.

Мадуро қўлга олинишидан олдин Трамп бир неча бор Мадуро "АҚШнинг дўсти эмас" ва "у кетиши ақлли иш бўлади" деб айтди.

У шунингдек, Мадурога молиявий босимни оширди, Венесуэлага кириб-чиқадиган санкцияланган нефт танкерларига "ўлик денгиз блокадаси" эълон қилди. Нефт Мадуро ҳукумати учун асосий ташқи даромад манбаи ҳисобланади.

АҚШ фентанил ва кокаин оқимини тўхтатиш мақсадида Кариб денгизидаги ҳарбий иштирокини кучайтирди.

Мазкур ҳарбий бўлинмалар контрабандачи кемаларни нишонга олиш билан бир қаторда, АҚШнинг денгиз блокадаси стратегиясини амалга оширишда асосий вазифани бажармоқда.

Венесуэла АҚШга гиёҳванд моддаларини кўп миқдорда етказмоқдами?

Гиёҳвандликка қарши курашиш бўйича мутахассислар айтишича, Венесуэла глобал гиёҳванд моддалар савдосида нисбатан кичик ўйинчи бўлиб, бошқа жойларда ишлаб чиқарилган гиёҳванд моддалар яширинча олиб ўтиладиган транзит мамлакат сифатида ҳаракат қилади.

Унинг қўшниси Колумбия дунёдаги энг йирик кокаин ишлаб чиқарувчиси ҳисобланади, бироқ унинг катта қисми Венесуэла орқали эмас, балки бошқа йўллар орқали АҚШга киради, деб ҳисобланади.

АҚШ Гиёҳванд моддаларни назорат қилиш бошқармасининг (DEA) 2020-йилдаги ҳисоботига кўра, АҚШга етиб борадиган кокаиннинг қарийб тўртдан уч қисми Тинч океани орқали олиб ўтилади, фақат кичик фоизи Кариб денгизидаги тезкор қайиқлар орқали келади.

АҚШ томонидан амалга оширилган дастлабки зарбаларнинг аксарияти Кариб денгизида бўлган бўлса, сўнгги зарбалар Тинч океанига қаратилди.

Сентябр ойида Трамп АҚШ ҳарбий раҳбарларига нишонга олинган қайиқлар "асосан фентанил ва бошқа гиёҳванд моддалар билан тўла оқ кукун қоплари билан тўлдирилганини" айтди.

Фентанил бу синтетик гиёҳванд модда бўлиб, у героинидан 50 баравар кучлироқ ва АҚШда опийим дозасидан ошиб кетишдан ўлимларнинг асосий сабаби бўлиб қолган.

15 декабр куни Трамп фентанилни "оммавий қирғин қуроли" деб белгиловчи фармонни имзолади ва у "гиёҳванд моддадан кўра кимёвий қуролга яқинроқ" эканини таъкидлади.

Бироқ, фентанил асосан Мексикада ишлаб чиқарилади ва деярли фақат қуруқлик орқали унинг жанубий чегараси орқали АҚШга киради.

DEAнинг 2025-йилги Миллий гиёҳвандлик хавфини баҳолаш ҳисоботида АҚШга яширин олиб кирилаётган фентанил ишлаб чиқариладиган мамлакат сифатида Венесуэла тилга олинмайди.

Мадуро қандай қилиб ҳокимиятга келди?

Николас Мадуро Венесуэланинг сўл қанот президенти Уго Чавез ва унинг Бирлашган Социалистик Партияси (PSUV) раҳбарияти остида машҳурликка эришди.

Мадуро, собиқ автобус ҳайдовчиси ва касаба уюшмаси етакчиси, Чавеснинг ўрнини эгаллади ва 2013 йилдан бери президент ҳисобланади.

Чавес ва Мадуро 26 йил давомида ҳокимиятда бўлган даврда, уларнинг партияси асосий институтлар, жумладан Миллий Ассамблея, суд тизимининг катта қисми ва сайлов кенгаши устидан назоратни қўлга киритди.

2024-йилда мухолифат тўплаган овозлар натижалари уларнинг номзоди Эдмундо Гонсалес йирик устунлик билан ғалаба қозонганини кўрсатган бўлса-да, Мадуро президентлик сайловларида ғолиб деб эълон қилинди.

Гонсалес асосий мухолифат етакчиси Мария Корина Мачадо ўрнини эгаллаган эди, чунки Мачадога сайловда қатнашиш тақиқланган эди.

Мачадо октябрь ойида "диктатурадан демократияга адолатли ва тинч йўл билан ўтиш учун олиб борган кураши" учун Тинчлик бўйича Нобел мукофоти билан тақдирланди.

У сафар қилиш тақиқига бўйсунмай, бир неча ой яшириниб юрганидан сўнг, мукофотни олиш учун декабр ойида Ослога борди.

У Венесуэлага қайтишни режалаштираётганини айтди, бу ўз ўринда уни Венесуэла ҳукуматлари томонидан ҳибсга олиниши хавфи остига қўяди, чунки улар Мачадони "қидирувдаги шахс" деб эълон қилган.

АҚШ Кариб денгизида қанча ҳарбий кучларини жойлаштирган?

АҚШ Кариб денгизига 15000 аскар ва бир қатор самолёт ташувчилари, бошқариладиган ракета кемалари ва амфибия ҳужум кемаларини жойлаштирди.

АҚШ флотилиаси орасида дунёдаги энг йирик самолёт ташувчиси бўлган USS Gerald Ford ҳам бор.

Хабарларга кўра, 10-декабр куни АҚШ кучлари Венесуэла яқинида нефт танкерини қўлга олганидан олдин ундан АҚШ вертолётлари ҳавога кўтарилган.

АҚШ танкер "Венесуэла ва Эрондан санкция остидаги нефтни ташиш учун ишлатилганини" айтди. Венесуэла бу ҳаракатни "халқаро қароқчилик" деб атади.

Шундан бери АҚШ Венесуэла яқинидаги сув ҳудудларида яна икки танкерни нишонга олди.

Трамп шанба кунги зарбалардан кейин "Америка армадаси ўз позициясида шай турибди", деди.

Венесуэла қанча нефт экспорт қилади ва уни ким сотиб олади?

Мадуро узоқ вақтдан бери Трамп маъмуриятини уни ағдаришга уринишда айблаб келади, чунки АҚШ Венесуэланинг нефт бойликлари устидан назоратни қўлга киритмоқчи, деб ҳисоблайди, ва Трамп АҚШ биринчи нефт танкерини қўлга олганидан кейин айтган сўзларига ишора қилади.

Мухбирлар танкер ва унинг юкига нима бўлиши ҳақида сўраганда, у: "Менимча, биз нефтни ўзимизда қолдирамиз", деди.

Бироқ, АҚШ расмийлари илгари Венесуэланинг Мадуро ҳукуматига қарши ҳаракатлари мамлакатнинг фойдаланилмаган захираларига кириш учун қилинган деган даъволарини рад этган.

Венесуэла дунёдаги энг йирик тасдиқланган хом нефт захираларига эга ва нефт соҳаси даромадлари унинг ҳукумат бюджетининг ярмидан кўпроғини молиялаштиради.

Бироқ, унинг экспорти санкциялар, сармоя етишмаслиги ва Венесуэланинг давлатга қарашли нефт компаниясидаги нотўғри бошқарув туфайли зарар кўрди.

АҚШ Энергетика Ахборот Маъмурияти (EIA) маълумотларига кўра, 2023-йилда Венесуэла жаҳон хом нефт ишлаб чиқаришининг атиги 0,8 фоизини ташкил қилган.

Ҳозирда у кунига тахминан 900000 баррел нефт экспорт қилади ва Хитой энг йирик харидор ҳисобланади.