Путин корчалонлари: Россия супербойлари дунё бўйлаб санкцияларга юз тутмоқда - Украина, Уруш

Буюк Британия, Европа Иттифоқи ва АҚШ ҳукуматлари Россиянинг Украинага бостириб киришига жавобан президент Владимир Путиннинг яқин атрофидаги миллиардер бизнесменларга қарши оғир санкциялар киритди.

Қрим аннекция қилинганидан кейин АҚШ ва Европа Иттифоқи давлатлари билан муносабатлар ёмонлашгач, Путин йиллар давомида ўз иттифоқчиларини ҳар эҳтимолга қарши ҳимоя чоралари кўриб қўйишлари кераклигинини айтиб келган.

Унинг яқинларидан баъзилари унинг маслаҳатига амал қилиб, маблағини Россияга сармоя қилган бўлса, бошқалари пулларини хориждаги ҳашаматли кўчмас мулк ва футбол клубларига тиккан, компаниялари эса хорижий фонд биржаларида кўрсатилган.

Энди улар энг кенг қамровли иқтисодий санкциялар шароитида ўз активларини сақлаб қолиш учун курашмоқда. Мана, улардан айрим бизга маълумлари.

Алишер Усмонов

Бойлиги: 17.6 миллиард доллар

АҚШ, Европа Иттифоқи ва Буюк Британия санкциясига тушди

Путиннинг суюкли олигархларидан бири ҳисобланган Алишер Усмоновнинг бойлиги "Forbes" маълумотларига кўра, 17,6 миллиард долларга тенг, шунингдек, энг бойлардан бири ҳисобланади. Бу собиқ профессионал қиличбозни Европа Иттифоқи Путинга бизнес муаммоларини ҳал қилишда ёрдам берадиган "бизнесмен амалдор" деб таърифлайди.

У Совет Иттифоқи таркибида бўлган Ўзбекистонда туғилган, тоғ-кон саноати ва телекоммуникация, жумладан, Россиянинг иккинчи йирик мобил тармоғи "MegaFon"ни ўз ичига олган йирик конгломерат "USM Holdings"ни бошқаради.

28 февраль куни Европа Иттифоқи унга қарши санкциялар эълон қилди, АҚШ ва Буюк Британия ҳам бунга эргашди. У санкцияларни адолатсиз деб атади ва ўзига қўйилган барча айбловлар ёлғон эканлигини айтди.

"USM Holdings" Усмонов унинг акцияларнинг 50 фоизидан камроғига эгалик қилгани учун Европа Иттифоқи санкцияларидан қочишга умид қилаётганга ўхшайди. Унинг онаси номи билан аталган Дилбар суперяхтаси Ҳамбургда таъмирланмоқда ва ҳозир мусодара қилиниш хавфи остида.

Буюк Британияда унинг асосий кўзга кўринган сармоялари кўчмас мулкка тикилган. Лондондаги 65 миллион фунт стерлинг қийматига эга Бичвуд уйига ва Лондон яқинидаги Суррей графлигидаги Тудор уйи Саттон Плейсга эгалик қилади. Иккаласи ҳам Британия расмийлари томонидан музлатилди.

Унинг бизнес шериги Фарҳод Мошири Эвертонга эгалик қилади ва жаноб Усмоновнинг USM, "MegaFon" ва "Yota" компаниялари клубнинг асосий ҳомийларидан бўлиб келган ва унинг иштироки янада яқинроқ бўлган деб ишонилади. Чоршанба куни Эвертон ҳомийлик шартномасини тўхтатди ва Мошири USM бошқарув кенгаши аъзолигидан кетди.

Роман Абрамович

Бойлиги: 12.4 миллиард доллар

Ҳозирча Буюк Британия, Канада санкцияларига тушган

Ўзининг "Челси" футбол клуби муваффақияти туфайли Россиянинг энг машҳур миллиардерларидан бири бўлган Роман Абрамовичга ҳали санкция қўйилмаган, эҳтимол у Путиннинг бошқа яқинларичалик таъсирли эмасдир.

Унинг Кремлда қанчалик таъсирли эканлиги ҳақидаги савол кўп баҳс-мунозараларга сабаб бўлмоқда. Баъзилар президент Путин унга шунчаки тоқат қиляпти дейди, бошқалари муносабатлар анча яқинроқ, дейди.

Жаноб Абрамович Путин ёки Кремль билан яқин алоқада эканлигини қатъиян рад этади, бироқ унинг 12.4 миллиард долларлик бойлиги санкциялар остида қолиши мумкин. Чоршанба куни у Лондоннинг Кенсингтон сарой боғлари ҳудудидаги 150 миллион фунтлик уйи сотувга қўйилгани ва "Челси"ни 3 миллиард фунт стерлингга сотмоқчи эканлигини эълон қилди.

Жаноб Абрамович 1990 йилларда пул ишлаб топган ва Борис Ельцин президентлиги даврида биринчи олигархлардан бўлган. Унинг бойиши асоси Сибнефт нефть компаниясини ўта арзон нархда сотиб олгани эди. Унинг активлари орасида жума куни Британия Виргин оролларидан сузиб кетган дунёдаги учинчи энг узун яхта "Eclipse" ва Барселонада жойлашган яна бир мегаяхта "Solaris" бор.

Сўнгги йилларда у Буюк Британиядан чиқиб кета бошлади. 2018 йилда у Британия визаси муддатини узайтириш учун ариза бермасликка қарор қилди ва ўрнига Лондонга бориш учун янги олинган Исроил паспортидан фойдаланди. У илгари "Челси"нинг ҳар бир уйдаги ўйинига борган бўлса, ҳозир уни "Стемфорд Бриж"да камдан-кам кўришади.

Олег Дерипаска

Бойлиги: 3 миллиард доллар

АҚШ санкциясига тушган

Президент Путин ҳокимиятга келганида Олег Дерипаска ниҳоятда бадавлат бўлиб, бойлигининг энг юқори чўққиси 28 миллиард долларга етган, аммо ҳозир унинг бойлиги атиги 3 миллиард долларга баҳоланмоқда

У 1990 йилларда алюминий саноати учун аёвсиз курашда ғалаба қозониб, бойлик сари йўл очган. Қўшма Штатлар унинг пул ювиш, порахўрлик, товламачилик ва рэкетлик билан шуғулланганини айтади ва у "бир тадбиркорни ўлдиришга буйруқ берган ва Россия уюшган жиноий гуруҳи билан алоқаси бор" деган айбловларни эълон қилган. У бу айбловларни рад этади.

2008 йилги молиявий инқироз пайтида у қаттиқ зарбага учради ва Путиннинг ёрдамига муҳтож бўлиб қолди. 2009 йилда президент Путин қалам ўғирлаганини айтиб, уни уялтирган эди. Ўшандан бери у яна Путин эътиборини қозонганга уринди ва Мюллер ҳисоботида (Россиянинг 2016 йилги АҚШ президентлик сайловларига аралашишга уринишлари бўйича АҚШ тергови) у президент билан "яқиндан алоқадор" деб таърифланган.

У Лондон фонд биржасида рўйхатга олинган яшил энергия ва металл ишлаб чиқарувчи "En+ Group" компаниясига асос солган, бироқ 2018 йилда АҚШ санкциялари остида қолганида улушини 50 фоиздан камайтирди. Дерипасканинг компанияларидан бири "Basic Element" санкцияларни "ақлсиз, кулгили ва бемаънилик" деб баёнот тарқатди.

Скрипалнинг заҳарланишидан кейин Англия-Россия муносабатлари ёмонлашганидан бери у Суррейдаги Вейбриждаги Ҳамстоун Ҳаусни сотишга ҳаракат қилиб келади. У чоршанба куни Мальдив оролларида бўлган "Clio" яхтасига ҳам эгалик қилади.

Санкция остидаги кўплаб олигархлардан фарқли ўлароқ, Дерипаска ижтимоий тармоқларда тинчликка чақириб, урушга бўлган муносабатини очиқ айтиб келади. "Музокаралар имкон қадар тезроқ бошланиши керак!" деб ёзди у.

Игорь Сечин

Бойлиги: қанчалиги номаълум

АҚШ ва Европа Иттифоқи санкциясига тушган

28 февраль куни унга қарши санкциялар эълон қилган Европа Иттифоқига кўра, Игорь Сечиннинг Владимир Путин билан алоқалари узоқ ва чуқур тарихга эга. Айтилишича, у Путиннинг энг ишончли ва энг яқин маслаҳатчиларидан бири, шунингдек, унинг дўсти бўлиб, улар ҳар куни мулоқот қилади деб тахмин қилинади.

Унинг муваффақиятига рақибларини шафқатсизларча четга суриш орқали эришилди - унинг рус матбуотидаги лақаби Дарт Вейдер. 2008 йилдаги АҚШ элчихонасидан сизиб чиққан маълумотда уни "шунчалик туманлики, у аслида мавжуд эмаслиги, балки Кремль томонидан қўрқув уйғотиш учун ўйлаб топган қандайдир афсона, деб ҳазил қилишади" деб таърифланган. 2014 йилда АҚШ унга қарши санкциялар киритди ва у буни "мутлақо асоссиз ва ноқонуний" деб атади. Улар 24 февраль куни унга қарши янги санкцияларни эълон қилишди.

Сечиннинг фаолияти сиёсат ва бизнес орасидадир, баъзан бир вақтнинг ўзида иккаласида ҳам юқори лавозимларни эгаллаган. Путин Бош вазир бўлганида у Бош вазир ўринбосари бўлган ва ҳозирда давлат нефть гиганти "Роснефт"ни бошқаради.

Сечин 1990 йилларда Путин билан Санкт-Петербург мериясида ишлаган ва ўзи ҳеч қачон очиқчасига тан олмаган бўлса да, кўпчиликнинг фикрича, КГБда ишлаган.

Россияда Сечиннинг қанча пули борлигини ҳеч ким билмайди, бироқ французлар унинг иккинчи хотини Олга Сечина бортда тушган суратларини жойлаштирганидан кейин унга алоқадор бўлган "Amore Vero" номли ҳибс қилди. Ўшандан бери улар ажрашган.

Бундан ташқари, унинг хорижда топиш осон бўлган катта бойликлари борлиги ҳақида ҳеч қандай маълумот йўқ, унинг бошқа активларини кузатиш ва музлатиш қийин бўлиши мумкин.

Алексей Миллер

Бойлиги: миқдори номаълум

АҚШ санкциясига тушган

Алексей Миллер Владимир Путиннинг яна бир эски дўсти. У ҳам 1990 йилларда Санкт-Петербург мериясининг ташқи алоқалар қўмитасида Путиннинг ўринбосари бўлганидан бери ўз карьерасини президентга содиқлик асосида қурган.

2001 йилдан бери у улкан қудратли давлат газ компанияси "Газпром"ни бошқариб келади, аммо унинг бу ерга тайинланиши ҳам кутилмаган бўлган ва у шунчаки эски хўжайинининг буйруғини бажараётганига ишонишади. 2009 йилда АҚШнинг Москвадаги элчиси "Газпром"ни "самарасиз, сиёсийлашган ва коррупциялашган" деб атаган.

Миллер 2014 йилда Қрим аннекция қилинганидан бери санкцияларга дучор бўлмаган, бироқ 2018 йилда у АҚШ рўйхатига қўшилгач, бундан фахрланишини айтган. "Биринчи рўйхатга кирмаганимга менда ҳатто шубҳалар ҳам бор эди - эҳтимол, нимадир нотўғри? Лекин ниҳоят мени ҳам киритишди. Шундай қилиб, биз ҳамма нарсани тўғри қиляпмиз", деди у.

Унинг Россиядан ташқарида осон кузатилиши мумкин бўлган активлари ва соф бойлиги ҳақида маълумот йўқ.

Авеннинг бойлиги: 4.8 миллиард доллар

Фридманнинг бойлиги: 12.6 миллиард доллар

Иккиси ҳам Европа Иттифоқи санкциясига тушган

Европа Иттифоқи Пётр Авенни президент Путиннинг энг яқин олигархларидан бири, Михаил Фридманни эса Путиннинг яқин доиралари ёрдамчиси сифатида таърифлайди. Улар биргаликда Россиядаги энг йирик хусусий банк Альфа-Банкни бунёд қилган.

Мюллер ҳисоботида айтилишича, Авен Путин билан йилига 4 марта Кремлда учрашган ва у "бу учрашувлар чоғида Путин томонидан билдирилган ҳар қандай таклиф ёки танқидлар сўзсиз кўрсатма эканлигини тушунаман ва агар итоат этмаса, Авен учун оқибатлари салбий бўлишини тушунаман", деди.

2016 йилда Путин уларни ўз манфаатларини келажакдаги санкциялардан ҳимоя қилиш ҳақида огоҳлантирган. Шу ҳафта, 28 февралда Европа Иттифоқи санкциялари туфайли уларнинг акциялари музлатиб қўйилгани сабабли улар деярли 10 йил аввал асос солган бош қароргоҳи Лондонда жойлашган "LetterOne" инвестиция гуруҳидан чиқиб кетди. Авен ҳам Лондондаги Қироллик санъат академиясининг ишончли вакили сифатида истеъфога чиқди.

Икки ишбилармон "ўзларида мавжуд бўлган барча воситалар билан ушбу санкцияларнинг ёлғон ва асоссизлигини кўрсатишларини" айтди.

Тахминан 12 миллиард долларга эга бўлган Фридман Лондонда Lord's Cricket Ground ёнидаги уйда яшайди ва, шунингдек, Лондон шимолидаги йирик Этлон Ҳаусе мулкига эга бўлиб, уни 2016 йилда 65 миллион фунт стерлингга сотиб олган.

Сешанба куни Лондонда ўтказилган матбуот анжуманида у Украинадаги уруш "катта фожиа" эканлигини айтди, лекин Кремлни танқид қилмади ва бундай қилиш юз минглаб ходимлар ишини хавф остига қўйиши мумкинлигини айтди.

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek

BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.