Украина - Россия: Уруш Ўзбекистон ва Марказий Осиёга қанчалик ёмон таъсир қилади?

Россия кучлари Украинани ишғол қилишда давом этаркан, Европадаги геосиёсий манзара таниб бўлмас даражада ўзгарди.

Иккинчи Жаҳон Урушидан бери Европадаги тинчлик бу қадар улкан таҳдид остида қолмаганди.

АҚШ ва Европа Иттифоқи Россияга қарши мисли кўрилмаган жазо чораларини қўллашмоқда.

Айни пайтда, ушбу инқироз Марказий Осиё мамлакатларига қанчалик жиддий таъсир қилади, деган савол ҳам ўртага чиқади.

Урушнинг қисқа муддатли ва узоққа чўзиладиган оқибатлари минтақа, хусусан, Ўзбекистон учун қандай кечиши мумкин?

Иқтисодий тартибсизлик

Марказий Осиёдаги барча давлатларнинг иқтисодлари Россия билан чамбарчас боғлиқ.

Россия рублининг қадри кескин тушиб кетаркан, айни ҳолат минтақадаги миллий валюталарга ҳам таъсир этмай қолмайди.

АҚШ доллари қимматлашди ва бу дегани - четдан келтириладиган маҳсулотлар нархи ҳам ошади.

Рублнинг қулаши Россияда ишлайдиган кўп миллионли меҳнат мигрантларининг даромадларини ҳам камайтариб юборди.

Муҳожирлар энди уйларига камроқ пул жўнатишади ва уларнинг ўз ватанларидаги оилалари ҳам харид имкониятлари пасайиб, камчиқим бўлиб қолишади.

Меҳнат мигрантлари юборадиган пул ўтказмалари эса Тожикистон, Қирғизистон ва Ўзбекистондаги миллий ЯИМ ёки Ялпи Ички Маҳсулотнинг салмоқли қисмини ташкил этади. Шу боис пул ўтказмалари камайиши бу мамлакатларда қаттиқ билинади.

Россия иқтисоди Ғарб киритган кўплаб жазо чоралари зарбасига дуч келаркан, у ердаги мигрантларнинг иш топиш имконлари ҳам чекланиши мумкин.

Ғарб Украинани қуроллантириши керакми?

Ўзбекистон матбуотини русофобияда айблаган россиялик журналистга чора кўриш талаб қилинмоқда. Видео

Баҳо: Украина Россияни бемалол енга оладими?

Савол ва жавоб. Киев: Украина нега Россия ҳарбий карвонига ҳозиргача зарба бермади? Ғарб нега аралашмаяпти? Уруш асирлари ҳам борми?

Нефть нима бўлади?

Ёқилғи нархлари ошмоқда ва мазкур ҳолат дунё бўйлаб кичик тижоратлар ҳамда иқтисодни юритувчи соҳаларга таъсир қилмоқда. Айни ўринда Марказий Осиё ҳам истисно эмас.

Бироқ нефть савдосига боғлиқ ҳолатлар сабабли Қозоғистоннинг ўз нефтини сотиб оладиган даромади пасайиб кетиши аниқ. АҚШ ва Британия Россия нефти импортини тақиқларкан, аҳвол янада ёмонлашади.

Қозоғистон Ғарбга сотадиган ёнилғининг салмоқли қисми КҚК ёки Каспий Қувурлари Консорциуми орқали етказилади ва Россия ҳудудидан ўтади.

Кейин Қора Денгиз соҳилидаги Новороссийск портидан жўнатилади.

Хабарларга кўра, харидорлар аллақачон КҚК орқали келадиган нефтни олишни исташмаяпти.

Бир сабаби - Россияга қарши жазо чоралари.

Бошқа омили - айни жой Украинадаги жангларга яқин бўлгани боис суғурта тўловлари катта.

Қозоқ ҳукуматининг айтишича, КҚК ўрнида бошқа муқобил йўналишлар ҳам бор.

Аммо назарда тутилаётган йўналиш - Бокудан Туркияга ва у ердан Европага оқадиган қувурга уланиш учун Қозоғистон нефтини Каспий Денгизидан ўтказиш керак.

Бу йўлда ҳам муайян тўсиқлар мавжуд ва уни амалга ошириш учун вақт лозим.

Эвакуация

Марказий Осиёдаги барча давлатлар ўз фуқароларини Украинадан олиб кетишмоқда. Аксарият Польша орқали кўчириляпти.

Ўзбекистон, масалан, йигирматадан кўпроқ махсус парвозлар ташкил этди ва ўз фуқароларини ватанга олиб кетди.

Қозоғистонликлар ҳам айни йўналиш орқали эвакуация қилинди.

Ўзбек дипломатлари Молдовага ҳам боришди ва у ерга ўтган ўзбекистонликларни уйга қайтариш учун ёрдам кўрсатдилар.

Муносабат қандай?

Марказий Осиё раҳбарлари Владимир Путиннинг ҳатти ҳаракатларини танқид қилишдан тийилишмоқда. Бироқ Қирғизистон ва Қозоғистонда одамлар кичик намойишларга чиқишди.

Масалан, 6 март куни икки мингга яқин одам Олма-Отада намойиш ўтказишди ва Украинадаги урушни тўхтатишни талаб қилдилар.

Қирғизистонда эса 8 март куни юзлаб бишкекликлар намойиш ташкил этиб, тинчликка чақиришди.

Ўзбекистонда одамлар кўчаларга чиқишгани йўқ.

Аммо бир қатор таниқли ўзбекистонлик блогерлар Россия босқинини қоралаб чиқишди.

Россиядаги давлатга қарашли Россия-24 канали эса Украинадаги вазият ҳақида мустақил фикр билдирган ёки хабар тарқатган ўзбекистонлик блогер, журналист ҳамда вебсаҳифаларни аксилрус кайфиятларини кучайтиришда айблади.

Ўзбек блогерлари мазкур иддаоларга қарши муносабат билдиришаркан, Россия эндиликда бошқа давлатлардаги сўз эркинлигини ҳам бўғишга интилмоқда, деб айтдилар.

Марказий Осиё ҳам бу низога қўшиладими?

Марказий Осиёдаги учта давлат Россия етакчилигидаги ҳарбий ташкилот - КХШТ (русчаси - ОДКБ) аъзоларидир.

КХШТ эса ҳали яқиндагина илк бора ғалаёнларини бостириш учун қўшни Қозоғистонга қўшин киритганди.

CSTO

НАТО каби КХШТ низоми ҳам бир аъзо давлатга ҳужумни барча аъзо давлатларга ҳужум сифатида таснифлайди.

Лекин Россия ҳарбий амалиётлари табиатига қарасак, Қозоғистон, Қирғизистон ёки Тожикистон қўшинлари уларда қандай иштироқ этишларини тасаввур қилиш қийин.

Шунга қарамай, Қирғизистон Россияга ҳарбий ёрдам бериш учун келишувга борган, деган миш-мишлар тарқалди. Кейинроқ Қирғиз Миллий Хавфсизлик Қўмитаси бу хабарларни рад этиб чиқишга мажбур бўлди.

Узоқроққа қарайдиган бўлсак, агар Россия Украинада назоратни қўлга олса, келажакда бу мамлакатга КХШТ тинчликпарвар кучларини киритиши эҳтимолини ҳам назардан соқит қилиб бўлмайди.

Украинага Россия ҳужумлари давом этаркан, дунёдаги энг йирик ҳарбий қудратлардан бири бўлмиш бу давлат анча заиф ва захиралари ҳам кам иттифоқчиларининг ёрдамига муҳтожлигини ақлга сиғдириш қийин.

BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek