Россия сиёсатчилари Ўзбекистон борасида нега фаоллашди - хавотирлар асослими? Янгиликлар

Шу кунларда Россиялик тарихчи Михаил Смолиннинг чиқиши кенг баҳсларга сабаб бўляпти. Тарихчининг ўзбек миллати ҳақида айтганлари ҳам хавотир, ҳам ғазаб келтириб чиқарган.

"Буниси энди ошиб тушди" - деди ўзбекистонлик собиқ депутат Расул Кушербаев - "Кўриниб турибдики, катта эҳтимол билан Кремл буюртмаси асосида рус зиёлилари секин аста Марказий Осиё мамлакатларини босиб олишга ўз жамиятини рухан тайёрламоқда".

Кушербаев бу каби "сценарий Украинага уюштирилиши кутилган босқиндан олдин ҳам қўлланилган"лигини таъкидлайди.

Гап нимада?

Россиялик тарихчи Михаил Смолин 22 январ куни НТВ телеканалида эфирга кетган кўрсатувда 1917 йилгача ўзбек, қозоқ ва озарбайжонлар миллат сифатида мавжуд бўлмаган, дея фикр билдирди.

"Қаранг, Қозоғистон қандай пайдо бўлди. Дастлаб у РСФСР таркибида Қозоқ Республикаси деб аталган. Яъни умуман ҳеч қандай қозоқлар йўқ эди. Кейин Қозоқ ССР таркибида Қирғиз АССР ташкил этилди. Масалан, ўзбеклар инқилобгача ҳеч қачон мавжуд бўлмаган. Бундай этник ном йўқ эди. Марказий Осиёдаги бир қанча халқларни бир қилиб, ўзбекларни яратишган. Озарбайжонлар кимлар? Озарбайжон деган миллат йўқ" - деган Михаил Смолин.

Тарихчининг чиқиши ғазаб ва хавотирлар келтириб чиқариши ортидан, Россия Ташқи ишлар вазирлигини расмий вакили Мария Захарова унга изоҳ берди.

У Россия ва Марказий Осиё республикалари муносабатлари "ўзаро ҳурмат ва маданиятлар мулоқотига асосланган"ини айтди.

"Қайд қилинган ғалати чиқишлар соф субъектив характерга эга, ҳозиргина айтилган воқеликлар билан ҳеч қандай умумийлиги йўқ ва тўлиқ муаллифнинг виждонига ҳавола" - деган Мария Захарова.

Аммо бу чиқиш ўзбекистонликларнинг хавотирини пасайтирмади.

Шовинизм ё империализм?

"Бугун шовинистик пропаганда юзидаги ниқобни йиртиб, ўзининг ҳақиқий башарасини намойиш қилар экан, уларнинг хатти-ҳаракатида фашизмнинг "қўланса ҳиди" анқийди... Афсуски, шовинистларнинг жиноий ҳаракатлари ўзларининг жамоатчилиги томонидан қўллаб-қувватланаётгани ўта аянчлидир. Аслида, Михаил Смолин ва унга ўхшаш "сиёсатдон"ларнинг оғзида айланаётган "тил" қора ният эгасининг тилидир" - дейди республика Маъанавият ва маърифат маркази раҳбари Минҳожиддин Мирзо.

Ўзбекистон Миллий медиа ассоциацияси раиси Шерзодхон Қудратхўжаев бу каби чиқишлар ортида Россия империалистларининг стратегик мақсадлари ётганини таъкидлайди.

"Бугунги провокацияларда Россия империалистларининг стратегик мақсадлари яширилганини эсдан чиқармаслигимиз керак. Кимдир уни сўкиши ҳам мумкин. Мен бундай йўлдан бормаган бўлардим. Бунинг зоҳирида нима бор? Аввало, Михаил Смолиннинг гаплари ортида "ўзбек миллати қадимми, қозоқ миллати қадимми ёки тожик миллати қадимми" деган саволни ўртага ташлаб, низо-нифоқ чиқариш нияти турибди. Яъни, бўлиб ташла, ҳукмронлик қил. Айни шу нарсадан эҳтиёт бўлишимиз зарур" - дейди у.

Олий Мажлис Қонунчилик палатаси спикери ўринбосари Алишер Қодиров "Давлатчилик тажрибамизнинг муҳим хулосаси — эл бўлмасдан ўзимиз билан ўзимиз тортишаверсак, яна зўравонга қул бўламиз!" - деб чиқди.

Қодиров амалий чоралар кўришга даъват қилган.

"Масалан, 3 фоизга ҳам бормайдиган рус ватандошлар учун таълим ва телевиденияда рус тили номутаносиб даражада кўп! Бу номутаносиблик тузатилиши керак. Биринчидан, Ўзбекистонда бошланғич таълимни она тилида ўқитилиши бўйича норма қонунга киритилиши мумкин. Иккинчидан, қозоқ, озар, қирғиз, туркман, турк ва тожик қардошлар билан телекўрсатувлар алмашишни йўлга қўяйлик", дейди у.

Алишер Қодиров фракциянинг яқин мажлисларида бу масалаларни муҳокама қилмоқчи эканлигини айтган.

Ўзбекистон Миллий ахборот агентлиги Бош директорнинг биринчи ўринбосари Хушнуд Худойбердиев Россияда Украина урушидан олдин ҳам шу каби чиқишлар бўлганини ёзади.

"Соғлом одам буларнинг барчаси нима учун қилинаётганини яхши билади. Чунки Украинага босқин ҳам айнан мана шу каби умумий тезислар асосида бошланган", дейди у.

Хушнуд Худойбердиев бу каби масалаларда ҳукуматнинг муносабатини савол остига олган.

"Нега доим рус шовинистларига қарши мулойим ва бағрикенг муносабатда бўламиз? Нега Россия элчисини "чақиртирмаймизу", шунчаки "таклиф этамиз"? Нега бутун бошли Ўзбекистонни босиб олиш ҳақида гапирганларга қарши жиноят иши қўзғатмаймиз? Нега ўзбек халқини ерга урганларнинг Ўзбекистонга киришини тақиқлаш ҳақида қарорлар қабул қилмаймиз? Нега доим қўрқиб яшашимиз, "катта оға" нима деркин деб, оғзини пойлаб туришимиз керак?" - дейди ўзбекистонлик ёш мулозим.

Биринчи марта эмас

Олдинроқ Россиялик сиёсатчиси Захар Прилепин Ўзбекистонни Россияга таркибига қўшиб олиш ҳақида гапирганидан сўнг, Ўзбекистон ТИВ Россиянинг Ўзбекистондаги элчисини "таклиф қилгани" эътирозларга сабаб бўлганди.

Фаоллар Ўзбекистон Россия телеканалларини ёпиш керак, деган чақириқ билан ҳам чиқишди.

Кейинги йилларда Россия сиёсатчилари Маркази Осиё, хусусан, Ўзбекистон ҳақида хавотирларга сабаб бўлган турли чиқишлар қилишмоқда.

2020 йилнинг июнь ойида Россия президенти Владимир Путин Совет Иттифоқи таркибига кирган пайтида кўплаб республикалар тарихан Россияга тегишли бўлган ерларга эгалик қилиб олишганини иддао қилганди.

Орадан бироз ўтиб, Россия Давлат думасининг бир эмас, икки депутати кетма-кет шу каби иддаолар билан чиқишган.

Масадан, улар ўтмишда Қозоғистон деган давлат умуман бўлмагани, унинг ерлари Россия томонидан берилган катта совға экани ва мамлакатлари уни қайтариб олиши кераклигини даъво қилишганди.

Украина уруши ва Марказий Осиё

Россия сиёсатчиларининг бу каби чиқишлари Украина урушидан сўнг минтақада жиддий ва оғриқли қабул қилина бошланган.

Қозоғистонлик айрим таниқли сиёсатчилар бу Россия ҳокимиятининг "кучайиб бораётган янги империячилик синдроми"нинг ифодаси эканини айтишган.

Бу каби даъволарга ҳатто Қозоғистон президенти Қасим-Жомарт Тоқаев ҳам ўзи ёзган мақолада алоҳида тўхталди.

У Қозоғистон ҳудудий яхлитлигини савол остига олувчи "иғвогорона амал"ларга мамлакати расман қарши туриши кераклигини айтган ва "табаррук заминлари ўзларига ота-боболаридан мерос қолгани"ни таъкидлаганди.

"Қозоқларга бу улкан ҳудудларни ҳеч ким бермаган" деб урғулаган ва "яна бир бор мамлакатнинг миллий манфаатларини ҳам "нон" ва ҳам "тош" билан ҳимоя қилишга ҳозир туришлари лозимлигини таъкидлашни исташи"ни билдирганди.

https://t.me/bbcuzbek

BBC.COM/UZBEK

Telegramda bog'lanish raqami +44 7858860002