Россия умидсизликка тушган украиналикларни қандай қилиб хоинларга айлантиришга уринмоқда

Светлана бир лаҳза ҳам ўз ватанига хиёнат қилиш ҳақида ўйламаганини айтади.

"Эрим мени ҳеч қачон кечирмаган бўларди," дейди у Киев яқинидаги уйида учрашганимизда.

42 ёшли аёл русларга асир тушган ҳарбий шифокор эри Дима ҳақида икки йилдан ортиқ хабар кутгандан сўнг, тўсатдан унга қўнғироқ бўлди.

Телефондаги овоз унга, агар Украинага хиёнат қилса, Диманинг қамоқдаги шароити яхшиланиши ёки ҳатто эрта озод этилиши мумкинлигини айтади.

"Менга Украина рақамидан қўнғироқ қилишди. Мен жавоб берганимда, у ўзини Дмитрий деб таништирди, – деб тушунтиради Свитлана. – У рус акцентда гапирарди."

"У менга: «Сиз ҳарбий хизматга чақирув идорасини ёқиб юборишингиз, ҳарбий транспорт воситасини ёндириш ёки Украина темир йўлларининг электр қурилмаларини ишдан чиқаришингиз мумкин», деди."

Яна бир имконият бор эди: Украина осмонини рус дронлари ва ракеталаридан ҳимоя қилувчи муҳим ҳарбий объектлар – яқин атрофдаги ҳаво ҳужумидан мудофаа бўлинмаларининг жойлашувини ошкор қилиш.

Дмитрий ўз таклифини айтаётганда, Светлана Украина ҳукумати рус агентлари бирор ишга ундаганда нима қилиш ҳақидаги кўрсатмаларни эслаганини айтади: имкон қадар кўпроқ вақт чўзиш, ҳамма нарсани ёзиб олиш ва суратга тушириш ҳамда бу ҳақда хабар бериш.

Светлана бу ҳақда хабар берди ва хабарларнинг скриншотларини олиб, уларни Би-би-сига кўрсатди.

Украина Хавфсизлик хизмати (СБУ) унга ўрганиш давомида русларни чалғитиб туришни буюрди. Шунинг учун, у маҳаллий темир йўл линиясини портлатишга рози бўлгандек кўриниш берди.

Биз унинг саранжом-саришта меҳмонхонасида ўтириммиз, ташқарида вақти-вақти билан ҳаво ҳужуми сиреналари янграйди. У менга телефонида Дмитрий билан Telegram иловаси орқали қилган иккита овозли суҳбат ёзувларини эшиттиради. Суҳбат давомида Дмитрий Молотов коктейлини қандай тайёрлаш ва қўллаш бўйича кўрсатмалар беради.

"Бир литр ёнилғи суюқлигини қуйинг ва озгина бензин қўшинг, – деб тушунтиради Дмитрий. – Бирор темир йўл тугунига боринг. Хавфсизлик камералари йўқлигини текширинг. Эҳтиёт чорасидан бош кийим кийинг."

У Светланага режалаштирилган жойга 1-2 км қолганда, телефонини парвоз режимига ўтказишни ҳам ўргатади. Бу терговчилар фойдаланиши мумкин бўлган мобил алоқа минораларидан сигнални яшириш учун керак.

"Реле қутиси нималигини биласизми? Уни суратга олинг. Бу сизнинг нишонингиз бўлиши керак," деб тушунтиради Дмитрий ва вазифанинг бажарилганлигини исботлашни талаб қилади.

"Бугунги санани қоғозга ёзинг ва шу қоғоз билан бирга суратга тушинг."

Бунинг эвазига Дмитрий Свитланага эри билан телефон орқали гаплашиш имкониятини ёки унга посилка юбориш имкониятини бериши мумкинлигини айтади.

Кейинчалик, СБУ Светланага у билан гаплашган одам ҳақиқатан ҳам Россияда эканлигини ва алоқани узиши кераклигини айтади. Светлана Дмитрийга фикридан қайтганини айтади.

"Шунда таҳдидлар бошланди, – дейди Свитлана, – У эримни ўлдиришларини ва мен уни бошқа ҳеч қачон кўрмаслигимни айтди."

Бир неча кун давомида у қўнғироқ қилиб: "Эрингиз қийноққа солинмоқда, бу сизнинг айбингиз!" деб айтаверди.

"Унинг Димага зарар етказиш таҳдидларини амалга оширишидан қанчалик хавотирда эдингиз?" деб сўрайман Светланадан. Унинг кўзлари намланди. "Юрагим оғрирди, фақат: «Худойим, илтимос, бундай бўлишига йўл қўйма», деб илтижо қилардим. Юрагим зирқираб оғрир, фақат: "Худойим, илтимос, бундай бўлишига йўл қўйма," деб ёлворардим, холос.

Менинг бир томонимдаги овоз «бу одамнинг асирлар билан ҳеч қандай алоқаси йўқ» дерди. Бошқа томони эса: «Агар у ростдан ҳам буни қила олса-чи? Кейин қандай яшайман?» деб сўрарди."

Би-би-сига берган баёнотида СБУ рус агентлари билан ҳамкорлик қилиш "асирнинг аҳволини енгиллаштирмаслигини, аксинча, уларнинг айирбошланиш имкониятини сезиларли даражада мураккаблаштириши мумкинлигини" айтди.

Ҳукумат барча қариндошлардан, агар уларга рус агентлари мурожаат қилса, зудлик билан хабар беришларини сўрамоқда.

Айтишларича, бундай қилганлар "ҳимояга олинади" ва жабрдийда сифатида муомала қилинади.

Аммо қариндошлар саботаж ёки жосуслик қилишга рози бўлса, "бу давлатга хиёнат сифатида баҳоланиши мумкин. Энг оғир жазо – умрбод қамоқ."

Ҳукумат мунтазам равишда Россияга ўт қўйиш ёки ҳарбий объектларнинг жойлашувини ошкор қилишда айбланаётган украиналикларнинг ҳибсга олинганини эълон қилмоқда.

Кремлга яқин оммавий ахборот воситалари украиналикларнинг ҳарбий техника ёки темир йўл электр қурилмаларини ёндираётгани тасвирланган видеолар билан тўлиб-тошган.

Айбдорларнинг баъзилари буни рус агентлари тўлаган пул эвазига қилади, аммо умидсиз қариндошлар томонидан ҳам ҳужумлар уюштирилган деб тахмин қилинади.

Петро Яценконинг айтишича, барча ҳарбий асирлар оилаларининг тахминан 50 фоизи Россия агентлари билан алоқага чиқади

Украина ҳарбий хизматчиларининг ҳарбий асирларга муносабат бўйича штабидан Петро Яценко шундай дейди.

"Улар жуда заиф аҳволда ва баъзилари ҳар қандай ишга тайёр, – дейди Петро, – лекин биз уларга бу [асир тушган яқинларига] ёрдам бермаслигини тушунтиришга ҳаракат қиляпмиз."

Петро ҳарбий транспорт воситасига ўт қўйиш каби ҳаракат Украина Қуролли Кучлари учун жиддий моддий йўқотиш ҳисобланмаслигини таъкидлайди:

"Аммо бу Украина жамиятининг бирлигини издан чиқариши мумкин, асосий муаммо шу.

Албатта, агар кимдир, масалан, ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимларининг жойлашувини ошкор қилса, бу биз учун ҳам катта муаммо," деб тан олади у.

Расмийлар ҳарбий асир сифатида ушлаб турилган украиналиклар сонини эълон қилмайди, аммо бу рақам 8 мингдан ортиқ деб тахмин қилинмоқда.

Украина разведкасидаги манбанинг Би-би-сига маълум қилишича, қариндошлари Россия билан ҳамкорлик қилишга рози бўлган ҳолатлар сони оз.

Россия ҳукумати Би-би-сига берган баёнотида маҳбусларнинг оилаларидан восита сифатида фойдаланаётгани ҳақидаги даъволар "асоссиз" эканлигини ва Россия "украиналик жангчиларга инсонпарварлик билан ва Женева конвенциясига тўлиқ риоя қилган ҳолда муносабатда бўлаётгани"ни айтди.

Баёнотда Украина худди шу усуллардан фойдаланишда айбланмоқда:

"Украиналик бошқарувчилар Россия ҳудудида муҳим инфратузилма ва фуқаролик объектларини нишонга олиб, Россия аҳолисини саботаж ва ўт қўйиш ҳаракатларини содир этишга фаол равишда мажбурлашга уринмоқда."

Светлананинг эри Дима уч ойдан сал кўпроқ вақт олдин асирликдан озод қилинган.

Эр-хотин тўрт ёшли ўғиллари Вова билан энди биргаликда бахтли яшашмоқда.

Эрини ниҳоят озод қилишганида Светлана ўзини қандай ҳис қилди?

"Мен илгари ҳеч қачон йиғламаган қувонч кўз ёшларини тўкдим, – дейди у қувониб. – Гўё севгилимни ўлим чангалидан тортиб олгандай эдим."

Дима рафиқасига руслар уни ҳамкорлик қилишдан бош тортгани учун жазолаш билан таҳдид қилмаганини айтди.

Светлана унга қўнғироқлар ҳақида айтганида, у ҳайратда қолди.

"У мендан қандай бардош берганим ҳақида сўради, – деди у ва кўзини қисиб. – Мен, ҳар доим айтганимдек, офицернинг хотиниман."