Украина: Лукашенко Зеленскийдан нега кечирим сўраган эди?

Украина президенти Володимир Зеленский америкалик блогер ва подкастер Лекс Фридманга катта интервью берди. Унда у урушнинг илк кунларини эслаган, Украина ҳудудига зарба берилиши ортидан Лукашенко кечиримини тилга олган ва Россия билан музокара столига ўтириш имкониятлари ҳақида гапирган.

Суҳбат давомида Зеленский АҚШ ва Ғарбнинг ҳужум бошланишидан олдинги ваъдаларини муҳокама қилиб, қўпол сўзлар ишлатган.

У Александр Лукашенко билан урушнинг дастлабки кунларида суҳбатлашгани ва унинг Украинага қилинган зарбалар учун узр сўраганини илк бор тилга олган.

Қарийб уч соатга чўзилган суҳбат бошида Лекс Фридман Москвага бориб, Владимир Путин билан ҳам интервью ёзишни режалаштираётганини айтиб ўтган.

Подкастер, шунингдек, Путин, Зеленский ва Доналд Трамп 25 январь куни — АҚШ президенти инаугурациясидан сўнг учрашиб, тинчликка эришиш йўлларини муҳокама қилиши керак, деган фикрда эканини билдирган.

Зеленскийнинг фикрича, янги сайланган АҚШ президенти 2022 йил мартидан сўнг Украинага самолётда келадиган биринчи жаҳон етакчиси бўлиши мумкин,

"Аммо бу фақат уруш тугаганидан кейин амалга ошиши мумкин", деган Украина президенти.

Лукашенконинг узри ҳақида

Зеленский урушнинг илк кунларида Беларусь раҳбари Александр Лукашенко билан бўлган суҳбатни эслаган.

Ўшанда, Россия қўшинлари Беларусь ҳудуди орқали ҳужум бошлаб, Киевни эгаллашга уринишган, аммо муваффақиятсизликка учраган эди.

"Мен Лукашенко билан телефон орқали гаплашганман, у узр сўраган. У [Беларусь] ҳудудидан ракеталарни Путин учирганини айтди. Ишон, бу мен эмасман, мен вазиятни назорат қила олмайман, деди. Мен унга "сен ҳам қотилсан", дедим. У эса руслар билан уруш қилиш мумкин эмас, деди", — дея қарийб уч йил бўлган суҳбатни хотирлаган Зеленский.

Зеленскийнинг айтишича, Лукашенко урушнинг иккинчи ёки учинчи кунида қўнғироқ қилиб, Беларусьга зарба беришни таклиф қилган.

"У [Лукашенко] хўп, қара, унда нефтни қайта ишлаш заводига зарба бер, у жой мен учун жуда муҳимлигини биласан, деди. Гап Мозир нефть заводи ҳақида эди. Мен унга нима ҳақида гапиряпсан, қандай зарба, деб жавоб қайтардим".

Зеленский бундан аввал Беларусь президенти билан бундай масалаларни тўғридан тўғри муҳокама қилганини тилга олмаган эди.

Беларусьда жойлашган Мозир нефтни қайта ишлаш заводи Россия армияси учун ёқилғи етказиб берувчи асосий корхоналардан бўлиб, 2024 йилнинг 15 июлида ишини тўхтатган.

Расмий маълумотга кўра, бунга довул сабаб бўлган.

Аммо украин матбуоти завод фаолияти украин дронларининг ҳужуми туфайли тўхтатилганини ёзган.

Санкциялар ҳақида

Интервьюда Россиянинг тўлиқ кўламли ҳужуми бошланиши ҳақида сўз кетганда, Зеленский Ғарбдаги иттифоқчилар билан бўлган суҳбатларини эслаган.

"Мен фақат бир нарсани сўраганман, аввало АҚШдан – агар Путин билан суҳбатда у сизга ҳужум қилиш нияти ҳақида айтган бўлса, агар сиз бунга амин бўлсангиз, қўлингизда ишончли маълумотлар бўлса ва сиз бу маълумотлардан қўрқаётган бўлсангиз – менга далил эмас, фақат икки нарса беринг: қурол билан ёрдам беринг, аммо энг яхшиси — ҳужумнинг олдини оладиган чора-тадбирларни кўринг. Чора-тадбирлар, биринчи навбатда, қурол эмас, балки санкциялар эди. Яъни уни [Путинни] қўрқитинг, деб сўрагандим", гапирган Зеленский.

"Мен, шунингдек, агар у [Путин] чегарадан бостириб кириб, одамларни ўлдира бошласагина, санкция қўллаймиз, деб айтманг деганман. Бу аҳмоқлик, кечирасиз", қўшимча қилган Украина президенти.

Суҳбатда Фридман Зеленскийдан Украинага ўша пайтда ўз вақтида ёрдам кўрсатилмаганми, деб сўраган.

"Мен йўқ, деб ҳисоблайман. Биз ёрдам олмадик. Агар сўзлар ёрдам ҳисобланса, у ҳолда биз кўп ёрдам олганмиз", киноя қилган Зеленский.

Кенг кўламли босқин ортидан Ғарб давлатлари Россияга нисбатан санкциялар қўллаш ва Киевга қурол етказиб беришни бошлаган.

Тинчлик битими эҳтимоли

Лекс Фридманнинг тинчлик битими эҳтимоллари ҳақидаги саволига жавобан Зеленский 2019 йилда бўлган воқеани эслаб ўтган. Ўшанда у Путин билан Донбассда навбатдаги тинчлик келишувини муҳокама қилган, аммо Россия бир ойдан кейин келишувни бузган эди.

"Мен то россияликлар телефонга жавоб беришни тўхтатиб қўймагунга қадар унга [Путинга] қўнғироқ қилганман,. Мен яна учрашишни истаганман, россияликлар рад этган. Биз турли давлатлар воситачилигида ҳаракат қилганмиз, аммо россияликлар хоҳламаган, қандайдир баҳоналар қилган", деган президент Зеленский.

Фридман Зеленскийдан январь ойида Трамп ва Путин билан учрашиб, учовлон келишиб олиши эҳтимоли ҳақида сўраган.

Зеленский аввал Трамп билан учрашиш ва Европа давлатларини музокараларга жалб қилишни исташини таъкидлаган.

"Менимча, 25 январь ёки бошқа кун, биз аввало Трамп билан ўтириб, гаплашиб оламиз. Биз урушни ва Путинни қандай тўхтатишимиз мумкинлигини келишиб оламиз. Агар у кучли хавфсизлик кафолатларини таклиф қилса, ундан кейингина россияликлар билан суҳбат бўлиши мумкин", дея жавоб қайтарган Украина президенти.

"Биз учун Европа ҳам ўз овозига эга бўлиши муҳим. Ишончим комилки, у [Трамп] Европа билан биргаликда Украинага кучли хавфсизлик кафолатларини таклиф қила олади", қўшимча қилган у.

"Трамп ўт очишни тўхтатишга эришса ва уч ойдан кейин Путин янги ҳужумни бошлаб юборса, Трамп ва Украина ким деган одам бўлади? Путин бугун Трампдан қўрқяпти. Ва агар Трамп Украинага кучли хавфсизлик кафолатларини бермай туриб, сулҳга борса, у Путинга имкон берди, дегани. У буни хоҳламайди, лекин Путинга имкон беради, чунки Путиннинг миясида мени Трамп билан уриштириб қўйиш истаги бор", деган Зеленский.

Зеленский Путиннинг истагини кутиб ўтирмаслик, балки уни урушни тўхтатишга мажбурлаш кераклигини таъкидлаган.

Унинг фикрича, Россия президенти урушни якунлашни хоҳламайди.

Будапешт меморандуми ҳақида

Хавфсизлик кафолатлари борасида гапирар экан, Зеленский Будапешт меморандуми ҳақида сўз очган.

Бу ҳужжатда ядровий қуролдан воз кечгани эвазига Украинани ҳимоя қилиш аҳди ҳақида сўз боради.

Зеленскийнинг таъкидлашича, урушни тўхтатиш учун Украинага фақат қоғоздаги эмас, балки ишончли хавфсизлик кафолатлари керак.

"Будапешт меморандумида Украина учун хавфсизлик кафолатлари бор эди. Биринчи учта асосий кафолатчи — АҚШ, Россия ва Буюк Британия. Франция ва Хитой ҳам қўшилган. Жами беш давлат бўлган. Ҳозир биз тушундикки, бу ҳеч қандай хавфсизлик кафолати эмас экан", деган Зеленский.

Унинг сўзларига кўра, Донбасснинг бир қисми ва Қрим оккупация қилинганидан кейин, Украина бир неча йил давомида Будапешт меморандумини имзолаган давлатларга мактублар йўллаган.

"Меморандумида нималар ёзилган? Маслаҳатлар — агар ҳудудий яхлитлиги бузилса, Украина маслаҳатлар ўтказади. Барча давлатлар маслаҳатларга келиши керак, Америка, Британия, Россия, Франция, Хитой. Бирортаси келдими? Йўқ. Бирортаси расмий жавоб бердими? Йўқ. Бирортаси маслаҳат ўтказдими? Йўқ. Нима учун? Уларга фарқи йўқ эди [Зеленский суҳбатда русча "Да по****" иборасини ишлатган]. Бу русчада тушунарлими? Русчасида фарқи йўқ бўлганидек, бу кафолатчиларнинг барчасига ҳам бу давлат [Украина]нинг, бу инсонларнинг, бу хавфсизлик кафолатларининг фарқи йўқ эди".