Birinchi o‘pishish 21 million yil avval paydo bo‘lgan, deydi olimlar
Surat manbasi, Getty Images
- Author, Viktoriya Gill
- Role, BBC News
- O'qilish vaqti: 3 daq
Odamlar, maymunlar va hatto oq ayiqlar ham bu ishni amalga oshirishadi. Endilikda olimlar o‘pishishning evolyutsion ildizlarini qayta tiklashdi.
Tadqiqotga ko‘ra, og‘izdan-og‘izga o‘pishish 21 million yildan oldin paydo bo‘lgan bo‘lib, bu odamlar va maymunlarning umumiy ajdodlariga xos bo‘lgan.
Tadqiqot shuningdek neandertallarning ham o‘pishgan bo‘lishi mumkinligini, hatto odamlar va neandertallar bir-birini o‘pgan bo‘lishi ehtimolini ko‘rsatdi.
Insonlar, shimpanzelar va bonobolar bir-birlarini o‘pishadi. Ularning eng yaqin ajdodlari o‘zaro o‘pishgan bo‘lishi mumkin.
O‘pishish evolyutsion jumboq hisoblanadi. Uning mavjudotning tirik qolishi yoki ko‘payishi uchun foydasi bo‘lmasa-da, u nafaqat ko‘plab insonlar orasida, balki hayvonlar olamining ko‘p qismida ham kuzatiladi. Shu sababdan olimlar bu hodisani o‘rganish uchun mazkur tadqiqotni amalga oshirgan.
Surat manbasi, Getty Images
Boshqa hayvonlar o‘zaro o‘pishgani haqida dalillarni topib, olimlar "evolyutsion nasl daraxti" ni tuzishga muvaffaq bo‘lishdi.
Turli xil hayvon turlari o‘rtasida bir xil xatti-harakatlarni taqqoslash uchun tadqiqotchilar "o‘pishish"ga juda aniq, balki romantik bo‘lmagan ta’rif berishlari kerak edi.
Evolyutsiya va inson xulq-atvori nomli jurnalda chop etilgan tadqiqotda, ular o‘pishishni agressiv bo‘lmagan "ovqat o‘tkazilmasdan, lab va boshqa og‘iz qismlarining harakatlanishi" deya, to‘g‘ridan-to‘g‘ri og‘iz-og‘iz kontakti sifatida ta’riflashdi.
Oksford universitetining evolyutsiya biologiyasi bo‘yicha olima Matilda Brindel: "Insonlar, shimpanzelar va bonobolar bir-birlarini o‘pishadi", deb tushuntirdi. U shunday xulosaga keldi: "Ularning eng yaqin ajdodlari o‘zaro o‘pishgan bo‘lishi mumkin. Nazarimizda, o‘pishish 21,5 million yil oldin yirik maymunlarda paydo bo‘lgan".
Surat manbasi, Getty Images
Bu tadqiqotda ular o‘z ilmiy ta’riflariga mos keladigan o‘pishish xatti-harakatini bo‘rilar, cho‘l itlari, oq ayiqlar (chindan ham nozik va juda ko‘p til harakati bilan) va hatto albatroslardan ham topishdi.
Olimlar odamdagi o‘pishuvning kelib chiqish evolyutsion manzarasini yaratish uchun asosan primatlarga, ayniqsa odamga yaqin maymunlarga e’tibor qaratishdi.
Tadqiqot taxminan 40 ming yil avval yo‘q bo‘lib ketgan insoniyatning eng yaqin qadimgi qarindoshi neandertallar ham o‘pishganini ko‘rsatdi.
Neandertal DNKsi bo‘yicha qilingan tadqiqot zamonaviy odamlar va neandertallar og‘iz bo‘shlig‘ida yashovchi so‘lakda uchraydigan bakteriyalar va mikroblarning bir turini o‘zaro almashishganini ko‘rsatgan edi.
"Bu topilma ikki tur ajralib ketganidan keyin ham yuz minglab yillar davomida ular so‘lak almashinishganini anglatadi" deya tushuntirdi doktor Brindel.
Surat manbasi, Getty Images
Mazkur tadqiqot o‘pishish qachon paydo bo‘lganini aniqlagan bo‘lsa-da, "nima uchun" degan savolga javob topa olmadi.
Bunga doir bir nechta nazariyalar mavjud bo‘lib, aytilishicha, o‘pishish bizning maymun ajdodlarimizdagi tozalash yoki parvarish qilish xatti-harakatidan kelib chiqqani yoda juftning sog‘lig‘i yoki mosligini baholashning yaqin, intim usuli bo‘lishi mumkin.
Surat manbasi, Chester Zoo
Doktor Brindel bu tadqiqot mazkur savolga javob topishda yangi yo‘l ochadi, deya umid qiladi.
"Bu xulq-atvor bizning inson bo‘lmagan qarindoshlarimiz bilan bo‘lishadigan jihatlarimizdan biri ekanini tushunishimiz muhim," dedi u.
"Biz bu holatni o‘rganishimiz kerak, insonlarda romantik ma’noga ega bo‘lgani uchun uni shunchaki e’tiborsiz qoldirmasligimiz lozim."
