Динозаврлар ҳақидаги илмий хулосалар энди буткул ўзгарадими – янги топилмалар сири

The image shows a detailed artist's impression of a carnivorous dinosaur that has been named Khankhuuluu mongoliensis. It is upright on hindlegs with much shorter, smaller forelimbs and long claws. It has a large, quite elongated head and sharp teeth that it is displaying.

Сурат манбаси, Masato Hattori

Сурат тагсўзи, Янги кашф қилинган тироназавр аждоди Khankhuuluu mongoliensis - Ханхуулу монголиенсис - Мўғулистон аждар шаҳзодасининг рассом тассавуридаги кўриниши
    • Author, Виктория Гилл
    • Role, BBC News илм-фан мухбири
  • Ўқилиш вақти: 4 дақ

Олимлар Мўғулистондаги музей коллекциясини ўрганар экан, янги динозавр турини кашф этишди. Уларнинг айтишича, бу топилма тиранозаврларнинг эволюцион тарихини тубдан ўзгартиради.

Тадқиқотчилар ўрганган 86 миллион йиллик икки скелет ҳозиргача маълум бўлган барча тиранозаврлар – жумладан, машҳур Т. rex'нинг энг яқин аждоди бўлган янги тур вакиллари экани аниқланди.

Олимлар ушбу янги турга Khankhuuluu mongoliensis деб ном беришди (талаффузи: ханхуулу), бу эса "Мўғулистоннинг аждар шаҳзодаси" деган маънони англатади.

Nature журналида эълон қилинган ушбу кашфиёт, тиранозаврлар қандай қилиб Шимолий Америка ва Осиёда динозаврлар даври якунигача ҳукмронлик қилган улкан йиртқичларга айлангани ҳақида муҳим маълумот беради.

Т. rex каби динозаврларнинг тўлиқ сақланган қолдиқлари бизга уларнинг ташқи кўринишини аниқ тасвирлаш имконини беради.

Аммо уларнинг қадимги аждодлари ҳанузгача илм-фан учун сирлигича қолмоқда.

"Шаҳзода" деб аташимиз сабаби – бу ҳали кичик, дастлабки тиранозавроид бўлгани," дейди Канададаги Калгари университети палеонтологи, профессор Дарла Зеленицкая.

Тиранозавроидлар – бу икки оёқда ҳаракатланган гўштхўр динозаврлар гуруҳидир.

Skip Энг кўп ўқилган and continue reading
Энг кўп ўқилган

End of Энг кўп ўқилган

Дастлабки тиранозавроидлар ниҳоятда кичик бўлган.

A pristine fossilised skeleton of Tyrannosaurus Rex. Its body lies encased in the rock it was fossilised within and it stretches out from its long tail on the left of the fossil to its open jaws.

Сурат манбаси, Darla Zelenitsky

Сурат тагсўзи, Олимлар ихтиёрида мана бу суратдаги каби жуда яхши, баъзан бутунлигича сақланиб қолган тиранозаврларнинг скелетлари мавжуд. Бироқ уларнинг янада қадимги аждодлари ҳақида эса ноаниқлик кўп

Тадқиқот муаллифларидан бири, докторант Жаред Ворис шундай дейди: "Улар жуда кичик, чаққон йиртқичлар бўлиб, йирик йиртқич динозаврлар соясида яшашган."

Khankhuuluu эса муҳим эволюцион ўтиш босқичини ифодалайди – яъни чопқиллаб юрган майда йиртқичлардан Т. rex каби улкан гигантларга айланиш оралиқ босқичи.

Бу динозавр тахминан 750 килограмм оғирликда бўлган. Таққослаш учун, вояга етган Т. rex бундан саккиз баравар оғирроқ бўлган.

"Шунинг учун бу топилма биз учун муҳим ўтиш даври фосcилидир [тош қотган қолдиқ], – дейди профессор Зеленицкая, – у қадимги аждодлар билан қудратли тиранозаврлар орасидаги кўприк бўлиб хизмат қилади."

"Бу кашфиёт тиранозаврлар насаб дарахтини қайта кўриб чиқишга имкон берди ва уларнинг эволюцияси ҳақидаги тасаввурларимизни янгилади," дея қўшимча қилади у.

The image shows an artist's impression of the newly discovered dinosaur. It walks on two hindlegs and has an elongated head with sharp teeth.

Сурат манбаси, Julius Csotonyi

Сурат тагсўзи, Янги топилган динозаврнинг рассом тасаввуридаги кўриниши

Янги тур тиранозаврларнинг ҳукмронлигини таъминлаган белгилар, хусусан, кучли жағ шаклланган бош суяк тузилмасининг дастлабки босқичларини ҳам кўрсатади.

Жаред Ворис бундай изоҳ беради: "Унинг бурун суягида биз кейинчалик тиранозаврларнинг қудратли тишлам кучини юзага келтирган белгиларни кўрамиз."

Айнан ана шундай қудратли жағлар ривожланиши Т. rex'га катта ўлжаларга ҳужум қилиш ва ҳатто суякни парчалаш имконини берган.

Iqtibos

Сурат манбаси, .

Тадқиқот объекти бўлган иккита скелет парчаси дастлаб 1970-йилларда Мўғулистонда топилган.

Улар аввал Alectrosaurus турига мансуб деб ҳисобланган, бироқ Жаред Ворис уларни қайта ўрганиб, тиранозаврсимон ўзига хос белгиларни аниқлаган.

"У менга бу янги тур бўлиши мумкинлигини айтиб хабар юборгани ҳали ҳам ёдимда," дея эслайди профессор Зеленицкая.

The image shows two scientists, PhD student Jared Voris and Prof Darla Zelenitsky from the University of Calgary, examining the fossilised skull of a tyrannosaur. The large, brown dinosaur skull is on a table in the foreground. There are other dinosaur bones on shelves and surfaces in the room.

Сурат манбаси, Riley Brandt/University of Calgary

Сурат тагсўзи, Докторант Жаред Ворис ва профессор Дарла Зеленицкая тироназавр қолдиқларини ўрганишмоқда

Ушбу динозаврлар гуруҳи ўз вақтида Сибир ва Аляскани боғлаб турган қуруқлик кўприклари орқали Шимолий Америка ва Осиё ўртасида эркин кўчиб юрган. Бу эса уларга турли экологик муҳитларга мослашиш имконини берган.

"Қитъалар ўртасидаги бу алмашинув тиранозаврларнинг турли гуруҳлари миллионлаб йиллар давомида турли йўналишларда эволюцияланишига туртки бўлган," дейди Ворис.

Профессор Зеленицкая якуний хулосани шундай ифодалайди: "Бу кашфиёт бизга тиранозаврлар қирол бўлгунга қадар шаҳзода бўлганини кўрсатади."