Урғочи гориллалар йиллар давомида кўришмаса ҳам, бир-бирларини излайди

Руандада олиб борилган янги тадқиқотлар тоғ гориллаларининг урғочилари ўртасида шаклланадиган муносабатлар илгари ўйланимиздан ҳам муҳимроқ эканини кўрсатди.

Маълум бўлишича, ушбу ижтимоий йирик маймунлардан бири янги гуруҳга кўчганда, у аввалдан таниш бўлган бошқа урғочи гориллани топишга интилади.

Олимлар тадқиқотни Руандадаги Вулқонлар миллий боғида яшайдиган бир неча горилла жамоаларидаги 20 йиллик мобайнида ўтказди.

Натижада, икки урғочи горилла узоқ йиллар кўришмаган бўлса ҳам, янги келган горилла аввал алоқаси бўлган урғочи горилла билан бирга бўлишга ҳаракат қилиши аниқланди.

Қироллик жамиятининг "Proceedings B" журналида чоп этилган хулосаларга кўра, икки урғочи горилла ўртасидаги муносабат горилла жамиятида жуда катта аҳамиятга эга.

"Илмий жиҳатдан 'дўстлик' деган атамани ишлатиш тўғрими – билмайман," дейди тадқиқот раҳбари, Цюрих университети докторанти Виктуар Мартиняк. "Бироқ биз бу ерда бир хил жинс вакиллари ўртасидаги муносабатлар чиндан ҳам катта аҳамиятга эга эканини кўрсатяпмиз."

Гориллаларда гуруҳдан гуруҳга кўчиш уларнинг ижтимоий тузилишини шакллантирадиган муҳим жараён.

Бу ҳам эркак, ҳам она гориллаларда кузатилади.

Она гориллалар умри давомида бир неча бор гуруҳ алмаштириши мумкин.

"Табиатда бу жуда муҳим, – дейди Мартиняк. – Бироқ ўрганиш жуда қийин, чунки бирор горилла гуруҳни тарк этганидан кейин уни изидан кузатиш осон эмас."

Dian Fossey Gorilla Fund билан ҳамкорликда, 1967 йилдан бери изчил кузатиб келинаётган майдонда, олимлар бу кўчиш жараёнларини таҳлил қилиш имконига эга бўлдилар.

Улар 56 урғочи тоғ горилласининг гуруҳ алмаштириш ҳолатларини ўрганиб, уларнинг қайси гуруҳни танлагани ва нега шундай қилганини ўргандилар.

Маълум бўлишича, гориллалар қариндош бўлиши эҳтимоли юқори бўлган эркаклар бор гуруҳлардан қочганлар.

Шу билан бирга, таниш урғочи горилланинг мавжудлиги ҳам катта аҳамиятга эга.

Улар кўпинча болаликда бирга ўсган урғочи гориллаларни қидиришган, ҳатто ажралиб кетганига кўп йил ўтган бўлса ҳам.

Шунингдек, яқинда ўзаро мулоқот қилган ва ижтимоий алоқа ўрнатган урғочи гориллалар билан бирлашишга ҳаракат қилишган.

Мартинякнинг таъкидлашича, гориллалар учун бу муносабатлар муҳим, чунки улар ижтимоий фойда келтиради.

"Янги келганлар одатда ижтимоий иерархиянинг энг пастки поғонасидан бошлайди. Маҳаллий она гориллалар эса уларга нисбатан анча тажовузкор бўлиши мумкин, чунки улар рақобатчи сифатида қабул қилинади," дейди у.

Олимлар фикрича, гуруҳдан гуруҳга кўчиш одамлар жамияти шаклланишида ҳам муҳим омил ҳисобланади.

Шу боис, унинг бошқа йирик маймунлардаги илдизларини ўрганиш инсон эволюциясини ҳаракатлантирган кучларни тушунишга ёрдам беради.

"Кўчиш – ҳаёт тарзимизнинг жуда катта қисми, – дейди Мартиняк. – Бироқ бундай қарорлар тарихда моддий из қолдирмайди. Шунинг учун биз уларни энг яқин эволюциявий қариндошларимизда ўрганамиз."

Гориллаларнинг ижтимоий ҳаёти ҳақидаги бу янгича хулоса, қўшимча қилади у, "аёл-аёл муносабатларини қандай тушунишимизга янгича назар бўлади."

"Бу муносабатлар илгари ўйлаганимиздан ҳам муҳим экан."