АҚШ Украинага ҳарбий ёрдамни тўхтатди

АҚШ Президенти Доналд Трамп Украинага берилаётган Америка ҳарбий ёрдамини тўхтатишга фармон берди. 4 март тунида АҚШ тарафидан Украинага юбориш мўлжали билан ҳарбий юкларни ортиш тўхтатилганини маълум қилди Reuters ахборот агентлигига хабар берган манба.

Америка матбуоти хабарларига кўра, АҚШ расмийлари "бу танаффус, у якуний эмас, балки вақтинчалик қарор ҳамда у расмий Киев тинчликка бўлган аҳдини қатъий намойиш этмагунга қадар давом этади", дея баёнот берганлар.

Президент Трампнинг ушбу қарори ўтган ҳафта Оқ Уйда – Овал офисда Украина Президенти Володимир Зеленский билан юзага келган тортишувдан бир неча кун ўтиб ўртага чиқмоқда.

Номи ошкор этилмаётган Оқ Уй вакилининг сўзларига кўра, Президент Трампнинг якуний мақсади тинчлик ва Вашингтон бошқа иттифоқчилари ҳам шу мақсадни намойиш этишини истамоқда.

"Президент тинчликка интилишини аниқ билдирди. Ҳамкорларимиз ҳам шу мақсадга содиқ бўлиши керак. Биз кўрсатаётган ёрдамимиз муаммони ҳал қилишга ҳисса қўшишига ишонч ҳосил қилиш мақсадида уни тўхтатяпмиз ва қайта кўриб чиқяпмиз", деди Трамп маъмурияти расмийси.

Bloomberg нашри маълумотларига кўра, Президент Трампнинг ушбу қарори ҳали Украинага етказилмаган, жумладан, йўлда бўлган ёки Полша орқали транзитни кутаётган барча Америка ҳарбий техникаси ҳамда қурол-аслаҳаларига тааллуқли бўлади.

Reuters эса ўз манбаларига таянган ҳолда, Украина томон кетаётган АҚШга тегишли ҳарбий юклар 4 март тунида чиндан тўхтаб қолганини ёзди.

Ҳозирча, ҳарбий ёрдам нега айнан ҳозир тўхтатилаётгани сабаби расман изоҳланмаган.

CNN телеканали америкалик расмийларга таяниб, Оқ Уй, эҳтимол, Украина президентидан 28 феврал куни Овал офисда юз берган даҳанаки тортишув учун оммавий равишда узр сўрашни талаб қилаётган бўлиши мумкинлиги ҳақида хабар берди.

АҚШдан қайтиб журналистлар билан аэропортда мулоқот қилган Президент Зеленский Овал офисда ҳеч кимни хафа қилмагани ва узр сўраш ниятида эмаслигини айтди.

CNN суҳбатдошларидан бирининг сўзларига кўра, ҳарбий ёрдамни тўхтатиб туриш қарори душанба куни кечқурун қабул қилинган ва бу "Россия билан музокаралар столига ўтқазиш йўлида Украинага босим қилиш стратегиясининг бир қисми"дир.

Трамп ҳокимиятга қайтгандан бери Украинага бирор янги ҳарбий ёрдам пакетини имзоламаган – у Байден даврида мақъулланган пакетларни тўхтатиб қўймоқда.

Украина охирги вақтларда фронт учун керакли қурол-яроғнинг маълум қисмини ўзи ишлаб чиқараётган бўлса-да, у ҳамон АҚШ ва Европа бераётган ҳарбий ёрдамга жиддий қарам.

АҚШ эса шубҳасиз – энг йирик донор.

Кенг кўламли уруш бошланганидан бери Украина олган ҳарбий кўмакнинг қарийб ярми Америкадан келган. Шунга қарамай, Европа Иттифоқи аъзолари охирги пайтда Украинага ўқ-дори, айниқса, артиллерия снарядлари юборишни кучайтирган.

Доналд Трампнинг ҳарбий ёрдамни тўхтатиш қарори ортидан – 4 март куни гапирган Европа Иттифоқи раҳбари Урсула фон дер Ляйен нафақат Украинани қисқа вақт ичида қўллаб-қувватлаш, балки қитъа хавфсизлигини узоқ муддатга таъминлаш йўлида қарийб 800 миллиард Еврони мудофаа соҳасига сафарбар этишни кўзда тутувчи беш бўлимдан иборат режани тақдим этди.

"Бу аъзо давлатларга мавжуд эҳтиёжни бирлаштириш ва биргаликда харид қилиш имконини беради. Албатта, бу техника ёрдамида иттифоққа аъзо давлатлар Украинага кўрсатиладиган ёрдамни кескин ошириши мумкин. Бу Украинага тезкорликда ҳарбий техника етказиб берилади, дегани. Биргаликда харид қилиш тамойили харажатларни ҳам камайтиради, ички бўлинишнинг олдини олади, шу билан бирга ўзаро мувофиқликни кучайтиради ва, албатта, мудофаа саноати базамизни мустаҳкамлайди", деди Урсула фон дер Ляйен.

Бироқ экспертлар АҚШ қолдираётган бўшлиқни Европа қанчалик тезликда тўлдира олади, деган саволга жавоб топишнинг ўзи етарли эмаслиги ва бу ерда сон эмас, балки сифат борасида қайғуриш зарурлигидан огоҳлантирмоқдалар.

Ўтган йиллардан бери АҚШ берган HIMARS ва АТАCМS каби ўта замонавий ракеталар украин ҳарбийлари қўлидаги энг қудратли қуроллардан бирига айланган.

Бундан ташқари, айрим экспертларнинг баҳолашича, зирҳли техника, разведка маълумотлари ва коммуникация борасида ҳам бирор давлат Украинага АҚШчалик ёрдам бера олмайди.

Табиийки, Кремл Доналд Трамп маъмурияти душанба тунида олган қарорга ҳозирча эҳтиёткорлик, аммо ошкора мамнуният ила муносабат билдирди.

Бу борада Би-би-си саволига жавоб берар экан, Кремл воизи Дмитрий Песков, ёрдамни тўхтатиш АҚШнинг тинчлик йўлида қўшган энг катта ҳиссаси, деди.

Эслатиб ўтамиз, Россия Ташқи ишлар вазири Сергей Лавров ўтган ҳафта Москва Украинанинг ўзи босиб олган тўрт вилояти устидан тўлиқ назоратни қўлга киритмагунга қадар урушни давом эттириш ниятида эканига ишора қилган эди.

Трамп билан даҳанаки учрашувдан сўнг Зеленский Европага юзланди. Унга қандай ваъдалар берилмоқда? (Видео)

Овал офисдаги даҳанаки учрашувдан сўнг ўтган дам олиш кунларида президент Зеленский Лондонда жадал дипломатия билан машғул бўлди. Энди Украина уруши тақдирини Европа етакчилари белгилайдими? Ўзи улар нимани режаламоқда?

Жума куни Володимир Зеленский Оқ уйда – камералар қаршисида Доналд Трамп ва вице-президент Жей Ди Венс билан кескин баҳсда бўлди.

АҚШдан режалангандан эрта кетиб, Лондонга йўл олган Зеленский у ерда Европа етакчилари билан музокаралар ўтказган.

Якшанба куни эса Британия бош вазири Кейр Стармер Украинада тинчликни таъминлаш бўйича тўрт босқичли режани эълон қилиб, Европа "энг катта юк"ни ўз зиммасига олиши лозимлигини таъкидлаган.

Уйга қайтиш чоғида Зеленский ҳар қандай тинчлик битимида Украина учун "хавфсизлик кафолатлари" зарурлигини урғулаган.

У шунингдек, Украинага жўнаб кетишидан аввал Америка билан фойдали қазилмалар бўйича битим тузишга тайёр эканини айтган.

Айни пайтда, Франция президенти Эммануэл Макрон Украинада бир ойлик қисман сулҳ эълон қилиш таклифи билан чиққан.

Европа етакчилари Лондонда нимага келишиб олди?

Дам олиш куни Лондонда ўтган саммитнинг асосий мақсади "урушни қандай тўхтатиш бўйича режани ишлаб чиқиш" бўлганини унинг ташкилотчиси – Британия бош вазири Кейр Стармер маълум қилган.

Унинг сўзларига кўра, ушбу режа кейинчалик Америка Қўшма Штатлари билан муҳокама қилинади, сўнг "биргаликда амалга оширилади".

Учрашув иштирокчилари қуйидаги тўрт қадам бўйича келишиб олишган:

Кейр Стармер, шунингдек, Британиянинг "ерда аскарлар, осмонда самолётлар" орқали Европа давлатларининг ҳаракатларини қўллаб-қувватлаш мажбуриятини яна бир бор тасдиқлаган.

"Европа оғир ишни ўз зиммасига олиши керак", деган у.

Шу билан бирга битимни Америка ҳам қўллаб-қувватлаши зарурлигини эслатиб ўтган: "Аниқ айтиб ўтай, биз Трамп билан мустаҳкам тинчлик ўрнатиш зарурати борлиги хусусида якдилмиз. Энди бу мақсадга биргаликда эришишимиз керак".

"Мен Америка – ишончсиз ҳамкор, деган фикрга қўшилмайман, бир-бирига бундай яқин бўлган икки давлатни топиш қийин", гапирган бош вазир журналистлар саволларига жавоб берар экан.

Унинг қайд этишича, саммит иштирокчилари бу режани "АҚШ билан ҳамкорликда ва унинг кўмагида" амалга оширишни кўзда тутишган.

"Шу боис мен кеча кечқурун Трамп билан гаплашдим", қўшимча қилган Британия етакчиси.

Лондонда бўлиб ўтган саммит якунлари юзасидан уюштирилган матбуот анжуманида Британия бош вазири яқин муддатда яна учрашиб, "ҳаракатлар суръатини ушлаб туриш" ва умумий режа устида ишлашни давом эттиришга келишилганини маълум қилган.

"Биз бугун тарихий бурилиш ёқасида турибмиз. Ҳозир ортиқча гап-сўз қиладиган вақт эмас. Ҳаракат қилиш ва адолатли ҳамда барқарор тинчликка эришиш бўйича янги режани қўллаб-қувватлаш замони келди".

Макроннинг "бир ойлик сулҳ" таклифи

Франция президенти Эммануэл Макрон кеча Лондондаги саммитдан қайтаётиб, Le Figaro нашрига берган интервьюсида Россия ва Украина ўртасида бир ойлик қисман сулҳ тузиш таклифини илгари сурган.

Бу ғоя, ҳозирча, фақат французлар илгари сурган таклиф сифатида қолаётир.

Бу борада ҳозирча кўп тафсилотлар мавжуд эмас.

Унда, тахминан, Россия ҳам, Украина ҳам тўрт ҳафта давомида ҳавода, денгизда ва энергетика инфратузилмаси атрофида ўт очмасликка рози бўлиши ҳақида сўз боради.

Аммо бу шарқий фронтдаги қуруқликдаги жангларни ўз ичига олмайди.

"Ҳарбий ҳаракатлар тўхтатиладиган бўлса, фронт чизиғида сулҳга амал қилинаётганини аниқлаш жуда мушкул бўлади", деди Макрон француз нашрига.

Франция ташқи ишлар вазири Жан-Ноэл Барро RTL радиостанцияси билан суҳбатда агар мазкур сулҳ амалга оширилса, Ғарб буни Россиянинг яхлит тинчлик музокараларини бошлашга тайёрлигига далил сифатида баҳолаши мумкинлиги ҳақида гапирган.

Бироқ Британия ҳукуматидаги расмийлар Франциянинг бу ғояси ҳали якуний келишув сифатида тан олинмаганини яққол таъкидлашмоқда.

3 март куни Британия Қуролли кучлар вазири Люк Поллард BBC'га берган интервьюсида: "Ҳозирда муҳокама қилинаётган бир қатор таклифлар бор. Ҳали ҳеч бири юзасидан келишувга эришилган эмас", дея изоҳ берган.

Албатта, ҳар қандай сулҳ Россия розилигини ҳам талаб қилади ва ҳозирча Москва бунга тайёр эканини кўрсатадиган далиллар йўқ.

Кремль: "Ғарб парчалана бошлади"

Кремль матбуот котиби Дмитрий Песков ҳар кунги матбуот брифингида Украинадаги "махсус ҳарбий амалиёт" белгиланган мақсадлар тўлиқ амалга оширилгунга қадар давом этишини айтган.

У Украина билан эҳтимолий тинчлик режаси борасида ҳозирча "келишилган" ёки "бошланғич" босқичдаги бирор таклиф йўқлигини маълум қилган.

"Биз шуни кўряпмизки, коллектив Ғарб энди унчалик ҳам коллектив эмас. Ғарбнинг парчалана бошлагани кузатилмоқда, турли давлатлар ва давлатлар гуруҳларининг позициялари янада турлича тус олмоқда", дея изоҳ берган Кремль матбуот котиби Лондонда ўтган Европа етакчилари саммити ортидан.

"У ерда бир гуруҳ давлатлар қолган, улар гўё уруш тарафдоридек кўринмоқда… [бу давлатлар] Украинани урушни давом эттиришга ундаяпти ва жанговар ҳаракатлар учун ёрдам кўрсатишмоқда," қўшимча қилган Песков.

Украинада тинчликка эришиш осон бўлмайди

Крис Мейсон

Сиёсий масалалар бўйича муҳаррир

Европа давлатлари ва уммон ортидан келиб қўшилган Канада иштирокида учрашув ўтказиш режаси, аслида, жума куни Овал офисда юз берган кескин воқеалардан аввал ҳам кун тартибида бор эди. Бироқ ўша воқеадан кейин бу анжуман янада муҳим тус олди.

Буни кузатиб турган Россия Лондондаги йиғилишни "Трампга қарши ўтказилаётган тадбир", дея киноя қилди. Сер Кейр ва бошқалар эса бундай эмаслигини қатъиян таъкидлашди.

Мазкур саммитда Украинада тинчлик режасини қайта тиклашга уриниш билан бирга, Европа АҚШ иштирокисиз урушни бутунлай тугатиш қийинлигини яна бир бор очиқ намойиш этди.

Агар тинчлик битими тузилган тақдирда, бу Буюк Британия бўйлаб кўплаб оилалар учун жиддий оқибатларга эга бўлиши мумкин, чунки Россия ўн йиллаб кўз тикиб келган беқарор ва баҳсли ҳудудга – Украинага европалик қуролли кучларнинг жўнатилиши эҳтимоли бор.

Албатта, уларнинг вазифаси тинчликпарвар куч сифатида таърифланади, лекин кўплар уларни "эркинликнинг олд чизиғи"да турадиганлар сифатида кўришади.

Ҳали олдинда кенг кўламли дипломатик ҳаракатларни амалга оширмоқ лозим. Катта эҳтимол билан, яқин кунларда ҳам, худди ўтган бир неча кунда бўлгани каби қизғин воқеалар давом этиши мумкин.

Тинчлик сари йўл узоқ бўлиши эҳтимолдан ҳоли эмас.