Авиаҳалокатдан сўнг: Uzbekistan Airways самолётлари Россияни четлаб учади

Озарбайжон самолётининг ҳалокатидан сўнг Uzbekistan Airways Европага учишда Россияни четлаб ўтишга қарор қилди. Ширкат буни хавфсизлик ҳисоботи ва ҳукумат томонидан тузилган комиссияси хулосасига кўра қарор қилганини айтмоқда.

Россиянинг Грозний шаҳрига учган, аммо шаҳар осмонидан ҳаво ҳужумидан мудофаа тизими амал қилаётгани учун йўналишини Қозоғистонга ўзгартирган Озарбайжон самолёти ҳалокатидан 1 ой ўтиб, Ўзбекистоннинг йирик авиаширкати Uzbekistan Airways Россияни айланиб ўтадиган бўлди.

Gazeta.uz нинг ёзишича, бу ҳақда компания бошқаруви раиси Шуҳрат Худойқулов сешанба куни бўлиб ўтган матбуот анжуманида маълум қилган.

Энди Uzbekistan Airways йўналишлари — Озарбайжон ва Туркия орқали ўтмоқда.

Масъуллар рейс вақти бир томонга 30−40 дақиқага узайганини ва бу компания учун қўшимча харажатларни келтириб чиқаришини айтишган.

"Шунга қарамай, биз тарифларни оширмадик, чунки бу форс-мажор ҳолати ва йўловчи бунинг учун жавобгар бўлмаслиги керак", деган Шуҳрат Худойқулов.

Худойқуловга кўра, қарор Европа авиация хавфсизлиги агентлигининг (EASA) Россиянинг Европа ҳудуди устидаги парвозларнинг хавфсиз эмаслиги тўғрисидаги яқинда эълон қилинган ҳисоботи асосида қабул қилинган.

Ҳисобот 9 январ куни эълон қилинган бўлиб, унда Россия айрим ҳудудлари уруш туфайли хавфсиз эмас, деб топилган. Унда 25 декабр куни ҳалокатга учраган Озарбайжон ҳаво йўлларининг самолёти ҳам тилга олинган.

Ушбу огоҳлантириш 2025 йилнинг 31 июлигача долзарблиги кўрсатилган.

Uzbekistan Airways авиакомпанияси раҳбарининг сўзларидан Қозоғистон ҳудудида Azerbaijan Airlines самолёти ҳалокатидан сўнг Ўзбекистон Бош вазири раҳбарлигида комиссия тузилгани ва шошилинч муҳокама ўтказилгани маълум бўлган.

Комиссия таркибига Мудофаа вазирлиги, Транспорт вазирлиги, Ўзавиация, Uzbekistan Airways ва бошқа тузилмалар вакиллари киритилган бўлиб, улар вазиятни синчковлик билан таҳлил қилиб, авиақатновлар хавфсизлигини таъминлашга оид қарорлар қабул қилишган.

Компания раҳбари йўналишлар улар амалга оширилишидан анча олдин ишлаб чиқилиши ва келишиб олиниши, қарорларни авиакомпаниянинг ўзи эмас, балки мамлакатнинг авиация маъмурлари қабул қилишини айтган.

Бироқ Uzbekistan Airways самолётлари шов-шувларга сабаб бўлган Россиянинг Грозний шаҳрига учишда давом этмоқда.

Ширкат сайтида 7 февралга Тошкентдан Грознийга чипта олиш мумкин.

20 январ куни Тошкентдан Қозонга учган Россия авиакомпаниясига тегишли самолёт Татаристон осмонидаги ҳаводан ҳужум туфайли қўна олмай, Самарага йўналтирилгани хабар қилинди.

Kun.uz Россия осмонида хавф пайдо бўлса, Uzbekistan Airways самолётлари қандай йўл тутиши саволига "Ҳаво кемаси командири энг хавфсиз парвозни таъминлаш учун ҳаракат қилади", деб жавоб берганди.

Qanot Sharq авикомпанияси январ-март ойига режалаштирилган 20 парвозини бекор қилди. Бунга A320 самолётларига техник хизмат кўрсатиш сабаб қилиб кўрсатилган.

Ушбу парвозларнинг аксарияти Ўзбекистон шаҳарларидан Москва ва Санкт-Петербургга учувчи самолётлар эканлиги айтилганди.

Озарбайжон самолёти билан боғлиқ ҳодиса рўй бергач, Озарбайжоннинг AZAL, Исроилнинг El Al ширкатларидан сўнг, Қозоғистоннинг Qazaq Air ширкати 28 декабрдан бошлаб бир ойга Остона-Екатеринбург йўналишидаги парвозларни бекор қилганини маълум қилди.

Бирлашган Араб Амирлигининг FlyDubai авиаширкати ҳам Сочи ва Минаралний Води шаҳарларидан Дубайга парвозларни 28 декабрдан 5 январгача тўхтатилишини айтди.

Туркманистон Ҳаво йўллари Ашхободдан Москвага учувчи рейслар 30 декабрдан, 2025 йилнинг 31 январигача тўхтатилишини маълум қилди.

Ўзбекистоннинг хорижда меҳнат қилаётган муҳожирларининг катта қисми ҳамон Россияга тўғри келмоқда.

Самолёт уларнинг қатновида муҳим рол ўйнаётган транспорт воситаларидан бири.

7 январ: Авиаҳалокат: Илҳом Алиев Россияга кескин гапирди, Қора қути тафсилотлари чиқди, Ўзбекистон авиаширкати нега Россияга парвозларни тўхтатди?

Озарбайжон президенти Илҳом Алиев 25 декабр куни ҳалокатга учраган AZAL самолёти бўйича янги кескин баёнотлар берди.

Алиев ҳалокатда яна Россия расмийларини айблади. Президентга кўра, улар ердан отиш натижасида самолётга зарар етказган ва радио электрон ҳужум орқали уни назорат қилиб бўлмайдиган ҳолга тушурган.

Озарбайжон раҳбари ҳалок бўлган экипаж аъзоларининг оила аъзолари ва тирик қолган стюардессалар билан учрашув чоғида табиий офат бўйича тергов ишларининг боришини изоҳлади. Самолётда бўлган 67 кишидан 38 нафари ҳалок бўлганди. Ҳалок бўлганлар орасида самолётнинг иккала учувчиси ҳам бор.

"Ишонч билан айтаманки, Озарбайжон фуқароларининг ушбу фалокатда ҳалок бўлишида айб Россия Федерацияси вакиллари зиммасида", — дея Озарбайжон президентининг сўзларидан иқтибос келтиради Азертаж агентлиги.

Бокудан Грознийга учаётган Embraer E190 самолёти аввалига икки марта Чеченистон пойтахтига қўнмоқчи бўлган, учинчи яқинлашиш вақтида йўловчилар портлаш овозига ўхшаш баланд овозни эшитишган. Шундан сўнг самолётни бошқариш қийинлашиб, Қозоғистоннинг Каспий денгизи соҳилидаги Ақтау шаҳрига учган ва у ерда ерга қулаб, парчаланиб ва ёниб кетган.

Маълум қилинишича, ўша пайтда Россия ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимлари Украина дронларининг ҳужумини қайтарган ва Грознийда барча самолётларнинг зудлик билан жўнаб кетишини назарда тутувчи "Гилам" режаси жорий қилинган.

"Самолёт электрон уруш орқали бошқариб бўлмайдиган ҳолга келгани кундек аён", - деди Алиев. "Самолёт ердан отилган ўт натижасида шикастлангани ҳам кўриниб турибди. Лекин нима учун самолёт Ақтауга жўнатилди? Бизда бу ҳақда ҳозирча маълумот йўқ. Бу маҳаллий авиадиспетчерларнинг қарори билан содир бўлдими ёки учувчилар Россия ҳаво ҳудудидаги электрон кураш тизимлари энди қўнишга рухсат бермаслигини тушуниб, бу танловни ўзлари қабул қилишдими?

Алиевнинг сўзларига кўра, Россия бундай ҳолатларда барча зарур ишларни қилганида, фожианинг олдини олиш мумкин эди.

"Агар Грозний шаҳри ҳудудида Россия ҳаво ҳудудини ёпиш бўйича чора-тадбирлар ўз вақтида амалга оширилганда эди, ердаги хизматларнинг барча қоидаларига риоя қилинганда эди, шунингдек, Россия Федерацияси Қуролли Кучлари ва фуқаролик кучлари ўртасидаги мувофиқлаштириш. хизматлар бўлса, бу фожиа юз бермаган бўларди", деди Озарбайжон президенти.

Ҳалокатга учраган самолёт қора қутиси ўрганиб чиқилди

Бу ҳақда Бразилиянинг O Globo нашри хабар берган.

Нашрга кўра, Бразилияда Embraer E190 самолётининг қора қутилари таҳлили якунланган, тегишли материаллар Қозоғистонга юборилган.

"Бразилия ҳаво кучлари Қозоғистонда ҳалокатга учраган Эмбраер самолётининг иккита қора қутисини таҳлил қилишни якунлаганини маълум қилди, материал Бразилиядан келган уч нафар терговчи, шунингдек, Озарбайжон ва Россия вакиллари томонидан таҳлил қилинган", — деб ёзади нашр.

Шунингдек, бу маълумот Қозоғистонга жўнатилгани ва натижалар авария бўйича якуний ҳисоботда эълон қилиниши айтилган.

Ўзбекистон авиаширкати нега Россияга учишни вақтинча бекор қилди?

Qanot Sharq авикомпанияси январ-март ойига режалаштирилган 20 парвозини бекор қилди. Бунга A320 самолётларига техник хизмат кўрсатиш сабаб қилиб кўрсатилган.

Ушбу парвозларнинг аксарияти Ўзбекистон шаҳарларидан Москва ва Санкт-Петербургга учувчи самолётлар эканлиги айтилмоқда.

Бекор қилинган рейслардан фақат биттаси ички, қолганлари Ўзбекистон шаҳарларини Москва ва Санкт-Петербург билан боғловчи парвозлардир.

Ширкатнинг маълум қилишича, ушбу чорани қўллашга самолётларга C-check даражасида техник хизмат кўрсатиш сабаб бўлган.

Авиакомпания чипталарни қайтариш ёки алмаштириш учун хизмат кўрсатиш бўлимига мурожаат қилишни сўраган.

Олдинроқ Озарбайжон самолёти ҳодисасидан сўнг бир неча давлатнинг авиаширкатлари Россия шаҳарларига учишни вақтинча тўхтатганини эълон қилганди.

Уларнинг орасида Туркманистон ва Қозоғистон ширкатлари ҳам бор.

31 декабр, 2024: Путиннинг узри иш бердими, Озарбайжоннинг Россияга муносабати қандай ўзгарди?

38 кишининг ҳаётига зомин бўлган Озарбайжон Ҳаво Йўллари (AZAL) самолёти ҳалокатидан сўнг, Россия ОАВ унга қушлар урилгани ёки бортда кислород баллоннинг портлаши ҳақидаги фаразларни тарқатди.

Бу Бокудаги кўпчиликни, жумладан, Озарбайжон президентини ҳам ғазаблантирди ва бу тахминларни "бўлмағур гап" дейишди.

Ҳалокатдан тўрт кун ўтиб, Россия президенти Владимир Путин узр сўради, бироқ озарбайжонликлар ҳамон норози.

"Афсуски, дастлабки уч кун ичида биз Россиядан бемаъни версиялардан бошқа ҳеч нарса эшитмадик... Буни қандайдир қушларга боғлаш ёки газ баллонининг портлаши деб таърифлаш аҳмоқлик ва инсофсизликдир", — деди Илҳом Алиев.

Унинг фикрича (бу мутахассисларнинг кузатишларига тўғри келади), самолётни Россия ҳаво ҳужумидан мудофаа кучлари бехосдан уриб туширган.

Алиевнинг бу кескин баёнотларидан сўнг Озарбайжон ҳукуматпараст матбуоти унинг сўзларига эътибор қаратган машҳур хорижий ОАВни кузатди ва уларнинг муносабатларини фаол тарқата бошлади.

"Италия матбуоти Илҳом Алиевнинг самолёт ҳалокати ҳақидаги баёнотларини кенг ёритди", "Германия ОАВлари Илҳом Алиевнинг самолёт ҳалокати ҳақидаги фикрларини кенг ёртитди" — бу сарлавҳалар ортидан ОАВ рўйхати, Президент Алиевнинг иқтибослари такроран келтирилган.

Президент эса "Россия томони бу масалани бости-бости бўлишини исташини", ундан "бўлмағур версиялардан бошқа ҳеч нарса эшитмаганликларини" айтди ва кечирим сўраш, айбига иқрор бўлиш ва товон тўлашни талаб қилди.

Озарбайжонликлар нимани кўришади?

Ҳалок бўлган учувчилар ва стюардессаларга Озарбайжон Миллий Қаҳрамони унвони берилди. Тирик қолган экипаж аъзолари қаҳрамонлар сифатида кутиб олинди ва мамлакат жабрланганларнинг аҳволи ҳақидаги янгиликларни диққат билан кузатиб бормоқда.

Кўпчиликнинг фикрича, учувчилар ҳалокатга учраётган самолётни Қозоғистонга олиб келиб, уни даштга қўндиришга уриниб, энг юқори профессионаллик ва жасорат кўрсатган.

Владимир Путин содир бўлган ҳодиса учун узр сўради, лекин айбни тан олиш (гарчи у ҳаво ҳужумидан мудофаа иши ҳақида гапирган бўлса ҳам) ёки товон тўлаш ҳақида гапирмади. Озарбайжонда кўпчиликка бу ёқмаяпти.

Озарбайжон Ташқи ишлар вазирлиги эса Россия фуқаролари учун 1 йил давомида мамлакатда қолиш рухсатини икки бараварга - 90 кунга қисқартирди ва бу кўпчилик томонидан мамнуният билан кутиб олинди.

Шу билан бир қаторда, ижтимоий тармоқларда россияликларни ҳозироқ "суриш"га чақириқлар янграмоқда, баъзиларга кўра, "терговда улар учун асосий нарса ўзларини фош қилмаслик"; Бошқалар эса: "Бу [Путиннинг] узр сўраши шунчаки телефон қўнғироғи бўлиб қолаверадими ёки Озарбайжон халқидан очиқ узр сўраладими?, деб сўрамоқда.

Озарбайжон россиялик тарғиботчи-телебошловчилар диққатни Россия ҳаво ҳужумидан мудофаа ва Россия жавобгарлигидан тўғридан-тўғри Украинага қаратишга қандай ҳаракат қилаётганини ҳам эътибордан четда қолдирмади. Бу бошловчиларга кўра, гўёки Украина дронлари Озарбайжон самолётини атайин ўққа тутган.

Режиссёр Анор Азимовнинг таъкидлашича, "2022 йил 24 февралдан буён шундай қилиб келаётган айни одамлар Украинага қарши нафрат тўлқинини тарқатмоқда".

Жуда кеч

Мухолифатдаги сиёсий шарҳловчи Рауф Мирқодировнинг фикрича, агар Путин кечирим сўраш учун тўрт кун кутмаганида, норозилик камроқ бўларди.

"Ушбу воқеа Россия ва Озарбайжон муносабатларидаги жуда жиддий муаммолар ва тенгсизликни очиб берди", - дейди у. "Путин маъмурияти ҳамма нарсани ёпишга умид қилган ва бундай умидларнинг пайдо бўлиши Озарбайжон ташқи сиёсатидаги жуда жиддий муаммолардан дарак беради".

Мирқодировнинг сўзларига кўра, икки президент суҳбатининг чоп этилган қисмидан кўриниб турибдики, Путин айбини тўғридан-тўғри тан олишдан қочган, Алиев эса уни ўз фикрини янада аниқроқ ифодалашга мажбурлаш имкониятидан фойдаланмаган.

Озарбайжон парламентининг халқаро алоқалар қўмитаси аъзоси Расим Мусабековнинг фикрича, якунда Россия раҳбарияти хатосини тан олишга қарор қилди, бу эса Озарбайжон ва Россия ўртасидаги муносабатлар ёмонлашмаслигини англатади.

"Улар ақлларини ишлатиб, Россия ёлғон ҳикоялар билан ўзига на ҳурмат ва на обрў орттиришини тушунишди", деди у BBCга. "Хатони тан олиб, кечирим сўраш ва айбдорларни жазолаш Россиянинг обрўси ва мамлакатларимиз ўртасидаги муносабатлар учун фақат яхши бўлади. Путин узр сўради ва [Тергов қўмитаси раҳбари] Бастрикинни [терговга] юборди. Ўйлайманки, якунда тергов якунланади ва [жабрланувчиларга] товон тўлаш тўғрисида қарор қабул қилинади".

Мусабековнинг фикрича, озарбайжонларнинг Россияга муносабати ўзгармайди, чунки улар двигателга урилган қушлар ва кислород баллонларининг портлаши ҳақида гапирган Россия телевидениесини кўрмайдилар ва нима бўлганда ҳам, Озарбайжонда "Россия экранларидан доимо ёлғон тарқалиши ҳаммага маълум".

Алиев ва унинг ёпиқ чегараси

Озарбайжон 2020 йилнинг март ойидан бери қуруқликдаги чегараларини очмаяпти. Бунга расман сабаб қилиб, тугатилганига анча вақт бўлган коронавирус пандемияси кўрсатилган.

Давлат статистика қўмитаси маълумотларига кўра, бу вақт оралиғида мамлакатни такр этаётган озарбайжонликлар сони икки баробар қисқарди. Бироқ ҳаво йўловчилари сони ортган. AZALнинг Грознийга рейси 2022 йилда жорий қилинган ва шу вақт ичида 77 минг йўловчи ундан фойдаланди.

Самолёт фожиасидан сўнг Озарбайжон ҳукумати танқидчилари агар қуруқликдаги чегаралар очиқ бўлганида, одамлар (уларнинг кўпчилиги меҳнат муҳожирлари ёки уларнинг яқинлари) ўтган йиллардагидек Россияга автомобил ёки поездда боришлари мумкинлигини айтишди. Бу улар Россия ҳаво мудофааси қурбонлари бўлмаслигини англатади, чунки Шимолий Кавказда Украина дронларининг ҳужумлари аллақачон маълум эди.

"Озарбайжондан Россияга - поезд ёки автомобилда саёҳат қилиш каби хавфсизроқ варианти бор, аммо Озарбайжон гўёки пандемия сабабли қуруқлик чегаралари тўрт йилдан бери ёпиқ бўлган дунёдаги ягона давлат", деб ёзади ҳуқуқ фаоли ва сиёсий муҳожир Ориф Юнус. "Илҳом Алиев доимо фахр билан чегаранинг ёпилиши Озарбайжон халқини кўплаб хавф-хатарлардан қутқарди, деб айтади. Аммо бундай эмаслигини биз кўриб турибмиз."

Ҳалокатга учраган самолёт бортида 30 нафар Озарбайжон фуқароси бор эди. Уларнинг ярми Россия чегарасига яқин Балакен шаҳридан эди. Уларнинг аксарияти меҳнат муҳожирлари ёки уларнинг қариндошлари эди.

Грознийдаги балакенлик Гунайнинг олдига қурилишда ишлаш учун укаси бўёқчи Самир Дарвишов келаётганди. Оиласининг бир қисми Грознийда 20 йилдан бери яшайди.

"Чегаралар очиқ бўлганида биз қуруқлик орқали қатнардик, коронавирус пандемиясидан кейин эса Россия авиакомпаниялари орқали келадиган бўлдик", деди Гунай BBC Озарбайжон хизматига. Унинг укаси шилинишлар билан омон қолди.

20 ёшли Айхан Байрамзода Грознийга пул топиш учун учиб кетаётганди ва ҳаётида биринчи марта самолётга ўтирганди: хайрият, у тирик қолди. Унинг холаси Шахло Муродованинг айтишича, укаси оиласи билан Чеченистонда яшайди. "Ҳозир чегаралар ёпиқ бўлгани учун уларни кўришга бора олмаймиз", дейди Муродова.

Россия Озарбайжон учун йўловчи оқими бўйича Туркиядан кейин иккинчи давлат бўлиб қолмоқда.

Фожиадан икки кун ўтиб Озарбайжон ҳукумати Шимолий Кавказга парвозларни тўхтатди ва қуруқликдаги чегаралар ёпиқ қолишини англатувчи "махсус карантин режими"ни узайтирди.