ਉਹ ਬਿਮਾਰੀ ਜੋ ਡਰ ਨੂੰ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਨਵੇਂ ਅਧਿਐਨਾਂ ਤੋਂ ਹੋਏ ਕਈ ਵੱਡੇ ਖੁਲਾਸੇ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
- ਲੇਖਕ, ਜੈਸਮੀਨ ਫੋਕਸ-ਸਕੇਲੀ
- ਰੋਲ, ਬੀਬੀਸੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਰਹੇ ਹੋ ਪਰ ਕੁਝ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ, ਨਾ ਹਾਰਮੋਨ ਐਡਰੇਨਾਲੀਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਦਿਲ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਧੜਕਣ।
ਜੋਰਡੀ ਸਰਨਿਕ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕੁਝ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਗਰਿਕ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਿੰਗ ਸਿੰਡਰੋਮ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਖ਼ਤਰਾ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲ਼ਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਐਡਰੇਨਲ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਢਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਦੁਰਲੱਭ ਬਿਮਾਰੀ ਜੋ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਐਡਰੇਨਾਈਲ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੋਰਟੀਸੋਲ, ਇੱਕ ਤਣਾਅ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਰਮੋਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਰ ਜੋਰਡੀ ਦੇ ਇਲਾਜ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨੀ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਗ਼ਲਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ।
2012 ਵਿੱਚ ਡਿਜ਼ਨੀਲੈਂਡ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਇੱਕ ਰੋਲਰਕੋਸਟਰ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਡਰ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਹਾਜ਼ ਤੋਂ ਸਕਾਈਡਾਈਵਿੰਗ ਕੀਤੀ, ਨਿਊਕੈਸਲ ਦੇ ਟਾਇਨ ਬ੍ਰਿਜ ਤੋਂ ਜ਼ਿਪ-ਵਾਇਰਡ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਰਡ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਹ ਸਭ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਨ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਨਾ ਵਧੀ।
ਸੇਰਨਿਕ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਲੱਖਣ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆਂ -ਪਛਾਣਿਆ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਰਬੈਕ ਵੀਥ (Urbach-Wiethe) ਬਿਮਾਰੀ (ਜਿਸਨੂੰ ਲਿਪੋਇਡ ਪ੍ਰੋਟੀਨੋਸਿਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸਥਿਤੀ ਇੰਨੀ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਤੱਕ ਮਹਿਜ਼ 400 ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਸਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ।
ਬਿਮਾਰੀ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ
ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਰੀਜ਼ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਬਿਮਾਰੀ ਅਰਬੈਕ-ਵੀਥ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਐੱਸਐੱਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਲ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਇਓਵਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਜਸਟਿਨ ਫਾਈਨਸਟਾਈਨ ਇੱਕ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਐੱਸਐੱਮ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਲੱਭਣ ਲੱਗੇ।
ਫਾਈਨਸਟਾਈਨ ਹੁਣ ਫਲੋਟ ਰਿਸਰਚ ਕਲੈਕਟਿਵ ਦੇ ਕਲੀਨਿਕਲ ਨਿਊਰੋਸਾਈਕੋਲੋਜਿਸਟ ਹਨ। ਉਹ ਦਰਦ, ਤਣਾਅ, ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਫਲੋਟੇਸ਼ਨ-ਰਿਡਿਊਸਡ ਐਨਵਾਇਰਨਮੈਂਟਲ ਸਟੀਮੂਲੇਸ਼ਨ ਥੈਰੇਪੀ (ਰੈਸਟ) ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਫਾਈਨਸਟਾਈਨ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਿਖਾਈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਸੀ।"
"ਪਰ ਬਲੇਅਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਅਰਾਚਨੋਫੋਬੀਆ, ਦਿ ਸ਼ਾਈਨਿੰਗ, ਜਾਂ ਸਾਈਲੈਂਸ ਆਫ਼ ਦਿ ਲੈਂਬਜ਼ ਵਰਗੀਆਂ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਡਰ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।"
"ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਵੇਵਰਲੀ ਹਿਲਜ਼ ਸੈਨੇਟੋਰੀਅਮ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੇ ਘਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਾ ਦੌਰਾ ਵੀ ਬੇਅਸਰ ਹੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕੋਈ ਡਰ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।"
ਫਾਈਨਸਟਾਈਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਸੱਪਾਂ ਅਤੇ ਮੱਕੜੀਆਂ ਵਰਗੇ ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਦੇ ਖਤਰਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਵੀ ਕਰਵਾਇਆ।"
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
"ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਡਰ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਵੀ ਝਿਜਕੇ ਨਹੀਂ।"
"ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਬੇਹੱਦ ਉਤਸੁਕਤਾ ਭਰੀ ਸੀ।"
ਅਰਬੈਕ-ਵੀਥ ਬਿਮਾਰੀ ਈਸੀਐੱਮ1 ਜੀਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ 1 'ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਈਸੀਐੱਮ1 ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਐਕਸਟ੍ਰਾਸੈਲੂਲਰ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ (ਈਸੀਐੱਮ) ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅਹਿਮ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਜੋ ਸੈੱਲਾਂ ਅਤੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਈਸੀਐੱਮ1 ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਕੋਲੇਜਨ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੈੱਲਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਰੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਜੋ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਲਈ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਉਹ ਹੈ ਐਮੀਗਡਾਲਾ, ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਇੱਕ ਬਦਾਮ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਡਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਦਾ ਸੀ।
ਐੱਸਐੱਮ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਅਰਬੈਕ-ਵਾਈਥੇ ਬਿਮਾਰੀ ਨੇ ਉਸਦਾ ਐਮੀਗਡਾਲਾ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਡਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਫਾਈਨਸਟਾਈਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਡਰ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਹੋਰ ਦੂਜੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗੁੱਸਾ ਜਾਂ ਉਦਾਸੀ।"
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਰ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਡਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੈ।
ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਐਮੀਗਡਾਲਾ ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਡਰ ਵਿੱਚ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਅਸਰਦਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਇਹ ਡਰ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਚੂਹਿਆਂ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੋਰ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਝਟਕਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸਹਿਮ ਜਾਣਾ ਸਿੱਖ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਐੱਸਐੱਮ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਓਵਨ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਗਰਮ ਪੈਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੂਹਣਾ, ਉਸਨੂੰ ਡਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਛੂਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਯਾਨੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਦਰਦ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਕਿਸੇ ਉਤੇਜਨਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਧੜਕਣ ਅਤੇ ਐਡਰੇਨਾਲੀਨ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਐੱਸਐੱਮ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਵੀ ਪਛਾਣਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਦੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਸਮਝ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਿਲਣਸਾਰ ਵੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ ਚਾਕੂ ਅਤੇ ਬੰਦੂਕ ਦੀ ਨੋਕ 'ਤੇ ਧਮਕੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ।
ਫਾਈਨਸਟਾਈਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਸਨੂੰ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਪਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ,"
ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ, ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਨਬੀ ਨੂੰ ਐੱਸਐੱਮ ਕੋਲ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਜਿਸਨੇ ਉਸ ਦੂਰੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ 'ਤੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਸੀ।
ਉਸਦੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਦੂਰੀ 0.34 ਮੀਟਰ (1.1 ਫੁੱਟ) ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਦੂਜੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਤਕਰੀਬਨ ਅੱਧੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਅਸਾਧਾਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਸ਼ੈਕਮੈਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਉਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਐੱਸਐੱਮ ਅਤੇ ਐਮੀਗਡਾਲਾ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਅਣਜਾਣ ਪ੍ਰਯੋਗਕਰਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਣਗੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਵਿਅਕਤੀ ਕਦੇ ਨਾ ਕਰੇ।"
ਕੁਝ ਵੱਖਰੇ ਤਜ਼ਰਬੇ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਇਸ ਖੋਜ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਐਮੀਗਡਾਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਫਿਰ ਵੀ, ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਡਰ ਹਨ ਜੋ ਐਮੀਗਡਾਲਾ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨਸਟਾਈਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਐੱਸਐੱਮ ਨੂੰ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਅਤੇ ਦਮ ਘੁੱਟਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕਰੇਗੀ, ਪਰ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਘਬਰਾ ਗਈ।
ਦੋ ਹੋਰ ਮਰੀਜ਼ਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਐਮੀਗਡਾਲਾ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੌਰਾਨ ਤੀਬਰ ਡਰ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ।
ਫਾਈਨਸਟਾਈਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, "ਐੱਸਐੱਮ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੇ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੈਨਿਕ ਅਟੈਕ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।"
"ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਤੀਬਰ ਡਰ ਸੀ ਜੋ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਬਾਲਗ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਸੀ।"
ਇਸ ਖੋਜ ਨੇ ਫਾਈਨਸਟਾਈਨ ਨੂੰ ਡਰ ਵਿੱਚ ਐਮੀਗਡਾਲਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਰੇ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਲੰਬੀ ਖੋਜ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਹਨ, ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖ਼ਤਰਾ ਬਾਹਰੀ ਹੈ ਜਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ।
ਜਦੋਂ ਬਾਹਰੀ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਐਮੀਗਡਾਲਾ ਇੱਕ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਕੰਡਕਟਰ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਗੰਧ, ਸੁਆਦ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਜੇਕਰ ਐਮੀਗਡਾਲਾ ਕਿਸੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਈ ਚੋਰ, ਸੱਪ ਜਾਂ ਰਿੱਛ, ਤਾਂ ਇਹ ਹਾਈਪੋਥੈਲਮਸ ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਗਰਦਨ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਫਿਰ ਹਾਈਪੋਥੈਲਮਸ ਪਿਚਿਊਟਰੀ ਗ੍ਰੰਥੀ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਐਡਰੀਨਲ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਖੂਨ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਕੋਰਟੀਸੋਲ ਅਤੇ ਐਡਰੇਨਾਲੀਨ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਫਾਈਨਸਟਾਈਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਵਧ ਜਾਵੇਗੀ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਵਧੇਗਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਮ ਡਰ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫ਼ਾਈਟ ਜਾਂ ਫ਼ਲਾਈਟ (ਲੜੋ ਜਾਂ ਭੱਜੋ) ਲੱਛਣ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।"
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਦੋਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਸੀਓ2 ਦੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਪੱਧਰ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ, ਤਾਂ ਦਿਮਾਗ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਰੀਰ ਉੱਚ ਸੀਓ2 ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਮ ਘੁੱਟਣ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਵਜੋਂ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਆਕਸੀਜਨ ਸੈਂਸਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਫਾਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦਿਮਾਗ਼ ਦਾ ਸਟੈਮ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਜੋ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਰਗੇ ਅਚੇਤ ਸਰੀਰਕ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੀਓ2 ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਘਬਰਾਹਟ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਐਮੀਗਡਾਲਾ ਇਸ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਡਰ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਐੱਸਐੱਮ ਵਰਗੇ ਮਰੀਜ਼, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਐਮੀਗਡਾਲਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕੁਝ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
(ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਜੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਹਾਲਾਂਕਿ, ਐਮੀਗਡਾਲਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।)
ਸ਼ੈਕਮੈਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਤੀਜਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਿਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਐਮੀਗਡਾਲਾ ਡਰ, ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਘਬਰਾਹਟ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੁਆਦਾਂ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂ ਲਈ ਅਹਿਮ ਨਹੀਂ ਹੈ।"
"ਇਹ ਬਾਹਰੀ ਖਤਰਿਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੁਟੇਰਿਆਂ, ਸੱਪ, ਮੱਕੜੀਆਂ, ਭੂਤੀਆਣਾ ਘਰ ਵਿੱਚੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਡਰ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਹਿਮ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਇਸ ਹੋਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਟਰਿੱਗਰ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਦਹਿਸ਼ਤ ਦੀ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦਾ।"
ਡਰ ਦੀ ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਬੇਸ਼ੱਕ, ਐੱਸਐੱਮ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਸਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਬਾਕੀ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਸੱਚ ਹੋਣ।
ਉਸ ਦੇ ਕੇਸ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਐਮੀਗਡਾਲਾ ਨੂੰ ਤਕਰੀਬਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜੇ ਕਈ ਮਸਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਡਰ ਬਰਕਰਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਲੋਕ ਇੱਕੋ ਕਿਸਮ ਦੀ ਦਿਮਾਗੀ ਸੱਟ ਦਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ
ਜਿਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਠੀਕ ਹੋਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਫਿਰ ਵੀ, ਐੱਸਐੱਮ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਹਾਣੀ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਰ ਕਿਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ।
ਸਾਰੇ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਥਣਧਾਰੀ ਜੀਵ, ਪੰਛੀ, ਰੀਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਮੀਗਡਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਫਾਈਨਸਟਾਈਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਐਮੀਗਡਾਲਾ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਜਾਨਵਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਜਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਰ ਜਾਵੇਗਾ।"
"ਅਤੇ ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਹਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਨੈਵੀਗੇਟ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰਕਟ ਤੋਂ ਬਗ਼ੈਰ, ਇਹ ਜਾਨਵਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂਕਿ ਆਮ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਡਰ ਕਾਰਨ ਆਪਣਾ ਬਚਾਅ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ।"
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮਰੀਜ਼ ਐੱਸਐੱਮ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਆਪਣੇ ਐਮੀਗਡਾਲਾ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਜੀਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ ਹੈ।
ਫਾਈਨਸਟਾਈਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਉਸਦੇ ਕੇਸ ਨੇ ਮੇਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਡਰ ਦੀ ਇਹ ਮੁੱਢਲੀ ਭਾਵਨਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।"
"ਇਹ ਫਾਇਦੇ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੱਛਮੀ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਸਾਡੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਬਚਾਅ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਅਸੀਂ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਚਾਰਟ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਬਾਹਰ ਹਨ।"
ਬੀਬੀਸੀ ਲਈ ਕਲੈਕਟਿਵ ਨਿਊਜ਼ਰੂਮ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ
