ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੁਤਿਨ ਨਾਲ ਜੱਫ਼ੀ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੇਖਣਗੇ ਪੱਛਮੀ ਮੁਲਕ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
- ਲੇਖਕ, ਜ਼ੁਬੈਰ ਅਹਿਮਦ
- ਰੋਲ, ਸੀਨੀਅਰ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਲੰਡਨ
ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਿਕਟਰ ਓਰਬਨ ਦੀ ਮਾਸਕੋ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਰੂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ।
ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿੱਖੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਯੂਰਪੀਅਨ ਦੇਸ਼ ਯੂਕਰੇਨ ਨੂੰ ਰੂਸ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਬਚਾਅ ਲਈ ਮਿਲਟਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਨੇਤਾ ਦੀ ਮਾਸਕੋ ਦੀ ਇਕਪਾਸੜ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਹਿੱਤਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹੰਗਰੀ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਲੱਗ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਓਰਬਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇੱਕ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ 8 ਅਤੇ 9 ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਰੂਸ ਦੇ ਦੌਰੇ ’ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਹੈ?
ਪੱਛਮੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਸ ਦੌਰੇ ’ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਪਰ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ ਐਰਿਕ ਗਾਰਸੇਟੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਰੂਸ ਨੂੰ ਜਵਾਬਦੇਹ ਠਹਿਰਾਉਣ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਨਿਰੰਤਰ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਮੋਦੀ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾਉਣ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤਾ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ।
ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਹਮਲੇ ਕਾਰਨ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਮੌਜੂਦਾ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਮੋਦੀ ਦਾ ਮਾਸਕੋ ਦੌਰਾ: ਦੁਵੱਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਅਧਿਕਾਰਤ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੁਤਿਨ ਦੇ ਸੱਦੇ ’ਤੇ 22ਵੇਂ ਭਾਰਤ-ਰੂਸ ਸਾਲਾਨਾ ਸਿਖ਼ਰ ਸੰਮੇਲਨ ਲਈ ਰੂਸ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਦੁਵੱਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮੀਟਿੰਗ 2021 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।
ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਰੂਸ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਏਜੰਡੇ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਦੋਵੇਂ ਨੇਤਾ ‘ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦੋਸਤਾਨਾ ਰੂਸੀ-ਭਾਰਤੀ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਏਜੰਡੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ’ ’ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨਗੇ।”
ਭਾਰਤੀ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਅਹਿਮ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ’ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ।
ਇਸ ਦੌਰੇ ਨੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੰਨ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਕੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੋ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਕਿਧਰੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੁਝ ਹੈ?
ਲੰਡਨ ਦੇ ਕਿੰਗਜ਼ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ਿਆਈ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਵਿਦਵਾਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫ ਜੈਫਰੇਲੋਟ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮੋਦੀ ਦੇ ਮਾਸਕੋ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਹਿਲੂ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, “ਭਾਰਤ ਰੂਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਹੈ। ਇਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਫੌਜੀ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਬਲਕਿ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਬਹੁਧਰੁਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੈ।”
“ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ।”
ਪ੍ਰੋ. ਜੈਫਰੇਲੋਟ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੌਰਾ ਰੂਸ ਦੀ ਚੀਨ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਨੇੜਤਾ ਨਾਲ ਵੀ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।
“ਭਾਰਤ ਲਈ ਰੂਸ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਬੰਧ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਰੂਸ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿਚਕਾਰ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।”
ਮੋਦੀ ਨੇ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰ 2015 ਵਿੱਚ ਮਾਸਕੋ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ 2019 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਕਨੌਮਿਕ ਫੋਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਵਲਾਦੀਵੋਸਤੋਕ ਗਏ ਸਨ।
ਪੁਤਿਨ ਅਤੇ ਮੋਦੀ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤ 2022 ਵਿੱਚ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਐੱਸਸੀਓ ਸਿਖ਼ਰ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।
ਪੁਤਿਨ ਨੇ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰ 2021 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਮੋਦੀ ਦਾ ਮਾਸਕੋ ਦੌਰਾ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਯੂਰਪੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਰੂਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ’ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਗਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰੀ ਕਟੌਤੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ‘ਰਣਨੀਤਕ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ’ ਅਤੇ ‘ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿੱਤ’ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਪਰ ਪੱਛਮੀ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਰੂਸ ਵਿਰੋਧੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਕੀ ਇਹ ਦੌਰਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਣਨੀਤਕ ਭਾਈਵਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਕਰੇਗਾ?
ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਬਾਲਟੀਮੋਰ ਸਥਿਤ ਜੌਨਸ ਹੌਪਕਿੰਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅਪਲਾਈਡ ਇਕਨੌਮਿਕਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਟੀਵ ਐੱਚ. ਹੈਂਕੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰੀਗਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਰੂਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਬੰਧ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਸੁਬਰਾਮਣੀਅਮ ਜੈਸ਼ੰਕਰ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੇ ਸਬੰਧ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।“
“ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਰੂਸ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਸਬੰਧ ਰਹੇ ਹਨ।”
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਭਾਰਤ-ਰੂਸ/ਯੂਐੱਸਐੱਸਆਰ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
1960 ਤੋਂ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਵਾਨ ਹੋਇਆ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸੋਵੀਅਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਟੀਲ ਪਲਾਂਟ ਰੂਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪੁਲਾੜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਵੱਲੋਂ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੰਕਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ।
ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦੋਸਤੀ ਸੰਧੀ 1965 ਵਿੱਚ ਤਾਸ਼ਕੰਦ ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਰੂਸ ਜਾਓ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਗੁਜ਼ਰੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਮਹਾਨ ਬੌਲੀਵੁੱਡ ਸਟਾਰ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸੁਣੇ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ।
ਜਦੋਂ ਪੁਤਿਨ 2000 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਸ ਸਾਲ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ‘ਰਣਨੀਤਕ ਭਾਈਵਾਲੀ ਬਾਰੇ ਐਲਾਨ ਪੱਤਰ’ ਤਹਿਤ ਰੱਖੇ, ਪੁਲਾੜ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ’ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ ਸਨ।
ਐੱਸ-400 ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸੌਦਾ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਸਹਿਯੋਗ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੂੜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।
ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸੁਨਿਸ਼ਚਤ ਹੋ ਸਕੇ ਕਿ ਬਦਲਦੀ ਆਲਮੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਿਆ ਰਹੇ।
ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਵਿਚਾਰਕ ਡਾ. ਸੁਵਰੋਕਮਲ ਦੱਤਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਰਤ-ਰੂਸ ਸਬੰਧ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਸਿਖ਼ਰ ’ਤੇ ਹਨ।
ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਦੌਰਾ ਇੱਕ ਨਵੀਂ, ਬਦਲਦੀ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰੇਗਾ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕਈ ਨਵੇਂ ਸੰਜੋਗ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣਗੇ।”
ਭਾਰਤ ਦੀ ‘ਨਿਰਪੱਖਤਾ’: ਪੱਛਮ ਲਈ ਨਿਰਾਸ਼ਾ?
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਕਈ ਲੋਕ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਲੋਕਤੰਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਯੂਕਰੇਨ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਰੂਸ ਦੀ ‘ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਜੰਗ’ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਰੂਸ ਦਾ ਪੱਖ ਲੈਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਗੱਲ ਰੂਸ ਦੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੱਛਮੀ ਮੀਡੀਆ ਆਪਣੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਗੁਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਡਾ. ਦੱਤਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਇਹ ਉਮੀਦ ਕਿ ਭਾਰਤ ਯੂਕਰੇਨ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।”
“ਭਾਰਤ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਰਵਉੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿੱਤ ਹੈ।”
ਫਿਰ ਵੀ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ-ਰੂਸ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ’ਤੇ ਹਮਲੇ ਲਈ ਰੂਸ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਣਇੱਛਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਤ ਹਨ।
ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਖ਼ ਨੂੰ ਰੂਸ ਨੂੰ ਕੂਟਨੀਤਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਹੈ ਕਿ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਸਹਿਯੋਗ ਸਮੇਤ ਰੂਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਭਾਗੀਦਾਰੀ, ਉਸ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਬਾਅ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰੂਸ ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹਮਲੇ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਰਤ ਜੋ ਆਪਣੀ ਊਰਜਾ ਦਰਾਮਦ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਰੂਸ ਤੋਂ ਖਰੀਦਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਊਰਜਾ ਨਿਰਯਾਤ ’ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰੇ।
ਭਾਰਤ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਜਟਿਲ ਮੁੱਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਕੂਟਨੀਤੀ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਰਣਨੀਤਕ ਹਿੱਤਾਂ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲੋੜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਰਿਸਰਚ ਆਨ ਐਨਰਜੀ ਐਂਡ ਕਲੀਨ ਏਅਰ (CREA) ਨੇ ਰੂਸ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੇ ਆਯਾਤ ’ਤੇ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।
ਇਹ ਫਰਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੁਆਰਾ ਯੂਕਰੇਨ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ 13 ਗੁਣਾ ਤੱਕ ਵੱਧ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਿਚਕਾਰ ਦੁਵੱਲਾ ਵਪਾਰ 2023-24 ਵਿੱਚ ਦੇਖਦੇ ਹੀ ਦੇਖਦੇ 64 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਵਧ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਸਿਰਫ਼ 4 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਹੋਵੇਗਾ।
ਪੱਛਮੀ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਅੱਜ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਮੀਰ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰੂਸ ਦੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੇ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਖਰੀਦਦਾਰ ਹਨ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਕੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ?
ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੂਸ ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਯੁੱਧ ਲਈ ਫੰਡ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਾਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਪੱਛਮੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਕਾਰਗਰ ਨਹੀਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ?
ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਐੱਸ. ਜੈਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਦੋ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਆਯਾਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਦੋਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, “ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਰੂਸ ਤੋਂ ਤੇਲ ਦੀ ਖਰੀਦ ’ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਸੁਝਾਅ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਧਿਆਨ ਯੂਰਪ ’ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ... ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਤੇਲ ਖਰੀਦਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਸਾਡੀ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।”
“ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ੱਕ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੀ ਪੂਰੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕੁਲ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਯੂਰਪ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੁਪਹਿਰ ਤੱਕ ਕੀਤੀ ਗਈ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੋਵੇਗੀ।ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”
ਪ੍ਰੋ. ਹੈਂਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁਕਤ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਹਾਂ - ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵੀ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਕਦੇ ਵੀ ਇਰਾਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ। ਤੇਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਹੀ ਮੇਰਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਹੈ।”
ਪ੍ਰੋ. ਜੈਫਰੇਲੋਟ ਇਸ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਇਸ ਨਾਲ ਅਸਹਿਮਤ ਹਾਂ। ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਕਈ ਲੋਕ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।”
“ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜੋ ਰੂਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਤੇਲ ਵੇਚਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੇਗੀ।”
ਪਰ ਉਦੋਂ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ ਜੇਕਰ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ ਜੋ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਭਾਵਿਤ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ?
ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਜੇਕਰ ਟਰੰਪ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਬਦਲ ਜਾਵੇਗਾ। ਫਿਰ ਪੁਤਿਨ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰ ਕੇ ਬਚ ਨਿਕਲਣਗੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਖੇਤਰਾਂ ’ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ! ਕੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਹੋਵੇਗਾ?”
“ਚੀਨ ਅਜਿਹੇ ਸਿੱਟੇ ਕੱਢ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਿਮਾਲਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰੀ ਅਖੰਡਤਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ।”
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਕੀ ਪੁਤਿਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਹੈ?
ਪੁਤਿਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਹੋਣ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦਾ ਯੂਕਰੇਨ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੀਮੀਆ ’ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ, ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਵਿਆਪਕ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਰੂਸ ਨੇ ਚੀਨ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਬੰਧ ਬਣਾਏ ਰੱਖੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰੋ. ਸਟੀਵ ਹੈਂਕੇ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾ ਰੂਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਾ ਦੌਰਾ ਰੂਸ ਜਾਂ ਪੁਤਿਨ ਦੇ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਇਹ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਪੁਤਿਨ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਮੀਟਿੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਕੂਟਨੀਤੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।”
ਪ੍ਰੋ. ਕ੍ਰਿਸਟੋਫ ਜੈਫਰੇਲੋਟ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਤਿਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹਨ।
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਰੂਸ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਾਸਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੂਸ ਵੱਲੋਂ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹਾਂ, ਈਰਾਨ, ਚੀਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨੇੜਲੇ ਸਬੰਧਾਂ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ।”
ਓਰਬਨ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਹੰਗਰੀ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਰੂਸ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਅੱਜ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉਦਾਰ ਦੇਸ਼ ਹੈ।
ਪਰ ਭਾਰਤ ਬਾਰੇ ਸਥਿਤੀ ਕੀ ਹੈ?
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਲੋਕਤੰਤਰ ਨੂੰ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੂਸ ਨਾਲ ਚੰਗੇ ਸਬੰਧ ਜਾਰੀ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਦਬਦਬੇ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ‘ਗਲੋਬਲ ਸਾਊਥ’ ਦੇ ਨੇਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਹੈ।”
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿਰੀਖਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਰੂਸ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਅਮਰੀਕੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਪੁਤਿਨ ਨੂੰ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ, ਹੰਗਰੀ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਰੂਸ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਵਪਾਰਕ ਸਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਹ ਯੂਕਰੇਨ ਯੁੱਧ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਕਤੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਆਕਾਰ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਮੋਦੀ ਦਾ ਰੂਸ ਦੌਰਾ ਪੁਤਿਨ ਨੂੰ ਰਾਹਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗਾ।
