ਤਾਈਵਾਨ ਪਿੰਕ ਅਮਰੂਦਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕਿਵੇਂ ਇਸ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਵੱਲ ਲੈ ਗਈ, ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਸਦੀ ਖੇਤੀ ਤੇ ਕਿੰਨੀ ਲਗਦੀ ਹੈ ਲਾਗਤ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, KAMAL SAINI/BBC
- ਲੇਖਕ, ਕਮਲ ਸੈਣੀ
- ਰੋਲ, ਬੀਬੀਸੀ ਸਹਿਯੋਗੀ
ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਕਿਸਾਨ ਬਾਗਬਾਨੀ ਰਾਹੀਂ ਆਧੁਨਿਕ ਖੇਤੀ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਕਿਸਾਨ ਸੁਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਗ਼ਾਬਨੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਪਿੰਡ ਹਾਥਰਾ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸੁਰੇਂਦਰ ਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਈਵਾਨ ਪਿੰਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਅਮਰੂਦ ਦਾ ਬਾਗ਼ ਲਗਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ 5 ਤੋਂ 6 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਸਲਾਨਾ ਕਮਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਤਾਈਵਾਨ ਅਮਰੂਦ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਆਮਦਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
2019 ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ ਸੀ ਬਾਗ਼
ਕਿਸਾਨ ਸੁਰੇਂਦਰ ਢਿੱਲੋਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਯੂਟਿਊਬ 'ਤੇ ਅਮਰੂਦ ਦੇ ਬਾਗ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਵੀਡੀਓ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀ ਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਧੁਨਿਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਮਰੂਦ ਦਾ ਬਾਗ਼ ਲਗਾਇਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਹ ਹੁਣ ਚੰਗਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫਾਰਮ 'ਤੇ ਤਾਈਵਾਨ ਪਿੰਕ ਅਮਰੂਦ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਲਗਾਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਤਾਈਵਾਨ ਦੀ ਮੂਲ ਕਿਸਮ ਹੈ।
ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਦੋ ਏਕੜ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਪਰ ਮੈਂ ਇੱਕ ਏਕੜ ਅੰਦਰ 2000 ਪੌਦੇ ਲਗਾਏ ਸਨ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਚਾਰ ਸਾਲ ਉਡੀਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ। ਇਸ ʼਤੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਹੀ ਫਲ ਲੱਗਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।"
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਫਲ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੇ ਖਰਚੇ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵਾਧੂ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕਮਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਲਾਗਤ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ 500-600 ਪੌਦੇ ʼਤੇ ਹੀ 35-40 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦਾ ਖਰਚ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, KAMAL SAINI/BBC
ਮਾਰਕਿਟ ਅਤੇ ਆਮਦਨੀ
ਸੁਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਮ ਤੋਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਅਮਰੂਦ ਦਾ ਸੁਆਦ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਦਰੋਂ ਗੁਲਾਬੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖਾਣ ਵਿੱਚ ਸੁਆਦੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ 10 ਤੋਂ 15 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਸਟੋਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦੂਜੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਇੰਨੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਟੋਰ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਲਈ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਤਾਈਵਾਨ ਪਿੰਕ ਕਿਸਮ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਫ਼ਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਲ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ, ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਫ਼ਲਾਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ।
ਜੇਕਰ ਮੌਸਮ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਫ਼ਲ ਮਾਰਚ ਜਾਂ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਬਚਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨ ਵਾਧੂ ਲਾਭ ਲਈ ਵੇਚ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, KAMAL SAINI/BBC
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ, "ਇਸ ਕਿਸਮ ਨੂੰ 40 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਫ਼ਲਾਂ ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।"
ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਫ਼ਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਨੇੜਲੀ ਸਬਜ਼ੀ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਵੇਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪੀਕ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਮਰੂਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਰਮਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਮਰੂਦ ਦੀ ਮੰਗ ਇੰਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਢਿੱਲੋਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਪੌਦੇ ਨੂੰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 50 ਕਿੱਲੋ ਫ਼ਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜੇਕਰ "ਅਸੀਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਭਾਅ ₹20 ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ, ਇੱਕ ਏਕੜ ਤੋਂ ₹6 ਲੱਖ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਆਮਦਨ ਹੈ।"
ਢਿੱਲੋਂ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਬੂਟਾ ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ ਦੂਜੇ ਬੂਟੇ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਬੂਟੇ ਨੂੰ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਪਰ ਇਸ ਲਈ ਮੌਸਮ ਦਾ ਤੇ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਸਾਰੇ ਬੂਟੇ ਜਲਦੀ ਪੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਕੁਝ ਬੂਟੇ ਕੱਢੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਲਗਾਏ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਹੁਣ ਉਹ ਪੰਜ ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਤਾਈਵਾਨ ਪਿੰਕ ਅਮਰੂਦ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਕੋਈ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆਂ ਜਾਂਦਾ
ਢਿੱਲੋਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਾਗ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦੇ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਲਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਗੋਬਰ ਤੋਂ ਬਣੀ ਦੇਸੀ ਖਾਦ ਹੀ ਲਗਾਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਚੰਗਾ ਉਤਪਾਦਨ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।"
ਹਾਲਾਂਕਿ ਫ਼ਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਫਲਾਈ ਟ੍ਰੈਪ ਲਗਾਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਦੇ ਅਮਰੂਦ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, KAMAL SAINI/BBC
ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ
ਸੁਰੇਂਦਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ 400 ਰੁਪਏ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਮਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।
ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, "ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਫ਼ਲ ਤੋੜਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੈਕ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ, ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।"
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, KAMAL SAINI/BBC
ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਮਾਹਰ
ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਡਾ. ਸ਼ਿਵੇਂਦੂ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਸੋਲੰਕੀ ਨੇ ਵੀ ਤਾਈਵਾਨ ਪਿੰਕ ਅਮਰੂਦ ਦੀ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਦੱਸਿਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸਮ ਅੱਠ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਫ਼ਲ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਹਿਸਾਰ ਸਫੇਦਾ ਅਮਰੂਦ ਦੀ ਕਿਸਮ ਬੀਜਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਕਿਸਮ ਵੱਲ ਰੁਝਾਨ ਵਧਿਆ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ, "ਇਹ ਅਮਰੂਦ ਗੁਲਾਬੀ ਰੰਗ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਅਮਰੂਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੱਖਰਾ ਸੁਆਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਸੰਦ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ-ਫੁੱਲਦਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਅਮਰੂਦ 'ਤੇ ਸਗੋਂ ਹਰ ਫਲ 'ਤੇ ਸਬਸਿਡੀ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। "ਸਰਕਾਰ ਬਾਗ਼ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ 43 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਪਾਣੀ ਮੇਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਯੋਜਨਾ ਤਹਿਤ 7 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ 50 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।"
ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਾਗ਼ ਲਗਾਇਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ 9,000 ਰੁਪਏ ਦੀ ਗ੍ਰਾਂਟ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅੱਜ, ਵਿਭਾਗ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ 43,000 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਢਿੱਲੋਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੇਰਾ ਪਾਣੀ ਮੇਰੀ ਵਿਰਾਸਤ" (ਮੇਰਾ ਪਾਣੀ, ਮੇਰੀ ਵਿਰਾਸਤ) ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਰਾਹੀਂ ਹੋਰ 75,000 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਲ 50,000 ਰੁਪਏ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ।"
ਬੀਬੀਸੀ ਲਈ ਕਲੈਕਟਿਵ ਨਿਊਜ਼ਰੂਮ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ
